Vorige maand, op 16 augustus, was het 125 jaar geleden dat het onderzoeksschip Belgica vanuit Antwerpen vertrok naar Antarctica. De piepjonge bemanning zou de eerste worden die overwinterde in het Zuidpoolgebied. De Belgische nationale bibliotheek KBR heeft het verhaal van deze expeditie in kaart gebracht aan de hand van originele documenten uit haar collecties.
Het is een ietwat vergeten, maar spectaculair verhaal, stelt KBR. Op maandag 16 augustus 1897 vertrekt het omgebouwde Noorse robbenschip Belgica onder grote belangstelling uit de haven van Antwerpen. Aan boord een internationale bemanning van wetenschappelijk en varend personeel. Onder hen ook twee mannen die later wereldberoemd zullen worden: Roald Amundsen en Frederick Cook. Onder leiding van Adrien de Gerlache trotseert het schip zware stormen en een bittere poolwinter. In 1898 loopt de Belgica vast in het poolijs en de bemanning moet ongepland overwinteren op Antarctica.
De extreme omstandigheden en een gebrek aan vers voedsel drijven de mannen tot het uiterste. Een dieet met pinguïn- en zeehondenvlees houdt hen ternauwernood op de been. In januari 1899 zit het schip nog steeds muurvast en slaat de wanhoop toe. Pas op 28 maart 1899 bereikt de Belgica uiteindelijk weer vaste grond.
Reconstructie via originele kaart
KBR heeft een story map – ‘In het kielzog van de Belgica’ – gemaakt over deze tocht. Dankzij historische documenten biedt ze een nieuw perspectief op de belevenissen van De Gerlache en zijn bemanning, van hun doortocht door Vuurland tot in het pakijs van Antarctica. Al het beeldmateriaal is afkomstig uit de collecties van KBR. De bibliotheek bewaart veel bronnen over de Zuidpoolexpeditie: de originele kaarten die werden gebruikt tijdens de poolexpedities (1897-1909) van De Gerlache, maar ook originele krantenartikelen uit de negentiende eeuw waarmee het thuisfront op de hoogte kon blijven.
De zeekaarten die De Gerlache aan boord van de Belgica gebruikte, werden in 1941 door zijn dochter aan KBR geschonken. Ze bevatten handgeschreven notities, zoals de exacte vaarroute van de Belgica. Mede aan de hand van deze kaarten heeft de nationale bibliotheek het verhaal van de expeditie kunnen reconstrueren.
Relevant tot op vandaag
De Belgische expeditie naar Antarctica zou België naam en faam geven in het Zuidpoolonderzoek. De onderzoekers ontdekten 88 geografische landschappen (kapen, baaien, bergen, eilanden, straten) en vulden een stukje in van de cartografie van een toen nog onbekend deel van de wereld. De logboeken van de eerste Belgicavaarders dienen ook vandaag nog de wetenschap: ze worden gebruikt om na te gaan hoeveel ijs er in een eeuw gesmolten is op de Zuidpool, aldus KBR.
> Je kunt de story map ‘In het kielzog van de Belgica’ hier bekijken.
Deze bijdrage komt uit de papieren IP #6-2022. Het hele nummer kun je hieronder lezen of downloaden.