Door: Ton de Kruyff
Toen ze in de bibliotheek kwam werken een paar jaar terug, vlak na de grote bezuinigingsuithaal, was ze stil, teruggetrokken, je zou het zelfs angstig kunnen noemen. Iedereen heeft een verleden, maar gelukkig hebben we niet allemaal een verleden zoals zij.
Nu beantwoordt ze lastige vragen van de bezoekers en begrijpt ze de rommelbox die in bibliotheekland door kan gaan voor een automatiseringssysteem als geen ander. O ja, en dat angstige is ook wel verdwenen.
Ja, het is me wat met die vrijwilligers.
De discussie over werken met vrijwilligers, dan wel de discussie óf er een discussie gevoerd moet worden over het werken met vrijwilligers in de bibliotheek – ik vind het een prachtidee. Echt. Al zit er wel een licht irriterend kantje aan de discussie. Over vrijwilligers wordt voornamelijk gesproken in ‘ze’-vorm en als ‘ze’ duiken ze daarna op in zinnen als ‘ze zijn niet goed voor het imago’, ‘ze’ zijn niet professioneel, ‘ze’ pikken betaalde banen in of ‘ze’ zijn niet te managen en komen en gaan wanneer ‘ze’ willen.
Van de ruim 26.000 brandweermensen in Nederland doen meer dan 21.000 dit werk als vrijwilliger. Bij de Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij werken iets van 60 beroepskrachten en 1.300 vrijwilligers. Zelfs bij de politie werken zo’n 3.000 vrijwilligers.
Nu heb ik niet de euvele moed om iemand die een brandend huis in durft te gaan te vergelijken met een informatieprofessional, maar laten we het erop houden dat ik hem of haar niet wegstuur als ik hoor dat het ‘maar’ een vrijwilliger is.
Er zijn bibliotheken die uit principe niet met vrijwilligers werken. Er zijn organisaties die liever een bibliotheek sluiten dan deze open te houden met hulp van vrijwilligers.
In Langedijk maakten we een aantal jaren terug een andere keuze. Nadat de gemeenteraad besloot tot een plafond van 60 procent van de oorspronkelijke subsidie (een plafond dat overigens gold voor alle instellingen en verenigingen in de gemeente) was de keuze eenvoudig. Sluiten of verdergaan met minder betaalde medewerkers en vrijwilligers. Sluiten is een kort woord, het is zo geschreven. Maar daarna is er wel iets voor altijd weg. En met dat iets bedoel ik niet zozeer een gebouw met mensen maar de dingen die er gebeuren voor de inwoners, de scholen, de verzorgingstehuizen, de inburgeraars, de mensen die wachten op een status. Dus was de keuze eenvoudig, al maakte dat woord de omslag niet minder lastig.
Nu, een jaar of vier later, werken er in de bibliotheek Langedijk zes mensen in loondienst en zo’n 85 vrijwilligers. Veel van die vrijwilligers draaien mee in diensten als Taalcafé, Boekendienst aan Huis, dat soort dingen. Een aantal vrijwilligers draait zo volwaardig als mogelijk is mee in de directe dienstverlening, de balie. Dat gaat niet vanzelf, zoals niets bij wie dan ook vanzelf gaat. Mensen worden geschoold en begeleid. In kennis en in houding. Wanneer nodig worden ze gecorrigeerd. Net zoals dat bij mensen in loondienst gebeurt.
Werken met (veel) vrijwilligers is niet altijd makkelijk, en het heeft ongetwijfeld haken dan wel ogen. Maar hen wegzetten als oubollig en niet passend bij een modern bibliotheekimago is net zo makkelijk en stereotiep als het verafschuwde beeld van de bibliothecaresse met een knotje.
Ton de Kruyff is directeur van de Bibliotheek Langedijk.
Deze bijdrage komt uit IP nr. 2 / 2018. Het gehele nummer kun je hier lezen.