Verenigingen


Bijdrage KVAN:

Geen openbaarheid zonder toegankelijke informatie

Op 5 oktober heeft de Eerste Kamer de Wet open overheid (Woo) aangenomen, die op 1 juni 2022 in werking treedt. Om de Woo te laten slagen is nog veel werk aan de winkel, meent KVAN.

De Woo heeft als doel om overheden transparanter te maken. Overheidsinformatie moet beter vindbaar, uitwisselbaar, eenvoudig te ontsluiten en goed te archiveren zijn. Bovendien moet de overheid informatie actief openbaar maken, zodat de burger meer mogelijkheden krijgt om overheidsinformatie in te zien en te gebruiken. Daarmee krijgt de burger een gelijkwaardiger positie ten opzichte van die overheid (macht en onmacht).

Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Iets zoeken is iets anders dan iets vinden. Vele onderzoekscommissies hebben al geconcludeerd dat informatie bij de overheid moeilijk te vinden of zelfs vaak onvindbaar is. Het aloude ‘bonnetje van Teeven’ is daar een goed voorbeeld van, en de informatiechaos bij de toeslagenaffaire laat de vreselijke gevolgen voor burgers zien. Er moet dus veel werk worden verzet om de nieuwe Woo te laten slagen.

Integraal informatiebeleid 

De toegankelijkheid van informatie is een kerntaak van archivarissen. De Archiefwet gaat niet alleen over het bewaren van informatie, maar vooral ook over de toegankelijkheid van informatie. De inzet van gekwalificeerde archivarissen is en blijft van essentieel belang. Vakkennis en competenties van goed opgeleide archivarissen zijn een belangrijke voorwaarde om informatie toegankelijk te maken en te houden.

De Woo en de Archiefwet liggen in elkaars verlengde en streven hetzelfde na, namelijk goed informatiebeheer, toegankelijkheid en openbaarheid voor de burger. Toegankelijkheid en openbaarheid zijn twee kanten van dezelfde medaille. 

Het blijft de ambitie van KVAN om de Woo en de Archiefwet in de toekomst te vervangen door één goede informatiewet, maar niets weerhoudt ons ervan om binnen de bestaande (nieuwe) wetgeving naar een integraal informatiebeleid te streven. Beleid dat sturing geeft aan de functionarissen op de werkvloer en waarmee de fraaie doelen van beide wetten ook werkelijkheid kunnen worden. Want zonder toegankelijke informatie geen openbaarheid.


Bijdrage KNVI:

‘Reguleren en opknippen van techreuzen lijkt logisch’

Als oud-Tweede Kamerlid namens D66 en kersverse eigenaar van Bureau Digitale Zaken volgde ik de formatie al op de voet, maar als nieuwe voorzitter van de raad van advies van de KNVI doe ik er komende maanden een schepje bovenop. Met als hamvraag: wat gaat de politiek nu echt doen op het gebied van digitalisering?

Even leek het hoopvol. Na de verkiezingen werd al snel een vaste Kamercommissie Digitale Zaken aangesteld. Informateur Mariëtte Hamer bestempelde digitalisering als een van de topprioriteiten voor de toekomst van Nederland, en de roep om een minister van Digitale Zaken klonk steeds breder. Eindelijk, dacht ik, komt er schot in de zaak. Maar zoals wel vaker is de Haagse werkelijkheid weerbarstig. De formatie liep vast door onderlinge tegenstellingen en geruzie met als gevolg dat inhoudelijke dossiers, hoe wezenlijk ook, op een zijspoor raakten. En dat terwijl digitale technologie – van 5G tot AI en van encryptie tot energieverbruik – ons voor grote uitdagingen stelt.

Democratieën ontwrichten

Allereerst hebben we te maken met serieuze inmenging vanuit geopolitieke grootmachten als Rusland en China. Terwijl Poetin westerse democratieën met desinformatie probeert te ontwrichten, doet het regime van Xi Jinping herhaaldelijk pogingen om strategische informatie van de EU en de VS te stelen via digitale sluiproutes. Veiligheidsdiensten en adviescolleges waarschuwen herhaaldelijk voor deze dreiging, maar een serieuze investering in cybersecurity bleef vooralsnog uit.

