Welke kennis is nodig om de unieke rol en betekenis van bibliotheken op de korte en middellange termijn te ondersteunen? Om een invulling te geven aan die vraag, publiceerde de KB onlangs Samen bouwen aan kennis. Kennisagenda Openbare Bibliotheken.
Door: Marianne Hermans en Marjolein Oomes
De kennisagenda biedt een kader voor de onderzoeken die de afdeling Onderzoek van de KB uitvoert voor het openbare bibliotheekveld, de samenwerking met partners en de kennisactiviteiten die de KB organiseert. We willen hiermee de belangstelling wekken van onderzoekers en kennisinstellingen om openbare bibliotheken vanuit verschillende disciplines als onderzoeksobject te bezien.
Landelijke regie
Onder landelijke regie is het onderzoek in de openbare bibliotheeksector op een aantal manieren geprofessionaliseerd. Er is het Bibliotheekonderzoeksplatform waarmee gegevens worden verzameld over de activiteiten van openbare bibliotheken, bijvoorbeeld rond de samenwerking met het onderwijs. Om bibliotheken in staat te stellen vrij eenvoudig zelf de effecten van hun cursussen in het sociaal domein te meten, is de Effectenmonitor ontwikkeld. De lokale cijfers worden verwerkt in een jaarlijkse landelijke benchmark. Tot slot is voor het duiden van de belangrijkste cijfers, trends en ontwikkelingen die inzicht geven in de staat van het openbare-bibliotheekstelsel de website www.bibliotheekinzicht.nl opgezet. Hier worden resultaten uit verschillende onderzoeken die relevant zijn voor bibliotheken bij elkaar gebracht.
Behoefte aan visie
Er is dus veel aandacht voor het evalueren, monitoren en verantwoorden van wat bibliotheken doen. Dat varieert van cijfers over uitleen, lidmaatschappen en aantal activiteiten tot de opbrengsten van leesbevorderingsprogramma’s zoals Boekstart en de Bibliotheek op school. Ook is er ruime aandacht voor het beschrijven en inventariseren van ontwikkelingen in de bibliotheeksector zoals samenwerking met maatschappelijke partners en innovatie van bibliotheekfuncties. Maar om verder vooruit te kijken, zijn nieuwe richtingwijzers nodig om het onderzoek ‘de waan van de dag’ te laten overstijgen en bibliotheken als onderzoeksobject op een andere manier voor het voetlicht te krijgen.
Naast monitoring en verantwoording ontstaat op verschillende plekken behoefte aan visies: waar gaat het heen met de informatievoorziening, de digitalisering van het openbare leven, de vrijetijdsbesteding? Hoe kunnen bibliotheken inspelen op snel veranderende wensen van het publiek en welke functie heeft het gebouw nog in een digitale samenleving? In de kennisagenda krijgt onderzoek daarom een meer vooruitziende rol toebedeeld: het signaleren van trends en het verkennen van oplossingsrichtingen.
Drie themalijnen
In de kennisagenda hebben we drie themalijnen geformuleerd waarin maatschappelijke vraagstukken en de bibliotheekwereld bij elkaar komen:
> Hoe transformeert de publieke rol van de bibliotheek onder invloed van sociaal-maatschappelijke ontwikkelingen en digitalisering?
> Welke gevolgen hebben digitalisering van de samenleving en de toenemende datastromen voor de informatiefunctie van de bibliotheek?
> Hoe veranderen de rol en positie van bibliotheken in het educatieve veld en welke bijdrage leveren bibliotheken aan persoonlijke ontwikkeling en zingeving?
Samenwerken met kennispartners
Met het agenderen van deze themalijnen geven we een impuls aan het onderzoek voor en naar bibliotheken. Dit onderzoek is bedoeld als onderbouwing van strategische keuzes in de sector. We streven naar uitbreiding van het netwerk van kennispartners uit verschillende disciplines en beleidsvelden. En we verkennen graag de mogelijkheden tot verdergaande samenwerking.
Marianne Hermans en Marjolein Oomes zijn beiden kennisadviseurs bij de Koninklijke Bibliotheek
Deze bijdrage komt uit IP nr. 6 / 2019. Het gehele nummer kun je hier lezen.