Verenigingen

Bijdrage KVAN

Records in Contexts: naar netwerken van data

Wanneer iemand me vraagt wat voor werk ik doe, gaat het meestal ongeveer zo: ‘Archivaris!’, roep ik enthousiast, waarna mijn gesprekspartner iets mompelt met de woorden ‘saai’ en ‘stoffig’ erin. Als doorgewinterde archivaris weet ik inmiddels wel hoe je daarop kunt reageren.

Ik haal voorbeelden aan uit het hier en nu: het bonnetje van Teeven, de sms’jes van Rutte, Trump die geheime stukken thuis laat rondslingeren et cetera. En ik vertel er gelijk bij dat papier nog net zo relevant is, denk aan het recente onderzoek naar het slavernijverleden van verschillende steden, zoals Amsterdam, Utrecht en Rotterdam.

Als archivaris krijg je vandaag de dag veel soorten informatieobjecten te verwerken. De procedure van het toegankelijk maken van archief is daar echter nog helemaal niet op ingericht. Mijn vakgenoten en ik creëren nog steeds een klassieke inventaris: een lijst van beschrijvingen van archiefstukken, hiërarchisch geordend. Op basis daarvan kan een gebruiker stukken opvragen om in te zien in de studiezaal of om te laten scannen. Het zal de lezer van dit blad niet verbazen dat e-mails, pdf-bestanden en websites, waarbij allerlei onderlinge relaties spelen, niet goed in een dergelijke hiërarchische inventaris in te passen zijn. Maar tot nu toe blijven we dat proberen, simpelweg omdat niemand nog bedacht had hoe dat anders zou kunnen.

AI- en linked data-technieken 

De Expert Group on Archival Description van de International Council on Archives (ICA) heeft in 2012 de koe bij de horens gevat en is gestart met de ontwikkeling van een nieuwe beschrijvingsstandaard voor archief, genaamd Records in Contexts. Contexts is niet voor niets in het meervoud geschreven. De standaard is erop gericht allerlei contexten van een informatieobject vast te leggen door het aanbieden van honderden relaties die tussen tientallen soorten entiteiten (met bijbehorende attributen) kunnen worden gelegd. Zo ontstaat een netwerk van data, niet alleen tussen de informatieobjecten binnen een archiefinstelling, maar ook met data bij andere instellingen en op het web. Hiervoor worden allerlei AI- en linked data-technieken ingezet.

De juiste infrastructuur

Voor de archiefgebruiker houdt dit in dat gerelateerde informatie niet meer via losse zoekopdrachten op verschillende websites hoeft te worden verzameld, maar dat met een enkele query meerdere bronnen tegelijk kunnen worden geraadpleegd. Records in Contexts biedt dus zowel de archivaris als de eindgebruiker precies de juiste infrastructuur om informatie, ongeacht de soort, respectievelijk ter beschikking te stellen en te vinden.

Records in Contexts is nu ver genoeg ontwikkeld om te worden geïmplementeerd, en het Stadsarchief Amsterdam is een van de eerste instellingen ter wereld die daarmee is gestart. Meer weten? Lees dan de blog Bronnen in Bytes op de website van het Stadsarchief Amsterdam: bit.ly/blogbronneninbytes.

Merel Geerlings, Stadsarchief Amsterdam, namens KVAN


Bijdrage KNVI

Het is het nog nét niet

Het is altijd interessant om in de Nordics en Baltics te kijken hoever men is met het digitaliseren van de maatschappij. Van Zweden is bijvoorbeeld bekend dat de inwoners er al veel langer gewend zijn om zaken digitaal te doen dan bijvoorbeeld die van Nederland. Dat lijkt te kloppen. In Zweden kun je het beste met een app parkeren. Enkele parkeerautomaten staan er wel, maar die zijn ook vaak defect. Ter plekke de app downloaden, creditcardgegevens afgeven, en je kunt parkeren. Weer een app erbij. Of eigenlijk vier apps, want iedere parkeerplek heeft een eigen selectie gemaakt van met welke app-leveranciers ze samenwerken. Steeds vaker staan er bordjes bij dat cash niet wordt geaccepteerd. Op naar het contantloze tijdperk?

Digitaal betalen

Bijna. In midden-Zweden moet je vaak met Swish betalen (de nationale Tikkie) en neemt men met enige verbazing soms nog wel eens gepaste(!) contanten aan – alleen voor niet-Zweedse gasten. Maar de autowasstraat? Eerst de app downloaden. Benzine tanken? Liefst betalen met je kaart aan de pomp. De rijen bij de ICA-supermarkt verraden welke klanten haast hebben en welke liever persoonlijk even contact maken met een cashier. De laatste rijen zijn meestal langer.

In Tallinn is straatparkeren net even wat lastiger. Ook hier zijn apps, maar vaak moet je een lokaal telefoonnummer hebben en daarvoor is een Estlandse bankrekening nodig. En je moet een sms kunnen ontvangen met de parkeercode. Niet altijd even handig. Gelukkig zijn de parkeerboetes laag (rond de 20 euro voor fout parkeren), dus word je uitgenodigd als calculerend burger om een afweging te maken. Voor expats en toeristen wellicht het overwegen waard. Voor de lokale bevolking met een gemiddeld maandsalaris van 800 euro per maand echter geen optie.

Intrusieve gedachte 

In Finland ten slotte rijden de ‘robocop’-voorlopertjes al rond om je boodschappen te bezorgen. Kinderen kijken er al niet meer van op, en de karretjes met een oranje vlag houden voldoende afstand om er niet over te struikelen. Ze nodigen wel uit om er eens een flinke duw tegen te geven – is die intrusieve gedachte herkenbaar? Niemand lijkt echter te handelen naar dergelijke ‘mind pops’. Het gebeurt vast wel eens, maar dan sta je er door de 360 graden camera wel direct gekleurd op. Of je dan een ‘zwarte vlag’ achter je naam in het klantenbestand krijgt, is nog een openstaande vraag. En welke rechten en plichten je hebt als je in de hoogste fietsversnelling de heuvel af raast en een robobode raakt? Ik hoop dat ze dat vooraf goed hebben geregeld in Helsinki.

Wouter Bronsgeest, duovoorzitter van de KNVI


Deze bijdrage komt uit de papieren IP #8-2022. Het hele nummer kun je hieronder lezen of downloaden.