Column: Spiegelt AI onze intieme relaties?
De grote techvisionairs zijn er nog niet uit: leidt AI ons naar een betere toekomst of juist naar onze eigen ondergang? De verwachting is dat onze toekomst snel verandert en dat AI een complex vraagstuk vormt. We bewegen inmiddels in een veld waar optimisme en angst elkaar afwisselen. Aan de ene kant moeten we ‘nu in actie komen’, aan de andere kant lijken we alweer te laat. AI lost al onze grote problemen op – behalve de nieuwe die AI zelf creëert. En tegelijkertijd wordt ons gevraagd of we al een noodpakket in huis hebben.
Emotionele patronen
AI neemt een deel van onze manier van denken over: sneller, slimmer, efficiënter. Het is een beweging die al sinds de eerste rekenmachine gaande is. Tegelijkertijd verliezen we ergens ons gevoel van controle. En om te voorkomen dat we dat weer op onze eeuwenoude manier oplossen – met macht, regels of rationele verklaringen – is het nodig om bewuster naar onze emotionele patronen te kijken. AI laat goed zien hoe oppervlakkig die patronen soms zijn.
Voor sommigen is dat een geruststelling, een reden om de angst om vervangen te worden los te laten. Voor anderen is AI juist de perfecte partner: altijd beschikbaar, nooit emotioneel ingewikkeld. Maar uiteindelijk is AI niet meer dan een spiegel. Ze reflecteert hoe wij ons verhouden tot emoties, en dus tot elkaar.
Blauwdruk
Wie wil weten hoe de toekomst met AI eruitziet, kan beter beginnen bij zijn eigen intieme relaties. Daar, in de manier waarop we omgaan met verlangen, kwetsbaarheid, spanning en aanraking, ligt de blauwdruk voor hoe we AI vormgeven – en hoe AI ons zal beïnvloeden.
Marjolein Kral is lid van de KNVI en veranderkundige, adviseur en onderzoeker vakenergie en organisatie-intimiteit.
KNVI’s boekentip
ONDER DRUK WORDT ALLES VLOEIBAAR
De bedoeling van een fluïde ecosysteem | Henk Venema en Hans van Leeuwen | Inspinity | paperback 9789083502120 | € 19,99 | 264 pagina’s
‘Je kunt het niet alleen’. Dat is de strekking van een liedje van De Dijk dat velen van ons wellicht hebben meegezongen. Het is al van wat jaren geleden, maar nu lijkt het meer dan toepasselijk. Er wordt in Den Haag druk gesproken over het formeren van een nieuw kabinet. Daar hebben we een systemisch vraagstuk van gemaakt waarbij alléén door samenwerking een nieuw kabinet kan ontstaan. En omdat het systemisch is, heeft zich een klimaat ontwikkeld waarin partijen altijd bezig zijn met samenwerken. Misschien ook af en toe met tegenwerken.
Wendbaar is niet meer genoeg
De oorzaak waardoor het systemisch werd is ons meerpartijensysteem, gestoeld op democratische principes. Maar ook buiten de politiek is de urgentie tot samenwerken inmiddels systemisch aan het worden. De noodzaak om snel te kunnen inspelen op wijzigende omstandigheden was jarenlang de bekende drijfveer om wendbaar te worden als organisatie. Dat is nog steeds valide, maar niet meer genoeg.
De omstandigheden wijzigen niet alleen in steeds sneller tempo, de redenen waarom zij wijzigen worden ook steeds gevarieerder. Zaken die voorheen van elkaar gescheiden bleven, vloeien nu in elkaar over. Dit fenomeen wordt tegenwoordig vaak aangeduid als fluïditeit. Het leidt ertoe dat organisaties in toenemende mate te maken krijgen met zaken waar ze voorheen niet of minder mee van doen hadden. Denk aan onderwerpen als GenAI of data-autonomie. Deze vraagstukken doen zich ook voor bij organisaties die al volledig worden opgeslokt door de technische en organisatorische schuldenberg die in de loop der jaren is opgebouwd.
Oplossing is samenwerking
De sleutel tot de oplossing is samenwerking. Samenwerken met andere organisaties die je helpen om je organisatorische wendbaarheid en digitalisering te vergroten, maar vooral ook je mensen meenemen om dit tot een succes te maken. Maar hoe doe je dat nou als organisatie die geheel verstrikt lijkt in de huidige situatie? In het recent verschenen boek van Hans van Leeuwen en Henk Venema wordt uiteengezet dat de oplossingsrichting kan worden gezocht in ecosystemen. Daar horen de principes bij om van egodenken naar ecodenken te gaan; hoe organiseer je de competenties die je als organisatie nodig hebt voor deze specifieke situatie in plaats van alles zelf te doen? Het denken en handelen in wendbare ecosystemen creëren de slagkracht en wendbaarheid die nodig zijn.
Cultuur van gideonsbende
In het boek wordt beschreven dat fluïde ecosystemen vaak klein beginnen om de flexibiliteit te waarborgen. Via een leercirkel van Awareness-Assessment-Adjustment-Action wordt iedere keer geleerd en bijgesteld. Dit brengt het ecosysteem in een oplossingsrichting die voorheen niet was bedacht, maar die wel past bij ‘de bedoeling’ van het ecosysteem. En dat is waar het uiteindelijk om gaat: met partners de samenwerking aangaan en op zoek gaan naar de beste oplossing voor het gevoelde probleem. Net zoals baron Von Münchhausen zichzelf niet uit het moeras kon trekken, kunnen organisaties dat vaak ook niet meer. De kracht van een ecosysteem kan dat wel omdat het de cultuur van een gideonsbende krijgt.
Deze bijdrage komt uit het digitale magazine IP #9-2025. Klik op de onderstaande button om het hele nummer te lezen.
