Door Daan Boom
Zorgen dat bruggen niet instorten bij te veel water, en dat mensen kunnen schuilen als een cycloon de kusten teistert. Daan Boom helpt de overheid in Bangladesh met het inrichten van een kenniscentrum dat klimaatdata en -informatie bruikbaar maakt voor beleid en praktijk. Van het identificeren van best practices en het opzetten van klimaatdatabases tot het trainen van medewerkers om informatie te vinden en toe te passen. Avonturen van een IP’er overzee.
Er zijn veel mogelijkheden voor Nederlandse informatiespecialisten om te werken in het buitenland. Uiteraard komt zo’n beslissing met consequenties, want je laat wat achter voor een avontuur over de grens, in mijn geval meestal een ontwikkelingsland. Ik kan je echter verzekeren dat werken in het buitenland stimulerend en lerend is.
Ik heb als informatieprofessional al op verschillende plekken gezeten, waaronder bij de Islamic Development Bank in Jeddah in Saudi-Arabië. Daarna ben ik aan de slag gegaan voor het United Nations Development Program (UNDP) in New York in de Verenigde Staten. Geen ontwikkelingsland, maar een bijzondere, enerverende afwisseling na Jeddah om met vrouw en dochter in New York rond te wandelen – iets wat in Jeddah niet mogelijk was. De wandeling van Central Park door Greenwich naar de pier van de ferry naar Staten Island deed mij denken aan dezelfde wandeling met Boyd Hendriks [informatie- en kennismanager, eigenaar TeamTransition, red.] gedurende een conferentie over kennismanagement in New York, waar wij een workshop presenteerden. Het was voor onze dochter ook de eerste keer dat zij sneeuw en kou meemaakte.
Opdracht Ivoorkust
Vervolgens deed ik een fantastische opdracht voor de African Development Bank (AfDB) in Abidjan in Ivoorkust, waarbij ik de Disclosure Policy (openbaarmaking van documenten) moest inrichten naar moderne inzichten en technologieën (Sharepoint en Teams). Er zaten veel basisbibliotheekelementen in deze opdracht; het doel was om alle informatie die de bank produceert te classificeren en te bepalen wat en wanneer openbaar gemaakt kan worden en hoe dit proces kan worden vormgegeven.
Ivoorkust staat niet in de top 100 van vakantiebestemmingen, maar het is een geweldig land. De armoede is zichtbaar, maar dat zie je niet gereflecteerd in de vriendelijkheid en de behulpzaamheid van de mensen. Ivoorkust stond eerder onder bestuur van Frankrijk, daardoor is de Franse keuken standaard en het stokbrood alom aanwezig. Veel weekenden hebben we doorgebracht aan de kust om uit te waaien op volledig lege stranden, en uiteraard hebben we de cacaovrucht helpen plukken en een bezoek gebracht aan een cacaofabriek.
Verschil met Nederland
In de laatste maanden van mijn werk in Abidjan werd ik gepolst door mijn oude werkgever AfDB over een kennisopdracht in Bangladesh. Dat is dicht bij onze woning in Manilla in de Filipijnen, en eega en dochter hadden wel zin om terug te keren naar huis. In mei 2020 ben ik daar gestart, net toen corona een opmars maakte, dus het was vooral werken vanuit huis met korte trips naar Dhaka, de hoofdstad van Bangladesh.
Er zijn veel verschillen en overeenkomsten tussen Nederland en Bangladesh. De verschillen: Nederland is welvarend en kennisintensief, Bangladesh behoort tot de groep van de minst ontwikkelde en meest arme landen. Bangladesh’ bruto nationaal product (BNP) is 310 biljoen Amerikaanse dollar en dit wordt verdiend met ongeveer 170 miljoen inwoners. Het BNP van Nederland is 910 biljoen Amerikaanse dollar met 17 miljoen inwoners. Voor de coronapandemie was de economische groei van Bangladesh indrukwekkend, en men verwachtte toen dat in 2030 het land aanzienlijk welvarender zou zijn, mede door de groei van de confectie-industrie en de export van agrarische producten.
