Overheid zoekt informatieprofessional: verbinder, communicator, samenwerker

Door Daan van Dun en Kjeld Soppe

Tijden veranderen en uitdagingen veranderen mee, zeker ook voor informatieprofessionals die werkzaam zijn bij de overheid. Welke ontwikkelingen zijn er? Hoe kan de informatieprofessional zich voorbereiden op de toekomst in deze krappe arbeidsmarkt? En waarmee moet rekening worden gehouden in de werving? Een profielschets. 

‘Het is van belang dat onze informatie op orde is.’ Een abstracte zin met grote impact: talloze projecten, programma’s en werkzaamheden zijn terug te herleiden tot het doel om grip op informatie te vergroten. De stille kracht hierachter is de informatieprofessional. Ook voor deze professional zijn er veranderingen en uitdagingen om mee om te gaan, en idealiter om in mee te bewegen. Ontwikkelingen in technologie, in wetgeving en in de samenleving zijn van invloed op de competenties die informatieprofessionals moeten bezitten, op het werk dat ze moeten uitvoeren en op de middelen die ze daarvoor kunnen inzetten. Wij hebben een aantal van deze ontwikkelingen voor overheidsinformatieprofessionals op een rij gezet.

De komst van Software as a Service

Serverkasten, installatie-cd’s en technisch beheer op locatie behoren steeds vaker tot het verleden. De overheid volgt daarmee een bredere tendens waarmee steeds meer Software as a Service (SaaS) wordt uitgevraagd. Bij SaaS is er geen sprake meer van lokale installatie; het technisch beheer wordt op afstand door de leverancier van de software uitgevoerd. De benodigde competenties bij klanten van deze leveranciers verschuiven daardoor van het leveren van specialistische kennis van lokale installaties naar het aansturen van externe partijen. Informatieprofessionals bewegen met deze tendens mee en staan op de voorgrond als het gaat om het maken van gedegen afspraken.

Werkvormen als agile en scrum DevOps

Projectmethodiek als agile en scrum positioneert IT-projecten centraler in de organisatie en dichter bij het klantproces. Projecten die van origine een vastgestelde doorlooptijd hebben, zijn steeds vaker doorlopend en cyclisch van aard. Informatieprofessionals hebben hierin een tweeledige bijdrage. Het is aan deze professionals om de belangen op het gebied van informatiebeheer te behartigen, maar het biedt ze tegelijk ook een uitgelezen kans om deze ontwikkelingen te sturen. Middels functioneel beheer staan informatieprofessionals tussen IT en gebruikers in en kunnen ze beide met elkaar verbinden.

Privacy en beveiliging als hoeksteen van informatiebeheer

Sinds 25 mei 2018 is de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) van toepassing. De AVG heeft voorrang op de Archiefwet, waardoor bij overheidsorganisaties persoonsgegevens alleen in overeenstemming met de AVG mogen worden bewaard.

De AVG is inmiddels diepgeworteld in het werkveld van de informatieprofessionals. Functies als de functionaris gegevensbescherming (fg) en de chief information security officer (ciso) zorgen ervoor dat privacy en beveiliging worden geborgd. Binnen projecten en bij de aanschaf van nieuwe software voeren zij in toenemende mate data protection impact assessments (DPIA’s) uit, terwijl de bewustwording en de handhaving rondom datalekken toenemen. Ook binnen het beheer van bestaande softwarepakketten speelt de AVG een centrale rol op het gebied van informatieopslag en autorisatie.

Common Ground

Common Ground is de informatiekundige visie waarmee (de gemeentelijke) informatievoorziening collectief eenvoudiger, flexibeler en slimmer wordt ingericht. Informatie staat in deze visie centraal. Common Ground koppelt het verwerken van informatie los van de bron. Applicaties bevragen de bron, waardoor er sprake is van enkelvoudige opslag en meervoudig gebruik. Om de visie van Common Ground te realiseren zijn sturing, verbinding en capaciteit nodig. Informatieprofessionals fungeren hier vanuit hun kennis en ervaring als brug tussen techniek en eindgebruikers, waardoor zij binnen een organisatie het verschil kunnen maken.

