Door Rob Feenstra
In de jachtige wereld van de informatieprofessional is deze rubriek een baken van stabiliteit. Al dertien jaar verschijnt in, vrijwel, iedere IP een column die gewijd is aan een nieuw begrip in het informatiewereldje. De eerste IP Lingo werd geschreven door Jurn Glazenburg voor het eerste nummer van 2012. Het onderwerp was collectievissen, een begrip dat nog steeds, zij het op kleine schaal, wordt gebruikt.
Inmiddels zijn we ruim honderd IP Lingo’s verder. Tijd om eens kort terug te blikken, bijvoorbeeld door te kijken naar de woorden die een vaste plaats hebben gekregen binnen onze taal. De beste graadmeter daarvoor is natuurlijk de Dikke Van Dale. Het blijkt dat twintig begrippen inmiddels terug te vinden zijn in dit woordenboek. Dat is geen gekke score, zeker als je bedenkt dat een vermelding in IP Lingo vaak pas jaren later wordt gevolgd door opname in de Van Dale. Er kunnen dus nog wat woorden bijkomen.
Bovendien zijn de meeste begrippen, ook als ze niet in de Van Dale staan, nog steeds gangbaar. Uitzonderingen zijn woorden als teeventap, dat direct gekoppeld was aan een specifieke, tijdgebonden corruptiezaak, en nulnieuws (totaal oninteressante en irrelevante nieuwsberichten). Dat laatste is merkwaardig, want de hoeveelheid nulnieuws is de afgelopen jaren toch zeker niet afgenomen. Maar het is nu eenmaal zo dat er weinig te voorspellen valt over de levenskansen van een woord. Swaffel je bijvoorbeeld de laatste tijd nog wel eens? Toch was dat het woord van het jaar in 2008.
Het meest opmerkelijke van de serie is dat ruim de helft bestaat uit volledig Engelse begrippen. The dark web,fleeceware en deepfakes bijvoorbeeld. Daarnaast zijn er uitdrukkingen die half Engels, half Nederlands zijn (contentkerkhof, privacykramp) en woorden die letterlijk vertaald zijn uit het Engels (boektok, infodemie). Volledig Nederlandse woorden (biebsnipper, brokkelbrein) vormen een kleine minderheid.
Het kortste IP Lingowoord is AF, maar dat is dan ook een acroniem (artificial friend). Gegevensbeschermingseffectbeoordeling is het langste woord, met computercrisisresponsteam als goede tweede. Beide woorden tonen aan dat de Nederlandse gewoonte om samenstellingen aan elkaar te schrijven niet altijd tot gelukkige resultaten leidt. De Engelse originelen (data protection impact assessment en computer emergency response team) zijn veel beter leesbaar en worden daarom, ook op Nederlandse websites, veel vaker gebruikt.
Oh ja, en de betekenis van IP Lingo: IP staat uiteraard voor informatieprofessional en Lingo betekent jargon, taal van een bepaalde groep. IP Lingo heeft nog een lange toekomst voor zich.
Rob Feenstra is projectleider/consulent bij de Universitaire Bibliotheken Leiden (focus op onder meer de digitale bibliotheek) en museumdocent bij het Cobra Museum.
Deze bijdrage komt uit de papieren IP #6-2024. Het hele nummer kun je hieronder lezen of downloaden.