Bijdrage KVAN
Vibe shift in archievenland?
Dat veranderingen vaak niet zo snel gaan binnen de archiefsector is een understatement, maar de laatste maanden hangt er iets in de lucht. Is er een vibe shift gaande? Ofwel: is de tijdgeest ook deze sector aan het veranderen? Tijdens een aantal recente bijeenkomsten leek het er wel op.
In mei vond in Den Haag de conferentie ‘Met andere ogen’ plaats, georganiseerd door het Haags Gemeentearchief. Alleen al door de keuze van de locatie in de wijk Transvaal werd de kernvraag van de bijeenkomst onderstreept: hoe representatief is de collectie van het gemeentearchief in verhouding tot de cultureel zeer diverse stad eigenlijk? Belangrijkste conclusies van deze dag zijn dat archieven het mogelijk moeten blijven maken om ieders verhalen te vertellen. En dat ze gemeenschappen moeten ondersteunen bij het behouden van deze verhalen.
Hoofdgast was de gerenommeerde Zuid-Afrikaanse archivaris Verne Harris, eerder archivaris van Nelson Mandela, nu director of Archive and Dialogue van de Nelson Mandela Foundation. Aan het eind van de dag benoemde hij fijntjes wat er volgens hem nog beter kon. Zo was hem opgevallen dat er weinig mensen van kleur bij de bijeenkomst waren en dat het panel, waarin werd gereflecteerd op de gepresenteerde nieuwe initiatieven, uit vier witte heren bestond. Goed om dit te benoemen en er in het vervolg beter op te letten.
Meer zelfreflectie
Tijdens de Archiefdagen die in juni in Alkmaar werden gehouden, stond de ‘Waarde(n) van de archivaris’ centraal. De beroepscode voor archivarissen stamt uit de vorige eeuw, past deze nog wel bij de huidige maatschappij en hoe moet onze beroepsgroep zich hiertoe verhouden? Susan Legêne, hoogleraar politieke geschiedenis aan de Vrije Universiteit Amsterdam, pleitte onder andere voor meer zelfreflectie bij archivarissen. Ze wees op de onmogelijkheid om objectief en onpartijdig te zijn als je tot een betere representatie wilt komen van álle burgers in de archieven. Ze adviseerde meer mensen van buitenaf naar binnen te halen, zodat outsiders meer insiders worden. Ze oogstte lof met haar verhaal en het bepaalde de discussie in de wandelgangen die middag.
Recht op informatie
Eerder die dag was de speech van de algemene rijksarchivaris Afelonne Doek een illustratie van de nieuwe wind die waait in die mooie stad achter de duinen. Ze schetste een aantal ethische kwesties en dilemma’s die haar waren opgevallen in haar eerste halfjaar in deze functie. Haar belangrijkste leidraad is het recht van mensen op (hun) informatie, en zij wil dat, samen met alle producenten van informatie, zowel overheden als particuliere archieven, veel actiever gaan realiseren en de rol van het Nationaal Archief daarin beter zichtbaar maken.
De vibe shift in archievenland is overduidelijk gaande.
Bijdrage KNVI
Zelf gedaan (of niet)
Zomertijd: heerlijk om bij te lezen, uit te rusten en je op te laden voor de tweede helft van het jaar. Bijzonder eigenlijk wat een jaarcyclus met je doet. Van opstarten in januari naar toewerken naar de zomer en daarna de sprint naar de decembermaand. Hoeveel technologie we ook tot onze beschikking hebben, het werkritme lijkt dezelfde ijzeren wetten als de jaargetijden te volgen. Hoewel het magnetische noorden nu wel heel erg aan het schuiven is (van Canada richting Siberië) en de zonne-energie nogal fluctueert de laatste tijd – zie de blogs van ‘klimaatgek’ Rob de Vos – blijven we de jaargetijden gelukkig nog herkennen. Tegelijkertijd is ons klimaat, net als ons werk, onderhevig aan heftige schommelingen en inslagen. Soms door onszelf geïnitieerd, soms niet.
Schrikken van berichten
Bij zelf veroorzaakte inslagen kun je denken aan berichten die mij onlangs erg lieten schrikken: ons regenwater is wereldwijd zo vervuild met ‘forever chemicals’ (per- and poly-fluoroalkyl substances, PFAS), dat het niet goed drinkbaar meer is. Of aan het enorme verbruik van kostbaar drink(grond)water door bedrijven, meer dan regen kan aanvullen. Of aan het online werken dat heel efficiënt kan zijn, maar ook de armoede van het gebrek aan persoonlijke interactie zo duidelijk maakt.
Data niet altijd zuiver
Over de niet zelf veroorzaakte schommelingen is het wetenschappelijke discours het nog niet eens en zijn de meningen nog lang niet uitgekristalliseerd. We hebben steeds meer data tot onze beschikking die mogelijkerwijs antwoorden helpen geven op de vragen die we ons stellen. Het nadeel van die data is echter dat zowel voor- als tegenstanders van een wetenschappelijke discussie er hun gelijk mee kunnen aantonen. Een ander nadeel van data is dat ze niet altijd zuiver zijn, en dat een aanzienlijk percentage wetenschappers ook nog wel eens foute statistische analyses maakt (zie het onderzoek van Daniele Fanelli).
Rationele kennis is relatief
Tot slot hebben we in de wetenschap anno 2022 te maken met een mechanistische-materialistische wereldvisie op wetenschappelijk handelen. Mattias Desmet (en zijn boek De psychologie van totalitarisme) herinnerde me daar op weergaloos scherpe wijze aan. We denken dat de wereld verklaarbaar en maakbaar is, maar de grootste denkers en wetenschappers der aarde, van Einstein, Heisenberg en Hawkins tot Bohr en Planck, geven het aan, zoals Desmet beschrijft: hoe meer we weten, hoe meer we met veel bescheidenheid moeten concluderen dat rationele kennis relatief is. Met als mooiste voorbeeld dat pas als je als waarnemer naar een elementair deeltje kijkt, dit deeltje zich manifesteert, ook al is het biljoenen jaren geleden ontstaan.
Mijn voornemen voor de laatste maanden van het jaar? Zo veel mogelijk offline werken en mensen persoonlijk ontmoeten. En nog meer openstaan voor het verhaal achter feiten, metingen en data. Om met Desmet te spreken: ‘Humanity has to step firmly onto the path of logic in order to ultimately transcend rationality.’
Wouter Bronsgeest, duovoorzitter van de KNVI.
Super Tuesday op 4 oktober over open science
Elke maand organiseert de KNVI op een dinsdag een online bijeenkomst met een speciaal, actueel thema dat relevant is voor informatieprofessionals. Deze Super Tuesday-reeks vormt ‘een afspiegeling van de verschillende disciplines binnen de KNVI op het gebied van informatiemanagement, informatievoorziening en informatietechnologie’. Op 4 oktober (16:00-17:30 uur) zal het webinar ingaan op open science. Voor KNVI-leden is deelname gratis, niet-leden betalen 25 euro (excl. btw).
Meer informatie over de invulling van deze Super Tuesday vind je op knvi.nl.
Deze bijdrage komt uit de papieren IP #6-2022. Het hele nummer kun je hieronder lezen of downloaden.