Kennisnet en het Netwerk Digitaal Erfgoed zijn in 2019 gestart met het programma Ontsluiting digitaal erfgoed voor het onderwijs. Een inventarisatie van hoe erfgoedinstellingen (les)materiaal beschikbaar stellen en hoe scholen dit (wensen te) gebruiken leverde allerlei praktische tips op voor erfgoedorganisaties.
Lotte Belice Baltussen
Van video’s van de bevrijding van Arnhem in 1945 in een geschiedenisles, tot de eerste röntgenfoto ter wereld van Lorentz in een biologieles. Het gebruik van erfgoed in het onderwijs geeft leerlingen een beeld van het verleden en draagt bij aan cultureel bewustzijn en reflectie op het heden. Erfgoed kan lessen verlevendigen en verrijken. Maar hoe bruikbaar is digitaal erfgoed nu echt voor het onderwijs? En hoe krijgt erfgoed structureel een plaats in het primair en voortgezet onderwijs?
Het tweejarige programma Ontsluiting digitaal erfgoed voor het onderwijs heeft als doel om hiervoor duurzame oplossingen te vinden en te ondersteunen. Kennisnet doet dit vanuit haar rol als gids en bouwer van het ict-fundament van scholen, en het Netwerk Digitaal Erfgoed vanuit zijn doelstelling het gebruik van digitaal erfgoed te stimuleren. Het programma is mogelijk gemaakt door extra middelen die OCW beschikbaar heeft gesteld, in het kader van de intensivering van de Nationale Strategie Digitaal Erfgoed in 2019/2020.
Eerst is geïnventariseerd hoe erfgoedinstellingen (les)materiaal beschikbaar stellen en hoe scholen dit gebruiken. Vervolgens zijn de wensen van scholen voor het gebruik van digitaal erfgoed en erfgoedlesmateriaal onderzocht. Dit leverde de volgende praktische tips op voor erfgoedinstellingen.
- Verdiep je in het curriculum
Erfgoedinstellingen maken vaak lesmateriaal dat een of meerdere lesuren beslaat, zonder dat het (delen van) de lesmethode vervangt. Drukbezette leraren kunnen dit vaak niet bovenop het bestaande lesprogramma behandelen en vinden het onduidelijk hoe het aanbod past in het curriculum. Kijk dus goed naar de belangrijkste lesmethodes en wat hierin aan bod komt. De website van SLO, nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling (SLO.nl), bevat overkoepelende informatie over het het curriculum en welke leerdoelen wanneer aan bod kunnen komen.
- Spreek de taal van de leraar
Als je je in het curriculum verdiept, weet je ook beter welke onderwerpen aan bod komen en kun je aanbod maken dat beter aansluit bij wat er in de klas wordt behandeld. Kijk ook kritisch naar je metadata. De thesauri en termenlijsten van jouw instelling bevatten niet per se de zoekwoorden die leraren gebruiken. Zo zal een leraar niet zo snel zoeken op ‘geografie’, maar wel op ‘aardrijkskunde’.
- Zoek contact met verbinders
In iedere provincie, regio of gemeente zijn partijen die vraag van scholen en aanbod van culturele instellingen op elkaar afstemmen. Deze verbinders ontwikkelen vaak overkoepelende leerlijnen waar erfgoedaanbod in is opgenomen en hebben goed zicht op de lespraktijk en behoeften van scholen. Je vindt verbinders onder andere op de website van de regeling Cultuureducatie met Kwaliteit van het Fonds voor Cultuurparticipatie [https://www.cultuureducatiemetkwaliteit.nl/over-cmk/#wie-doet-er-al-mee]. Je kunt ook contact opnemen met het Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA.nl) of je provinciale erfgoedhuis.
- Gebruik de kracht van lokaal
Als leerlingen hun leefomgeving herkennen, sluit dit aan op hun belevingswereld. Zo is een lesmethode aardrijkskunde over het ontstaan van het polderlandschap interessanter voor leerlingen in het Groene Hart, dan voor leerlingen in Maastricht. Informatie over de impact van de mijnbouw op het landschap rond de stad past dan beter. Regionaal en lokaal erfgoedmateriaal biedt hiervoor kansen.
- Zet bestaande aanbodplatformen in
Het aanbod van lesmateriaal is versnipperd over talloze individuele websites van erfgoedinstellingen en niet goed vindbaar voor leraren. Onderzoek welke platforms je kunt gebruiken om je aanbod op te plaatsen, waar leraren zich al bevinden. Voorbeelden hiervan zijn Wikiwijs van Kennisnet en LessonUp.
Verder lezen
- Het volledige rapport: kn.nu/bevindingen-digitaal-erfgoed
- Over het programma: kn.nu/digitaalerfgoed
- LinkedIn groep: kn.nu/digitaalerfgoedlinkedin
Lotte Belice Baltussen is adviseur Erfgoed & Onderwijs bij Kennisnet
Deze bijdrage komt uit IP nr. 2 / 2020. Het gehele nummer kun je hier lezen.