De digitale samenleving maakt de kloof tussen geletterden en laaggeletterden groter. Dat bleek tijdens het ochtendprogramma van het KNVI-event Smart Humanity 2019 op 14 november jl. in de Openbare Bibliotheek Amsterdam. Prinses Laurentien, Agnes Jongerius, Mariëtte Hamer, Lara de Brito en verschillende taalambassadeurs droegen oplossingen aan om die kloof te verkleinen.
Door: Conny van Bezu
Prinses Laurentien, initiatiefneemster van de Stichting Lezen en Schrijven, opende het ochtendprogramma. In Nederland hebben 2,5 miljoen mensen van zestien jaar en ouder moeite met lezen, schrijven en rekenen. Vaak beschikken zij ook over weinig digitale vaardigheden.
Zij drukte het publiek op het hart te blijven luisteren naar deze mensen en samen te kijken naar oplossingen om de kloof te dichten. Je bewust zijn van de achterliggende problematiek: schaamte, armoede, schulden. En denk nooit dat je wel weet hoe het zit.
Groter wordende kloof
Een digitale samenleving biedt veel voordelen, maar alle sprekers zagen ook dat digitalisering de kloof tussen geletterden en laaggeletterden groter maakt. In een samenleving zonder computers betekent laaggeletterdheid al uitsluiting, doordat je bijvoorbeeld geen straatnamen kan lezen of de bijsluiters van medicijnen niet kunt raadplegen. Die problemen worden alleen maar groter als je je zaken moet regelen via het internet of met behulp van apps op je smartphone.
Volgens Rob Weijers, (oud-)cursist bij de Stichting Lezen en Schrijven en taalambassadeur, is het leren lezen en schrijven als uit een diepe put klimmen. Een put waarin je opnieuw valt als je moet leren werken met de computer. Taalambassadeur Paméla Melkert gaf het voorbeeld van de app van de Rabobank. Die is vernieuwd en werkt nu niet meer op het besturingssysteem van haar telefoon. Terwijl ze het gebruik van de app net doorhad. Wat moet je als gebruiker dan doen? En wat te denken van het aanvragen van een DigiD binnen de vastgestelde tijd? Dat is voor veel mensen lastig, terwijl hier slimme oplossingen voor te bedenken zijn.
Oplossingen
Oplossingen werden van verschillende kanten aangedragen. Zo helpen de taalambassadeurs van de Stichting Lezen en Schrijven diverse organisaties met het simpeler inrichten van hun websites en raden zij bijvoorbeeld aan een voorleesfunctie te installeren. Hier is een belangrijke rol weggelegd voor IT’ers die bij het ontwerp en de bouw van websites al rekening kunnen houden met speciale wensen voor toegankelijkheid. Vaak gaat het om kleine aanpassingen die een groot verschil kunnen maken.
De professionals die aan het ochtendprogramma deelnamen, dachten mee vanuit hun ervaringen. Agnes Jongerius, Europarlementariër namens de PvdA, benadrukte het betrekken van jongeren bij diverse initiatieven. Denk bijvoorbeeld aan de VoorleesExpres, waarbij een vrijwilliger bij een gezin thuis komt om voor te lezen en taalspelletjes te doen. Lara de Brito, wethouder in Wageningen, presenteerde een checklist waar iedere gemeente haar voordeel mee kan doen bij het ontwerpen van digitale diensten. Door burgers bij de ontwikkeling te betrekken, zorg je ervoor dat iedereen over de digitale lat kan. Mariëtte Hamer, voorzitter van de Sociaal-Economische Raad, hamerde op het belang van volwasseneneducatie en een leven lang ontwikkelen.
Een lange reis
Terug naar prinses Laurentien. Zij zegt dat (informatie)professionals misschien geneigd zijn te vaak in technische oplossingen te denken. Maar een technische oplossing alleen is niet toereikend als er niet is nagedacht over de achterliggende en vaak onzichtbare problematiek van laaggeletterden. Het kost tijd en luistervermogen om erachter te komen welke lange reis zij zullen moeten afleggen. Werkelijke empathie zorgt voor inzichten die uiteindelijk zullen leiden tot de juiste oplossing.
Conny van Bezu is communicatiemedewerker bij de Universiteitsbibliotheek Utrecht
Deze bijdrage komt uit IP nr. 9 / 2019. Het gehele nummer kun je hier lezen.