IP Lingo: Leeswee

Door Rob Feenstra

Je leest een boek, bij voorkeur een dikke pil, waar je helemaal in verdrinkt. Ieder vrij moment gebruik je om verder te lezen, en naarmate je het einde nadert, neemt de leeskoorts toe: hoe loopt het af? Je slaat de laatste bladzij om, je leest de laatste zinnen, je leest het laatste woord, en dan: leeswee. Het gevoel dat je verder wilt lezen, maar dat kan niet meer. Het gevoel dat je terug wilt naar een wereld die je voorgoed achter je hebt gelaten. Leeswee is een prachtig woord om dat gevoel te beschrijven.

Vaak is het lastig om de etymologie van een woord te achterhalen, maar in dit geval is het eenvoudig. Leeswee is gelanceerd in de rubriek Het Ontbreekwoord van het Belgische Radio 1-programma Nieuwe Feiten. Rick de Leeuw beschrijft daarin een fenomeen waarvoor nog geen woord bestaat en vraagt de luisteraars om dat te bedenken. Samen met Ruud Hendrickx, hoofdredacteur van Van Dale, kiest hij wekelijks uit de inzendingen het ontbreekwoord, en recentelijk was dat dus leeswee.

Een ontbreekwoord kan universeel zijn, maar vaak is er in andere talen van oudsher al wel een woord voorhanden. Een van de bekendste woorden is het Engelse siblings, voor broers en/of zussen. In Het Ontbreekwoord werd dat nesties. Overigens zijn er in het Nederlands ook wel woorden waarvoor in het Engels niets voorhanden is. Wat dacht je van tegenligger, koukleum, uitbuiken, uitwaaien en meedenken? En ook ontbreekwoord lijkt in andere talen niet te bestaan.

Het Ontbreekwoord heeft flink wat nieuwe woorden opgeleverd waar je je voordeel mee kunt doen, zoals rekgesprekje, de woorden die je tegen iemand zegt als je eigenlijk al afscheid hebt genomen. Mooi is ook vergroeting, wanneer je terugzwaait naar iemand en er een fractie van een seconde later achter komt dat de groet voor een ander was bedoeld. Maar het mooiste woord vind ik breinpuin, dat de eindeloze stroom nutteloze informatie omschrijft die toch in je hoofd blijft hangen. Zo zag ik meer dan vijftig jaar geleden hoe een vrachtwagen een paaltje omverreed. Het kenteken van die auto was DN-48-12. Helaas ben ik nog beter in staat om echt belangrijke informatie binnen een minuut te vergeten. Een geval van hoofdlek?

> Vorige maand verscheen Het grote ontbreekwoordenboek van Rick de Leeuw en Ruud Hendrickx; meer hierover lees je in de rubriek Gelezen.


Rob Feenstra is projectleider/consultant bij de Universitaire Bibliotheken Leiden; heeft als aandachtsgebieden bibliotheeksystemen en de digitale bibliotheek.

Deze bijdrage komt uit de papieren IP #8-2023. Het hele nummer kun je hieronder lezen of downloaden.