Paul Gerretsen overleed op 14 april 2026 in Garderen. Gerretsen was van 1994 tot en met 2004 bibliothecaris van de Universiteit Leiden. Hij stuurde de Leidse universiteitsbibliotheek de 21e eeuw in met de oprichting van het Scaliger Instituut (2000) en de start van de digitale bibliotheek in Leiden.
Paulus Willem Johannes Laurentius Gerretsen werd geboren in Utrecht op 22 januari 1945. Tussen 1962 en 1967 studeerde hij geschiedenis in Groningen, waarna hij leraar werd aan de middelbare school die hij zelf doorlopen had: het Nederlands Lyceum in Den Haag. In 1976 werd Gerretsen rector van het Vrijzinnig Christelijk Lyceum in Den Haag. Uit de reacties op zijn overlijden is te zien dat hij als leraar leerlingen precies wist te boeien en te stimuleren.
Onverwacht werd hij in 2004 benoemd tot directeur van de universiteitsbibliotheek in Leiden. Zelf zei hij daarover in 1994: ‘Daarbij ben ik vooral op zoek naar die onderzoekers die als een soort breekijzer werken, die traditionele inzichten op een boeiende wijze ter discussie weten te stellen, op hun manier een beeldenstorm veroorzaken. Het fascinerende van een wetenschappelijke bibliotheek is dat daarin het hele discours uit het verleden ligt opgeslagen.’
Als samenbindend figuur en als gezicht van de bibliotheek naar buiten slaagde Gerretsen erin de bibliotheek niet alleen een smoel te geven, maar ook de 21e eeuw in te sturen. Enkele wapenfeiten uit zijn bibliothecariaat in Leiden: in 2000 werd het Scaliger Instituut opgericht (waar bijzondere onderzoekers zich maandenlang in de bijzondere collecties van de bibliotheek konden verdiepen), in 2002 kwam het Prentenkabinet in de UB, sinds 2003 werd DARE in de steigers gezet en in 2004 kwam er een nieuw bibliotheeksysteem. De digitale bibliotheek kreeg snel vorm: eind twintigste eeuw waren er al duizenden e-journals en databases beschikbaar. Financieel zat het tij niet mee. Voor de omslag naar een digitale bibliotheek was meer geld nodig dan de 8 miljoen euro die de UB Leiden destijds kreeg. (In 2016 waren de uitgaven gestegen naar een verdubbeling van dat bedrag, passend bij de kosten voor digitalisering en centralisering.)
Gerretsen publiceerde regelmatig boekjes en artikelen over geschiedenis, onderwijs en bibliotheken. Na zijn vroegtijdige pensionering promoveerde hij in 2013 aan de Universiteit Leiden op het proefschrift Vrijzinnig noch rechtzinnig. Gerretsen zal vooral worden herinnerd als de mensenmens die hij was: een enthousiast en aimabel directeur met oog voor boeken én mensen.
Jos Damen
Fotocredit: Marcel Fraij