NEMO Science Museum gaat jaarlijks de Technologierede organiseren. Aanleiding is de opening van de vernieuwde tweede etage Technium. Met de Technologierede geeft NEMO een podium aan experts op het gebied van technologie en samenleving. Technologiefilosoof Peter-Paul Verbeek, rector magnificus aan de Universiteit van Amsterdam, trapte af bij de opening van Technium deze zomer.
‘Wetenschap kan ons allemaal vermaken en fascineren, maar het is technologie die de wereld verandert.’ Met dit citaat van de Amerikaanse biochemicus Isaac Asimov opende Peter-Paul Verbeek de Technologierede. Hij illustreerde in zijn rede de complexe relatie tussen wetenschap en technologie en stelde de fundamentele rol van technologie in de wetenschap en de samenleving centraal. Zo betoogde hij dat de invloed van technologie op mens en maatschappij veel verder gaat dan het najagen van innovatie of het bedreigen van onze privacy. ‘Ze is onderdeel van de menselijke conditie en geeft vorm aan hoe wij handelen, de wereld begrijpen en keuzes maken. Wij zíjn techniek.’
Technologieparadox
Daarmee kwam hij bij de technologieparadox. Die houdt in dat technologie de wereld enerzijds maakbaar maakt, maar dat ze anderzijds ook onbeheersbaar is. ‘En als we zo verweven zijn geraakt met techniek, is er dan wel zoiets als techniekethiek mogelijk? Kunnen we er überhaupt nee tegen zeggen, of zijn we er gewoon machteloos aan overgeleverd?’ Volgens Verbeek hebben we een heel specifieke ethische benadering nodig: begeleidingsethiek. ‘Dat is positieve ethiek die probeert vast te stellen onder welke condities we technologie willen gebruiken in plaats van het vooral te hebben over wat we níet willen.’
Technologische geletterdheid
De komst van de stoommachine effende het pad voor de industriële samenleving, die door de computer overging in de informatiesamenleving en op dit moment door de digitale revolutie in hoog tempo transformeert in de vijfde samenleving: de digitale samenleving, stelde Verbeek. ‘De technologische samenleving van nu vergt een eigen vorm van burgerschap op basis van technologische geletterdheid. Het draait om een kritische houding ten aanzien van de manier waarop technologie vormgeeft aan basale aspecten van onze samenleving, zoals sociale relaties, identiteitsvorming, onze zorg voor de planeet en het functioneren van onze democratie. Hiervoor is levenslang leren nodig, en een museum als NEMO kan daar een belangrijke rol in spelen. Een museum waar technologie ervaarbaar wordt en waar duidelijk wordt waar de aangrijpingspunten voor verandering zitten.’
> De complete Technologierede vind je op ppverbeek.org/2024/07/05/dutch-technologierede-2024-nemo-amsterdam/.
Technium
Op de vernieuwde verdieping Technium van NEMO ontrafelen bezoekers de techniek om zich heen en ervaren ze hoe mensen technologie ontwerpen, maken en gebruiken om de wereld om zich heen te veranderen. Technologie is overal en we kunnen niet zonder, wil NEMO ermee zeggen, en vooral ook dat het aan de mens zelf is hoe techniek en technologie worden ingezet. Daarom is er bij Technium ook aandacht voor de invloed van de mens en de effecten van technologiegebruik, zoals uitputting van natuurlijke bronnen en productie van afval. En zien bezoekers hoe ontwerpers en engineers nieuwe technologische oplossingen ontwikkelen. In herkenbare elementen als een fabriek, kledingwinkel, garage en bouwplaats ontdekken bezoekers de technologie uit het dagelijks leven. Ze kunnen bijvoorbeeld een schoonmaakrobot programmeren en een stad tot leven brengen door de juiste energiebronnen in te zetten.
Deze bijdrage komt uit de papieren IP #6-2024. Het hele nummer kun je hieronder lezen of downloaden.