Door Kees Teszelszky
Zou buiten het bibliotheekgebouw aan de slag gaan ook interessant, nuttig en misschien zelfs wel leuk kunnen zijn? Kees Teszelszky nam in de Hongaarse hoofdstad Boedapest de proef op de som en legde vier bibliotheken langs de meetlat.
Inmiddels zijn we eraan gewend: al twee jaar werken we grotendeels op afstand, al is thuiswerken vaak een uitdaging voor een informatieprofessional. Zou buiten het bibliotheekgebouw aan de slag gaan ook interessant, nuttig en misschien zelfs wel leuk kunnen zijn? Om een antwoord op deze vraag te vinden, heb ik in oktober vorig jaar een week digitaal op afstand vanuit verschillende bibliotheken in Boedapest, Hongarije gewerkt. Vanwege de plannen met onze eigen bezoekersruimte in de KB heb ik me afgevraagd: wat maakt een bibliotheek nu geschikt als werk- en studieplek? Wat kunnen we leren van bibliotheken uit het verleden en van die in andere landen?
Voorbereiding
Samenwerken op afstand Anno Domini Corona III betekent veel ‘teamsen’ en werken in de cloud. Een laptop of tablet en een goed werkende internetverbinding zijn daarom onontbeerlijk. Uiteraard is het mogelijk om een mobiele dataverbinding te gebruiken, maar dat vreet data. Makkelijker is de wifi van de bieb of de eduroam, maar de eerste kan onveilig zijn en de laatste is niet voor alle informatieprofessionals beschikbaar. (Vergeet niet bij gebruik van de biebwifi je VPN-verbinding aan te zetten.)
Wees erop voorbereid dat werken in het buitenland kan betekenen dat zaken anders geregeld zijn dan bij ons. Het ‘hosselen’ van een dagpas of het krijgen van de sleutel voor de wifiverbinding kan soms veel tijd en administratie kosten. Het beste is daarom vooraf de Engelstalige pagina’s van de bibliotheken te bekijken of rechtstreeks contact op te nemen met bibliothecarissen van de gewenste werkplek. De meesten vinden dat ook nog eens leuk en leiden je graag rond. Voor je het weet zit je aan een tafel met Nederlandse drukken uit de zeventiende eeuw. Of krijg je stiekem een glas zelfgestookt bocht uit een bureaula, zoals ik ooit meemaakte in een niet nader te noemen bibliotheek in 1999, dus wees gewaarschuwd als je een strakke deadline voor een opdracht hebt.
Universiteitsbibliotheek ELTE Boedapest
Hongarije heeft een rijke en oude boeken- en bibliotheekcultuur. Van een van de beroemdste bibliotheken, die van de geleerde renaissancevorst Matthias Corvinus, is helaas maar een fractie van de boeken over en van het gebouw resten slechts bouwfragmenten. De eerste bibliotheek in Hongarije die echt als bibliotheekgebouw was ontworpen, werd in 1875 opgeleverd. De ruime en hoge leeszaal van de Universiteitsbibliotheek ELTE Boedapest, gevuld met achttiende-eeuwse boeken met vergulde banden, is een van de mooiste van Hongarije en krijgt daglicht door een groot glazen plafond, omringd door waanzinnige fresco’s. Werken in de avonduren met ondergaande zon wordt zo een belevenis. Het nadeel van deze leeszaal is dat op afstand werken niet echt mogelijk is (je kunt er bijvoorbeeld wel weer rustig beleidsstukken lezen). Ook heeft de bibliotheek geen koffiehoek of andere aparte ruimtes waardoor een digitaal overleg alleen op de koude trap kan. Gelukkig zijn de bibliothecarissen uiterst vriendelijk en is een beroemde taartjeswinkel om de hoek weer open na een grote renovatie.