Wet open overheid

De Wet open overheid (Woo) is ingegaan op 1 mei 2022 en daarmee de opvolger van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). Het is belangrijk om de impact van de Woo niet te onderschatten. Veel gemeentelijke organisaties moeten forse stappen zetten. Informatie is overal opgeslagen, maar het overzicht op en het beheer van deze informatie zijn beperkt. Het krijgen van grip op de informatiestromen is een vereiste om een efficiënt en effectief identificatie- en publicatieproces – hoe krijgen we de informatie op de juiste wijze openbaar – in te richten.

Nieuwe vormen van informatieverwerking en -opslag

Maatschappelijke ontwikkelingen dragen constant bij aan de introductie van nieuwe softwarepakketten. Zo maken sinds de opkomst van thuiswerken veel organisaties gebruik van vergadersoftware als Zoom, Webex, Teams en Jitsi.Ook bij deze software moet worden nagedacht over informatiebeheer, al helemaal omdat meerdere leveranciers zichzelf herpositioneren als digitale samenwerkingsomgeving. Deze variant van vergadertooling biedt ruimte voor het opslaan en delen van informatie, waardoor ze ook als bron moet worden behandeld. Informatieprofessionals denken vaak mee bij het opruimen van informatie en bij het ontwikkelen van beleid om grip te krijgen op informatie in deze software. Ook bij andere bronnen van informatie, zoals chatapplicaties en sociale media, staan informatieprofessionals vooraan om mee te denken over de te varen koers.

Data en sturing door datagedreven werken

Het Rijksprogramma voor Duurzaam Digitale Informatiehuishouding (RDDI) heeft het Future Lab opgesteld: een schets van hoe de informatiehuishouding van de rijksoverheid in 2030 is vormgegeven. Binnen deze visie is een centrale rol weggelegd voor algoritmes en big data. Deze ontwikkeling raakt de afdeling Informatisering & Automatisering (I&A) op het gebied van informatiehuishouding en -voorziening. Data-analisten maken abstracte informatie logisch inzichtelijk dankzij dashboards, interactieve rapporten en meer. Deze vormen van informatievoorziening worden vervolgens ingezet om beleid te maken en resultaten van beleid te monitoren. Deze voorzieningen zijn enkel mogelijk wanneer er grip is op de informatiehuishouding. Als deze grip er niet is, is er sprake van ‘garbage in, garbage out’. I&A speelt daarin een centrale rol. Als voorvechter van governance en grip op informatie is het aan deze afdeling om de verschillende partijen bij elkaar te brengen en te voorkomen dat het een ‘feest van de techniek’ wordt. In deze opdracht komt alles samen: de eindgebruikers die data gebruiken voor het maken van beleid, de klant/burger die onderdeel is van het databestand, juristen en cio’s voor compliancy met wet- en regelgeving, en IT voor het technisch inregelen. Datateams en I&A-specialisten kunnen deze partijen verbinden en zorgen voor een toekomstbestendig gegevenshuis.

Nieuwe taken vragen andere expertises en vaardigheden 

De afgelopen jaren zijn er meerdere nieuwe functies ontstaan, zoals de al hierboven genoemde chief information security officer en functionaris gegevensbescherming. Deze functies gaan gepaard met een verschuiving van bestaande functies. Technisch applicatiebeheerders zijn dankzij de opkomst van SaaS minder noodzakelijk, terwijl de vraag naar functioneel beheerders toeneemt. 

Informatieprofessionals bewegen richting een centrale plek in veel organisaties. De komst van Common Ground vraagt om sturing en verbinding, maar ook om technische expertise die nodig is om meerdere applicaties te beheren. De Wet open overheid stelt overzicht centraal: informatievoorziening is niet mogelijk zonder grip op de informatiehuishouding.

Organisaties zijn veeleisend in een krappe arbeidsmarkt

Overheidsorganisaties stellen hoge eisen aan nieuwe collega’s om nieuwe en veranderende functies op te vullen. Niet zelden zien we (inhuur)uitvragen waarin junior adviseurs met vijf jaar ervaring worden gevraagd, die zich ook nog eens moeten inschrijven op een laag tarief. De combinatie van hoge eisen, lage tarieven en een krappe arbeidsmarkt zorgt ervoor dat geïnteresseerden selectief zijn. Vaak komen deze starters dan uit in het bedrijfsleven. Zo verdient een IT-analist van 25 jaar met twee jaar werkervaring in het bedrijfsleven (grote industriële organisatie) bijna 300 euro bruto per maand meer dan bij een gemeente, blijkt uit het Salariskompas van Intermediair. De lat ligt hoog en medewerkers zijn moeilijk te vinden. Gevolg is dat de werkdruk stijgt. Hiermee lijkt een vicieuze cirkel te ontstaan.