Ten tweede zijn we collectief afhankelijk geworden van de (platform- en cloud)diensten van techreuzen als Facebook, Amazon en Google. De op big data gebaseerde marktmacht en mediamacht van deze bedrijven is zo groot, dat haast iedereen het erover eens is dat politieke tegenmacht nodig is. Reguleren en zelfs opknippen lijkt logisch, maar politici vinden het onderwerp dusdanig groot en complex dat ze al jaren vervallen in apathie.

Alerte politici nodig

Tot slot – en paradoxaal genoeg – vormen democratische overheden zelf ook een bedreiging voor onze rechtsstaat. Zoals de toeslagenaffaire heeft laten zien, kan de eindeloze datahonger van moderne controlestaten in het digitale tijdperk ten koste gaan van burgerrechten, met ingrijpende gevolgen voor duizenden gezinnen. Hoewel de intenties met de coronabestrijding, nationale veiligheid en fraudeaanpak vast goed zijn, is de maatschappelijke schade groot.

Om digitalisering enerzijds aan te jagen en anderzijds bij te sturen of te begrenzen, zijn alerte politici nodig. De Tweede Kamer hoeft daarbij niet te wachten op het eindeloze formatieproces en kan haar tanden in deze thema’s zetten door zelf het initiatief te nemen. Voor een menselijke samenleving in het digitale tijdperk.

Kees Verhoeven, voorzitter raad van advies van de KNVI


Get Connected-event KNVI op 23 november

KNVI organiseert op 23 november in Utrecht The ultimate KNVI Get Connected. Een event dat in het teken staat van fysieke ontmoeting en dat gespreksstof biedt aan de hand van power talks, onder meer van Kees Verhoeven, de nieuwe voorzitter van de raad van advies van de vereniging van informatieprofessionals.

Het evenement is allereerst een moment om elkaar weer offline te zien. ‘Wij zijn een vereniging en willen graag de ontmoeting faciliteren, juist nu, na een periode waarin velen geïsoleerd zijn geweest of zich geïsoleerd hebben gevoeld’, stelt de KNVI. De vereniging wil het gesprek voeden met ‘korte, krachtige en prikkelende’ presentaties over actuele onderwerpen uit haar vakgebied. Deze power talks – ‘KNVIx Talks’ genoemd naar voorbeeld van de TEDx Talks – belichten onderwerpen die ook in de Super Tuesday-meetings aan de orde zijn geweest, onderwerpen die onderdeel zijn van KNVI’s Smart Humanity-thema.

Het event past in de rijke traditie binnen de KNVI – en haar rechtsvoorgangers NVB, SOD en NGI-NGN – om jaarlijks samen te komen, elkaar te ontmoeten en met elkaar, hierbij geïnspireerd door ‘vakgenoten met een inhoudelijk sterk, inspirerend verhaal’, in gesprek te gaan. De laatste jaren vond het KNVI-event plaats vanuit Den Haag (SmartHumanityTV, 2020), in Amsterdam (OBA in 2019, Eye in 2018) en in Nieuwegein (NBC 2013-2017). 

Iedereen welkom

Een van de power talks wordt verzorgd door Kees Verhoeven (Bureau Digitale Zaken, voormalig Tweede Kamerlid D66). Tijdens zijn eerste presentatie voor de KNVI behandelt hij drie grote uitdagingen: de grootmachten, de techreuzen en de controlestaten. ‘Oftewel: Amazon, de Belastingdienst en China. Dat dit alfabetische rijtje beleidsmatig bepaald geen abc’tje is mag duidelijk zijn, maar oplossingsrichtingen zijn er wel. En daar gaan we het over hebben’, aldus Verhoeven.

Het event – met drankje, hapje en inhoudelijke inspiratie – is gratis voor KNVI-leden, maar ook niet-leden zijn van harte welkom (zij betalen hun drankjes zelf).

Datum en tijd: 23 november, van 14:00 tot circa 19:30 uur

Locatie: Biercafé Olivier in Utrecht

Meer info en aanmelden: knvi.nl


Deze bijdrage komt uit IP #8/2021. Het hele nummer kun je hieronder lezen of downloaden.