Bangladesh Deltaplan 2100
Bij de overeenkomsten kunnen we ons gezamenlijk gevecht tegen water noemen. Beide landen hebben een deltastructuur. Door Bangladesh stromen vier grote rivieren die ontspringen in de Himalaya en al dan niet met regenwater in en door Nepal, India en Bangladesh uiteindelijk uitmonden in de Bay of Bengal. Daarnaast dringt het opkomende zeewater, opgezweept door cyclonen ontstaan in de Bay of Bengal en soms onder invloed van springtij, geregeld het laaggelegen land binnen. Nederland heeft met dit fenomeen te maken gehad in de jaren vijftig van de vorige eeuw, wat geresulteerd heeft in het Deltaplan en de Deltawerken. Bangladesh heeft, met hulp van Nederland, ook een Deltaplan ontwikkeld – Bangladesh Deltaplan 2100 – dat op dit moment wordt geïmplementeerd. Implementatiesupport komt van Nederland in combinatie met enkele andere landen en ontwikkelingsbanken als de Asian Development Bank en World Bank.
In deze context is een opdracht geformuleerd voor het Local Government Engineering Department (LGED) binnen het ministerie van lokaal overheidsbestuur, lokale ontwikkeling en coöperaties. Deze behelst in het kort het inrichten van een klimaatkenniscentrum dat advies geeft hoe, wat en waar klimaatbestendig gebouwd gaat worden en met welke constructiematerialen. Uiteraard moet dit ervoor zorgen dat gebouwen, wegen en bruggen niet door extreme weersomstandigheden wegspoelen, maar ook dat bewoners in de kuststreek kunnen uitwijken naar schuilplaatsen als een cycloon zich aandient. Bij de opdracht zijn ook andere ministeries betrokken, waaronder bosbeheer, waterwegen en transport, want in Bangladesh moeten klimaatmaatregelen in coördinatie met andere ministeries worden afgestemd.
Opdracht in vier delen
LGED is verantwoordelijk voor lokaal (ruraal) beleid en de inrichting van lokale infrastructuur (gebouwen, water, wegen en bruggen). Het is een van de grootste overheidsorganisaties in Bangladesh met ongeveer dertienduizend stafleden; zeshonderd op het hoofdkantoor in Dhaka en meer dan twaalfduizend op lokale vestigingen. De organisatie is vergelijkbaar met ons ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.
De opdracht waaraan ik werk is in vier delen opgeknipt. Het eerste betreft de ontwikkeling van een kennissysteem (IT). Het tweede deel is de herziening en revisie van (ingenieurs)richtlijnen en handboeken en de ontwikkeling van een checklist die ingenieurs kunnen nalopen bij het beoordelen en ontwerpen van nieuwe projecten. Deze checklist zal worden gekoppeld aan een elektronisch besluitvormingshulpmiddel met klimaatdata en klimaatprojecties. Het derde deel betreft de ontwikkeling van trainingen om met de nieuwe gereedschappen om te gaan en van een systematisch proces van ‘leren van geïmplementeerde projecten’ (lessons learned). Het vierde deel is de fysieke inrichting van deze ‘kennisafdeling’ met staf en financiële middelen.
Kennissysteem optuigen
Het op te zetten kennissysteem bestaat op zichzelf weer uit drie componenten. Ten eerste betreft het de ontwikkeling van een elektronische bibliotheek – met richtlijnen, bouwverordeningen en handleidingen – en enkele aanvullende functionaliteiten zoals de inrichting van een klimaatwiki en een expertise directory. Een tweede aspect van het kennissysteem is ervoor zorgen dat de toegankelijkheid tot klimaatdata wordt geoptimaliseerd. De derde component is het best te omschrijven als een functionaliteit waarin de staf kan leren. Hier valt toegang tot e-learningmaterialen onder, maar ook de opzet van sector- (wegen) en thematische (gender) discussiegroepen (community of practices).