Hoe nu verder?

Er gebeurt veel in de huidige maatschappij en de informatieprofessional staat er middenin. Bovenstaande ontwikkelingen sluiten aan op de volgende uitdagingen:

  1. Ontwikkelingen op het gebied van wet- en regelgeving (AVG, Woo et cetera) zorgen voor een toename van nieuwe functies en een verschuiving van werkzaamheden binnen bestaande functies.
  2. Software en data hebben een centrale rol gekregen binnen veel organisaties en komen terug in visie, beleid en uitvoering. Informatieprofessionals vormen een brug tussen beleid, techniek en eindgebruikers.
  3. Bredere kennis is noodzakelijk. Informatieprofessionals moeten het overzicht bewaren over uiteenlopende processen, informatiebronnen en wet- en regelgeving.
  4. De eisen voor nieuwe medewerkers zijn hoog. De manier van werven houdt krapte in stand en zorgt voor een hogere werkdruk.

Werven en behouden

Het antwoord op bovenstaande uitdagingen is uitgebreid en veelzijdig, maar op het gebied van werven en behouden van informatieprofessionals kan een verschil worden gemaakt. Wij geven daarvoor de volgende adviezen.

Nadruk op soft skills en potentie

Ontwikkelingen zorgen ervoor dat informatieprofessionals centraler binnen de organisatie werken. Daarnaast komen zij vaker in posities van waaruit sturing, verbinding en overzicht worden gevraagd. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de uitdagingen op het gebied van Common Ground, scrum en agile werken en nieuwe applicaties voor het verwerken van informatie. Competenties op het gebied van communicatie, leiderschap en assertiviteit dragen bij aan oplossingen voor deze uitdagingen, maar zijn meer persoonsgebonden dan inhoudelijke kennis van het werkveld. Daarom is het goed om, zeker in het geval van startersfuncties, de nadruk te leggen op soft skills en potentie in plaats van op relevante werkervaring en studieachtergrond. Een assertieve starter maakt zich de inhoud in korte tijd eigen. Neem daarom zo veel mogelijk afstand van klassieke eisen die vragen om jaren werkervaring en specifieke papieren. De competenties die het verschil maken, zijn niet een op een in jaren uit te drukken. 

Maak samen gebruik van expertise

Organisaties, voornamelijk die met minder capaciteit, verwerken soms vanwege het beschikbare budget meerdere rollen in een functie. Hierdoor liggen veel verantwoordelijkheden, kennis en werkdruk bij een persoon. Door samen te werken en samen te werven kunnen meerdere organisaties gebruikmaken van de expertise van kwalitatief sterke medewerkers. Kosten kunnen gezamenlijk worden gedragen, waardoor beloningen ook hoger kunnen zijn. 

Zekerheid en doorgroeimogelijkheden

Zorg voor zekerheid en doorgroeimogelijkheden. Zeker als je selecteert op soft skills en potentie, heb je de kans om goud in handen te krijgen. De arbeidsmarkt is zeer actief, waardoor het cruciaal is om perspectief en doorgroeimogelijkheden te blijven bieden. Zet daarom in op zekerheid, bied ruimte voor ambitie en flexibiliteit, en geef vertrouwen aan medewerkers.

Door klassieke eisen los te laten, in te spelen op relevante competenties en marktconform te belonen krijg je geïnteresseerde informatieprofessionals aan tafel. Van daaruit kan een passende match worden gemaakt. Door werkzaamheden uitdagend en flexibel te maken en professionals vertrouwen te geven, vergroot je de kans dat ze blijven. Dat geeft de mogelijkheid om werkdruk te verminderen en samen te werken aan de toekomst. 


Daan van Dun is senior adviseur en partner bij KBenP, Kjeld Soppe is adviseur bij KBenP Digitale Overheid.

Deze bijdrage komt uit de papieren IP #8-2022. Het hele nummer kun je hieronder lezen of downloaden.