Tech gespot

Computerprofessor VU: ‘Maak programmeertaal menselijk en inclusief’

Voor de gemiddelde Nederlander is de brontaal van een app of webpagina ondoorgrondelijk, laat staan toegankelijk. Dat moet volgens hoogleraar Computerwetenschappen Felienne Hermans anders. ‘In een tijd waarin software een steeds grotere rol speelt, is het belangrijk dat iedereen de computer kan doorgronden en dat niemand wordt uitgesloten.’

In haar oratie De menselijke programmeertaal, die Felienne Hermans onlangs uitsprak aan de Vrije Universiteit Amsterdam, bespreekt ze de noodzaak van programmeertalen die beter aansluiten bij hoe mensen leren, schrijven en denken. ‘Programmeertalen zijn gemaakt om instructies aan computers te geven met cryptische teksten als cout << “Hallo” of System.out.println(“Hallo”);. Soms zijn de codes ingewikkeld omdat het voor de computer nodig is, maar vaker is het uit conventie. De makers van programmeertalen zien geen probleem, want doorgaans zijn zij van mening dat als je echt wilt programmeren je die moeilijke codes maar moet leren. Zo eenvoudig ligt het helaas niet, zeker niet als je nog aan het leren bent en helemaal niet als je geen Engels spreekt. Programmeertalen maken namelijk bijna altijd gebruik van op Engels gebaseerde codes.’

Discriminerende algoritmes

Volgens Hermans brengen die op Engels gebaseerde codes nog meer problemen met zich mee. Want waar discriminerende algoritmes tegenwoordig een veelbesproken onderwerp zijn, ligt de basis van het probleem in de programmeertaal van een computer. ‘Arabische en Chinese tekens herkent de computer niet altijd goed, en dat betekent dat er hele groepen mensen worden uitgesloten bij het eenvoudig gebruiken van een programmeertaal. In een tijd waarin we wereldwijd worden geconfronteerd met vraagstukken als klimaatverandering en ongelijkheid is dat zorgelijk. Spreek je geen Engels, dan is het lastig of zelfs onmogelijk om software te gebruiken die je kan helpen jouw problemen op te lossen.’

Programmeertaal Hedy

Om programmeren voor iedereen toegankelijk te maken ontwikkelde Hermans de programmeertaal Hedy; deze is gratis en in meer dan veertig verschillende ‘mensentalen’ beschikbaar. ‘Het is gek dat we allemaal leren wat de Romeinse cijfers van een tot en met tien zijn, iets wat we minimaal gebruiken in het leven, maar dat we geen idee hebben hoe dit er in het Arabisch of Chinees uitziet.’

De hoogleraar Computerwetenschappen geeft qua toegankelijkheid zelf al het goede voorbeeld door haar onderzoek in begrijpelijke taal op te schrijven, zodat haar kennis niet alleen voor collega-wetenschappers te begrijpen is, maar voor iedereen die geen kaas heeft gegeten van computerwetenschappen. ‘Ik heb gekozen voor een strip. Dat was nog even een uitdaging bij het afdrukken van de tekst, maar voor mij was het essentieel.’


Drie x juridisch ChatGPT

ChatGPT is overal en ‘je moet er (wellicht) ook iets mee’, maar waar moet je juridisch op letten? NLdigital heeft drie zaken op een rij gezet.

1 Geef geen informatie over personen aan ChatGPT
Alles wat je in ChatGPT invult, gaat naar de Verenigde Staten, en op dit moment ligt, dankzij de AVG, gegevensuitwisseling met de VS heel gevoelig.

2 Je blijft zelf verantwoordelijk voor de inhoud
ChatGPT is een taalmodel: goed in het formuleren van teksten, en het kent ook programmeertalen, dus is ChatGPT ook te gebruiken bij het produceren van code. Alleen is de juistheid hiervan nog wel een ding. ChatGPT kan heel overtuigend complete onzin vertellen. Zorg dus dat je zelf kennis hebt over het onderwerp of dat je een manier hebt om de uitkomst te verifiëren. Ook mist ChatGPT soms de meest recente informatie of ontwikkelingen, omdat het is getraind met data tot september 2021.

3 Je blijft zelf verantwoordelijk voor intellectueel eigendom
ChatGPT is geen database. Je kunt er niet in ‘googelen’. Tegelijkertijd valt niet uit te sluiten dat als ChatGPT heel vaak eenzelfde stuk tekst heeft gezien, het per abuis toch tekst genereert die identiek is aan tekst die al bestaat. Uiteraard loop je als mens zelf ook dit risico: dat jij iets bedenkt wat iemand anders ook heeft bedacht. Het is nog niet duidelijk of die kans met ChatGPT wellicht nog wat groter is. Ook is er op dit moment veel discussie over hoe moet worden omgegaan met de trainingsdata van AI-modellen en of het feit dat die data zonder toestemming zijn gebruikt mogelijk al een inbreuk oplevert.


Gelezen: ChatGPT versus Bard

Toen in november 2022 ChatGPT werd gelanceerd, bleek al snel dat er werk aan de winkel was voor Google. Niet veel later kwam de ceo van Google met het nieuws over Bard. Inmiddels heeft het bedrijf de Bard-AI-chatbot voor het eerst beschikbaar gesteld als bètaversie aan reguliere gebruikers in de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk. De onderliggende technologie van Bard is vergelijkbaar met die van ChatGPT, waardoor de chatbots qua praktische toepassingen grotendeels hetzelfde werken. Wat hebben beide tools te bieden? Een vergelijking lees je in dit artikel.


Deze bijdrage komt uit het digitale magazine IP #5-2023. Klik op de onderstaande button om het hele nummer te lezen.