De bouw en de inrichting van het technische kennissysteem zijn niet zo’n probleem, want het aanbod van standaard kennissystemen is voldoende om een keuze uit te maken. De grootste uitdaging is dat het gebruikt gaat worden. Immers, op dit moment is er geen kennissysteem, en veel processen, waaronder dossieropbouw, zijn nog steeds op papier gebaseerd. De transitie van papier naar digitaal is al spannend, maar dat geldt eveneens voor het verbeteren van de technische capaciteiten van de staf om het kennissysteem voor de besluitvorming in te zetten.
Kennismanagement is nieuw voor deze overheidsorganisatie in Bangladesh. De inrichting is klassiek overheid en gebaseerd op de indeling van Max Weber (1864-1920). Het management van het departement is zich echter bewust van de beperkingen van kennisdeling in overheidsorganisaties en is van goede wil om de informatie-uitwisseling tussen de verschillende infrastructuurdivisies te verbeteren.
Werken in coronatijd
Ik vind de opdracht uitermate interessant. Het onderwerp klimaat is een passie, en het werk voer ik uit samen met drie andere internationale specialisten en twintig lokale medewerkers. Ik word geacht te adviseren en richting te geven aan de uitvoering, maar de lokale staf moet implementeren. Dat is niet makkelijk in deze tijd van thuiswerken. Wij hebben uiteraard in de opzet en de uitvoering van deze opdracht te maken (gehad) met de corona-uitdaging en periodieke kantoorsluitingen toen de besmettingen in Dhaka piekten. Dus Teams en Zoom zijn aan de orde van de dag om de vier werkgroepen aan te sturen.
Het uitzicht vanaf mijn thuiswerkplek is fraai. Ik kijk uit over een park en regelmatig zit er een exotische vogel op mijn balkon. Aan de andere zijde van het appartement stroomt een rivier met heel veel vissen die borrelend zuurstof tanken en op datzelfde moment een prooi zijn voor roofvogels.
ADKAR-model bij implementatie
Ik probeer afwisselend twee maanden in Dhaka te zijn en drie maanden thuis in Manilla. Uit de ervaring en de gesprekken die ik met opdrachtgevers heb, blijkt dat zij de kwaliteit van Nederlandse informatiespecialisten kunnen waarderen. Niet alleen hun technische knowhow, maar ook hun kennis van kennismanagement. Immers, de overheid is bij uitstek een kennisintensieve organisatie. De meeste professionele organisaties hebben een kennismanagementplan. Ik merk echter dat dit minder het geval is bij overheidsorganisaties, hoewel ik wel verbetering bespeur, maar dan vooral internationaal. In Nederland zie ik het nog niet zo, maar misschien heb ik de Nederlandse ontwikkelingen niet helemaal goed in het vizier.
Mijn ervaring is dat het inrichten van een kennis- en lerende organisatie minimaal vijf tot zeven jaar vergt. Dat is een lang proces, en bovendien worden vooraf niet altijd goed de doelen of uitkomsten gedefinieerd, waardoor de resultaten niet altijd goed zichtbaar zijn. De onduidelijkheid over wat kennismanagement nu eigenlijk precies is, speelt ook een rol in de acceptatie ervan in organisaties.
In de implementatie van kennismanagement val ik meestal terug op het praktische ADKAR-model (Awareness, Desire, Knowledge, Ability en Reinforcement). De A en D lopen momenteel, in dit najaar beginnen we met de K en A. Onderdeel daarvan is de oplevering van het kennismanagementsysteem en de interactieve workshops. Dit laatste in samenwerking met kennisinstituten in Bangladesh en in Europa.
Mijn opdracht loopt tot 2023, daarna moet de lokale staf het kunnen overnemen. Gedurende het werk kom ik veel problemen tegen, maar gelukkig kan ik terugvallen op vrienden in Nederland. Niet altijd per Zoom, maar ook tijdens bezoek. We kunnen wel whatsappen en videobellen, maar een informele babbel op een terrasje is voor mij nog altijd het optimale kennisuitwisselingsmodel.
Met dank aan het Amsterdam Informatie Netwerk (AIN).
Daan Boom is training and communications manager bij het Local Government Engineering Department (LGED) in Bangladesh.
Deze bijdrage komt uit IP #8/2021. Het hele nummer kun je hieronder lezen of downloaden.