Het heeft veel publiciteit opgeleverd, en dat is mooi voor het vak: de lancering van zoekintranscripties.nl, of in elk geval het project De ijsberg zichtbaar maken dat tot deze website heeft geleid. Hiermee kunnen bezoekers handgeschreven historische bronnen – vaak moeilijk leesbaar – snel bekijken en doorzoeken.
Het snel doorzoeken van archiefstukken op zoekintranscripties.nl is mogelijk omdat een grote hoeveelheid handgeschreven bronnen met behulp van transcriptietechniek machineleesbaar is gemaakt en met kunstmatige intelligentie is verrijkt. Dat biedt grote kansen voor historisch onderzoek.
Op dit moment zijn 1,5 miljoen bronnen op de website te bekijken. Daarvan zijn er 90.000 verrijkt en doorzoekbaar. Het is een eerste tussentijds resultaat dat nu al aangeboden wordt aan het publiek. De verwachting is dat deze zomer 2 miljoen verrijkte transcripties doorzoekbaar zijn op zoekintranscripties.nl. Het gaat om historische handgeschreven documenten van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) uit de zeventiende en achttiende eeuw van het Nationaal Archief en notariële archieven uit de negentiende eeuw van het Noord-Hollands Archief en andere regionale historische centra. Zoekintranscripties.nl is qua inhoud en gekozen techniek, waar mogelijk, open source en bruikbaar voor andere erfgoedinstellingen.
Schat aan data
Tijdens het project De IJsberg zichtbaar maken zijn steeds transcripties toegevoegd aan opendatawebsite zenodo.org. Diverse onderzoekers en historici gingen al aan de slag met deze schat aan data. Gerhard de Kok, universitair docent geschiedenis van de Universiteit Leiden, maakte bijvoorbeeld een zoekinterface en deed interessante vondsten in de automatisch getranscribeerde archiefstukken.
Ook schreven het Noord-Hollands Archief en het Nationaal Archief de Innovatie in Archiefonderzoek-prijs uit. Het doel hiervan was studenten en onderzoekers uit te dagen om te laten zien welke nieuwe onderzoeksmogelijkheden deze data bieden. De jury kende de prijs toe aan Saskia Noot, Clare Shutt en Thijs Vorstenburg, studenten van de Universiteit van Amsterdam (UvA). Zij gaven vrouwen en tot slaaf gemaakten in de VOC-testamenten een stem door gebruik te maken van automatische transcripties van testamenten.
Betrokken partijen
In dit project werkt het Nationaal Archief samen met het Noord-Hollands Archief en andere regionale historische centra. Ter gelegenheid van de afsluiting ervan werd op 17 mei het online symposium De IJsberg zichtbaar makengeorganiseerd over de resultaten van het project. Dit is terug te kijken op YouTube.
Voor de selectie van leveranciers voor de doorontwikkeling is een aanbestedingsprocedure uitgevoerd. Picturae bleek de beste partij voor de ontwikkeling van de achterkant van de projectwebsite. Dit bedrijf is verantwoordelijk voor de verbetering en modernisering van de transcripties, het toekennen van entiteiten en het ontwikkelen van een transcriptiebeheersysteem. Sioux Technologies is als onderaannemer aangesloten voor de kunstmatige intelligentie; Aincient voor zijn kennis van AI, het erfgoedveld en projectmanagement. Clean Code ontwikkelde de voorkant van de projectwebsite, inclusief de inrichting van de zoekmachine. Van Duizendvijftig zijn het grafisch ontwerp en het coderen.
Deze bijdrage komt uit IP #5/2021. Het hele nummer kun je hier lezen.