Nationale Bibliotheek Széchényi
Voor liefhebbers van brutalistische jarentachtigarchitectuur en van bergbeklimmen in een binnenstad is deze instelling een bedevaartsoord. Széchényi is de nationale bibliotheek van Hongarije, gevestigd in het uitgebrande paleis van de Habsburgse vorsten op het puntje van de burchtheuvel van Boeda dat in de jaren tachtig van de vorige eeuw tot een moderne bibliotheek is ‘verherbouwd’. Je kunt er alleen komen met een flinke klim vanaf de Donauoever. De omgeving wordt inmiddels langzaam overgenomen door de overheid die aan de lopende band paleizen herbouwt die in de Tweede Wereldoorlog tijdens het tweeëndertigste beleg van Boeda werden verwoest (de laatste oorlogshandelingen vonden in 1956 plaats). Ook de bibliotheek zal op termijn moeten verhuizen naar een buitenwijk.
Nu kun je nog genieten van de bombastische bibliotheekarchitectuur en de eclectische aankleding: jarentachtig grijs marmer, oversized negentiende-eeuwse beelden en een zestiende-eeuws Vlaams wandtapijt – om maar wat te noemen. De wifi is puik en er zijn veel ruimtes waar je rustig kunt overleggen. Het enige nadeel zijn de antieke ‘boekentreintjes’ die brommend en rammelend langs een rails over het plafond door de leeszaal rijden op weg naar de uitleenbalie.
De medewerkers zijn heel vriendelijk en sommige spreken zelfs Nederlands. De koffiecorner in jarentachtigretrodesign is een belevenis, ook omdat het aanbod sindsdien niet veranderd is. Je kunt ouderwets lunchen met wienerschnitzel op witbrood met reuzel en ui, en drink daar vooral een vingerhoed koffie bij die meer cafeïne bevat dan een blikje Red Bull. Vergeet niet op bezoek te gaan bij onze vrienden van de afdeling digitalisering/webarchivering die in de oude telexruimtes in de kelders hokken aan het oorspronkelijke meubilair.
Stadsbibliotheek Szabó Ervin
Voel je een dagje Sissi tussen de boeken! Wil je je in de Habsburgse periode wanen of Downtown Abbey ‘larpen’, ga dan werken in Szabó Ervin, de openbare bibliotheek van Boedapest. Vanaf 1931 is het hoofdgebouw gevestigd in het neobarokke Wenckenheimpaleis (1886) in het stadspaleizendistrict van Pest. Ooit zat ik hier als student te lezen aan de antieke tafels tussen arme schrijvers, snurkende daklozen en hoestende alcoholisten, maar sinds de verbouwing en vergroting in 2001 (vereerd met de Europa Nostra-prijs) is een bezoek wat minder avontuurlijk, maar wel hygiënischer, geworden. Vrijwel alle ruimtes van het oude paleis zijn leeszaal: van de danszaal met spiegels en de eikenhouten eetkamer tot de knusse paleisbibliotheek. Het nieuwere gedeelte is uitstekend geschikt voor overleg, en in de koffiecorner kun je inmiddels lekkere koffie en zelfs broodjes garnalencocktail krijgen.
Bibliotheek van het Hongaarse parlement
Vrijwel onbekend, zelfs bij de meeste bevriende Hongaarse onderzoekers, maar de absolute top onder de Boedapester bibliotheken is die van het Hongaarse parlement in het mooiste monument van Hongarije (Unesco Werelderfgoed). Goed, je moet langs op wacht staande norse soldaten – die wel bij vertrek salueren – en door een metaaldetector, maar eenmaal binnen wacht je een tijdreis naar een bibliotheekwalhalla. De meestal lege leeszaal is nog in de oorspronkelijke staat uit 1904 en kent een serene rust. Je kunt kiezen voor het bestijgen van de handgemaakte bibliotheektrap naar een werkplek met uitzicht over de Donau. Een van de conservatoren spreekt zelfs goed Nederlands. Onlineoverleg kan in de lunchruimte met antieke cataloguskasten en jarentachtigzitmeubelen. Rust, licht, wifi, tijdreis en een inspirerende omgeving!
Kees Teszelszky is conservator Digitale Collecties bij de Koninklijke Bibliotheek.
Deze bijdrage komt uit de papieren IP #2-2022. Het hele nummer kun je hieronder lezen of downloaden.