Door Maarten Hafkamp
Er komt een ‘data-explosie’ aan die op veel fronten grote gevolgen kan hebben. Daarvoor waarschuwt Christiaan Vrieling, die met zijn net opgerichte Stichting Duurzame Data een bewustwordingscampagne is begonnen. ‘Je moet mensen en bedrijven faciliteren met technologische innovaties.’
Met de campagne ‘Zet duurzame data op de agenda’ richt Stichting Duurzame Data zich met name op organisaties die grote hoeveelheden data gebruiken. Digitalisering en werken in de cloud nemen de komende jaren alleen nog maar toe, zeker nu AI-toepassingen niet meer te stuiten zijn. Dat heeft enorme gevolgen voor het klimaat, maar ook voor de economie. Denk aan stijgende kosten en een instabiel elektriciteitsnetwerk.
Volgens Vrieling is het tijd voor actie. Met zijn bedrijf SummaView richt hij zich al jaren op datamanagement. Daarbij draait het om laagdrempelige en pragmatische oplossingen voor bedrijven, of zoals hij het zelf benoemt: ‘duurzame data governance’. ‘Ik vind het ontzettend belangrijk om maatschappelijk bewust bezig te zijn. Dat deed ik eigenlijk al toen ik net begon met mensen enthousiast maken voor het business-intelligencevak. Het zakelijke en ideële hoeven elkaar niet te bijten. Je mag best geld verdienen, alleen moet je dat wel op een verantwoorde manier doen.’
Bewustwording en faciliteren
Wat hij met Stichting Duurzame Data wil, sluit daar direct op aan. ‘Duurzaamheid staat wel bij mensen op het netvlies, alleen de stap om er echt iets aan te doen zie ik vaak nog niet. De vraag is welke waarde bewustzijn toevoegt aan je leven. Voor sommige mensen en organisaties is dat vaak nog te weinig. Ik ben van de school van: zorg voor bewustwording, maar faciliteer ook.’
Als bijvoorbeeld geeft Vrieling een avondje Netflixen: ‘Mensen staan er niet bij stil dat pakweg vier uurtjes per avond streamen ongeveer net zo veel uitstoot geeft als een gemiddelde autorit van Rotterdam naar Den Haag en weer terug. Het is echter niet voldoende om dat te zeggen, want ze zullen waarschijnlijk toch gaan kijken. Er is geen enkele trigger voor het systeem om zelf na drie uur het streamen uit te zetten. Dus je zou mensen die mogelijkheid moeten bieden of een waarschuwing moeten geven: dit kost energie. Dan praat je gewoon over software die je zou kunnen aanpassen. Je moet mensen dus faciliteren met technologische innovaties.’
Hetzelfde geldt voor bedrijven. ‘Als de overheid zegt: je moet dit gaan doen, of: je moet hiermee stoppen, dan is de incentive alleen maar juridisch. Dan is het wachten tot het volgende kabinet het weer terugdraait, en klaar. Wij kijken met de stichting wat er onderaan de streep overblijft voor het klimaat en de natuur, maar ook voor organisaties.’
Experts uit het veld
De ambitie van de stichting is groot, want er is juist sprake van een soort spagaat. We moeten meer met data en tech om te kunnen concurreren, terwijl we intussen ook duurzamer moeten. Volgens Vrieling is het daarom zaak dat enerzijds overheid, techbedrijven, onderzoekers en universiteiten de koppen bij elkaar steken, en dat anderzijds mensen uit de praktijk veel meer het woord krijgen. ‘In het veld zijn heel veel pragmatische oplossingen te vinden. Wij willen die experts, mensen die met de voeten in de klei staan, naar voren schuiven.’
De stichting is onder meer bezig met het vormen van een expertgroep van mensen uit dat veld en uit datamanagement. ‘Bij het verduurzamen van data zijn heel veel partijen betrokken. Er is op alle fronten actie nodig. Denk aan het implementeren van IT-gerelateerde oplossingen, zoals slimme datacenters die minder stroom gebruiken, het beter inrichten van allerlei dataprocessen en de ontwikkeling van energiezuiniger hardware.’
