IP Lingo: Flatie-inflatie

Door Rob Feenstra

Op school leerde ik wat inflatie en deflatie was. Ondanks wat Keynes deed voorkomen, bleken het ingewikkelde en moeilijk te sturen fenomenen. Daarna hoorde ik van stagflatie, en nog weer later kwamen daar reflatie, hyperinflatie en desinflatie bij. Ik moet bekennen dat ik het spoor toen al behoorlijk bijster was. En sinds kort hebben we graaiflatie, agflatie, smoesflatie, krimpflatie, eduflatie, laagflatie, nulflatie, groenflatie en gasflatie.

In het verleden leidde een vergelijkbare economische situatie niet tot zo’n hausse aan nieuwe flatiewoorden. Misschien speelt schaalvergroting een rol. Vroeger legde menig grutter even een hand op de weegschaal als hij een kilo meel afwoog. Dat leidde toen tot weinig ophef, maar in 2023 heet de grutter Albert Heijn en merken miljoenen klanten dat ze evenveel blijven betalen voor kleinere hoeveelheden. Krimpflatie dus.

Maar ik denk dat het eerder te maken heeft met het veranderde medialandschap. Vroeger kwam een woord als inflatie tot ons via de krant (die een meneer was), of via het journaal. Oudere lezers herinneren zich misschien de nieuwslezer Frits Thors met zijn strenge bril. Dat was niet iemand die een woord als graaiflatie in de mond zou nemen. En toch bestond graaiflatie toen ook. We hadden er alleen nog geen woord voor. Tegenwoordig, met het brede scala aan tv-zenders, vlogs, blogs en andere sociale media, ligt de lat voor het verzinnen van nieuwe woorden minder hoog. Vaak gaat het om porte-manteauwoorden, waarbij twee bestaande woorden worden gecombineerd. De levensduur van dit soort woorden is soms maar kort.

Het woord inflatie komt uit de medische wereld en betekent ‘opzwelling van de buik door gassen’. Het komt onder andere terug in flatulentie (winderigheid) en het Engelse flatulist (iemand die zijn vermogen tot het laten van winden professioneel uitbaat). Gasinflatie zou in de oorspronkelijke betekenis dan ook een pleonasme zijn. Anno nu betekent het waardevermindering van geld door constant hoge energieprijzen.

Als de flatietrend doorzet, voorzie ik woorden als zinflatie (toenemend hedonisme), relatieflatie (we gaan steeds sneller uit elkaar) en onflatie (het gaat lekker). Misschien een leuk tijdverdrijf voor de komende vakantieperiode: verzin jouw eigen flatie. Veel plezier.


Rob Feenstra is projectleider/consultant bij de Universitaire Bibliotheken Leiden; heeft als aandachtsgebieden bibliotheeksystemen en de digitale bibliotheek.

Deze bijdrage komt uit het digitale magazine IP #5-2023. Klik op de onderstaande button om het hele nummer te lezen.