De bewustwordingscampagne is een eerste stap van de stichting, maar Vrieling wil vooral ook discussies uitlokken. ‘Wat wij verder gaan doen? Wij zijn opiniërend, gaan content maken. Als er iets speelt, zullen wij daarop reageren. Wij willen niet prediken en mensen veroordelen. Uiteindelijk gaat het erom dat je gezamenlijk naar een pragmatische oplossing werkt die waarde toevoegt.’
Nodeloos back-ups maken
Bekeken vanuit de wereld van de informatieprofessional: we willen alles digitaliseren en opslaan. Daarmee wordt informatie sneller en beter vindbaar, maar is dat wel nodig? Vrieling: ‘Vanuit duurzaamheid gedacht zou je zeggen dat je beter niet alles kunt digitaliseren. Ik zeg het juist andersom: ja, je moet juist digitaliseren om het voor de toekomst te behouden. Ook textmining en datamining. Dat kan niet analoog, maar in de praktijk kan het veel efficiënter. Neem de cloud. Mensen denken: laat ik nog maar eens een back-up maken voordat ik mijn data kwijtraak. Dat gebeurt veel, terwijl die data geen informatie zijn.’
Data die wel/geen waarde toevoegen
Daarmee wil hij zeggen: data worden pas informatie als ze waarde toevoegen voor een organisatie. ‘Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat zo’n 90 procent van de data die opgeslagen worden gewoon data blijft en geen informatie wordt. Dus dat betekent dat je ook 90 procent aan energie loopt te verspillen. Dan praten we niet over gigabytes, eerder over petabytes aan data. Dat zal de komende jaren niet minder worden. We zitten nu op 5G, straks is er 6G. Binnenkort is bij wijze van spreken ieder schroefje in een vliegtuig verbonden met de cloud.’
In dataopslag moet je volgens Vrieling nadrukkelijk de keuze maken hoe je datamanagement en informatiemanagement organiseert. ‘Dingen kunnen echt veel simpeler en enorm veel waarde toevoegen. Niet alleen voor het milieu. En wil je de klimaatdiscussie niet aangaan, doe het dan voor je eigen bedrijf. Want daarmee kun je misschien wel strategisch concurrentievoordeel behalen.’
Dubbele transitie
Vrieling spreekt ook over de dubbele transitie (dual transition). Een simpel voorbeeld daarvan is het automatiseren van slimme verkeerslichten via AI. ‘Daar krijg je de discussie: leidt dit niet tot meer energieconsumptie of uitstoot? Maar gelijktijdig kan zo’n AI-verkeerslicht natuurlijk wel enorm duurzaam zijn, want het kan ervoor zorgen dat verkeersstromen worden geoptimaliseerd. Dat zorgt weer voor minder uitstoot. Misschien neemt de klimaatimpact in beginsel toe, maar op langere termijn wordt het juist beter. Voor zo’n verhaal moet je wel openstaan. Je moet organisaties dus wel de gelegenheid en de ruimte geven om zich op die toekomst voor te bereiden.’
In de informatiesector is ook steeds meer aandacht voor duurzaamheid en klimaat …
> Beroepsvereniging KNVI ging eind vorig jaar tijdens de KNVI Super Tuesday in op ‘Green IT’ met sprekers Bernard van Gastel (universitair docent Duurzame Digitalisering Radboud Universiteit Nijmegen) en Rachel Kuijlenburg (coördinator Duurzaamheid Logius). Het webinar is terug te kijken op YouTube.
> Onlangs deed het Netwerk Digitaal Erfgoed een verkennend onderzoek naar de duurzaamheid van websites in de erfgoedsector, zie het artikel in deze IP.
Maarten Hafkamp is freelance journalist, schrijver en scenarioschrijver.
Deze bijdrage komt uit het digitale magazine IP #3-2024. Klik op de onderstaande button om het hele nummer te lezen.
