Door Rob Feenstra
Jij en ik worden uiteraard nooit slachtoffer van internetfraude, want wij zijn rationele informatieprofessionals. De kwetsbare groepen zijn naïeve pubermeisjes die naaktfoto’s versturen, en digibete bejaarden die grote bedragen overmaken aan oplichters in de veronderstelling dat ze te maken hebben met hun zoon of dochter. Ik heb nieuws voor je: ook voor ons, hoogopgeleide slimmeriken, is er nu een vorm van webfraude waar we ontvankelijk voor zijn.
Het gaat om pig butchering, oftewel varkentje slachten. Via datingsites, maar ook via kanalen als Facebook, doen oplichters zich voor als aantrekkelijke, goed in de slappe was zittende vrijgezellen. Na een aantal dagen of weken vertellen ze terloops dat ze veel geld verdienen met cryptohandel. Ze verleiden hun slachtoffer ertoe om ook een klein bedrag te investeren via een professioneel uitziende app of website.
De tip lijkt goud waard, want het slachtoffer maakt op het oog een aardige winst. De oplichters doen er alles aan om zo betrouwbaar mogelijk over te komen. In het begin geven ze het slachtoffer soms zelfs de gelegenheid om een deel van de winst te incasseren. Het is niet meer dan een spierinkje dat wordt uitgegooid om een snoek te vangen – om nog maar eens een dierenbeeldspraak te gebruiken. Dan begint het vetmesten. Gelokt door het rendement investeert het varkentje steeds grotere bedragen. Het gaat soms om honderdduizenden euro’s. Het schrijnende is dat het slachtoffer het gevoel krijgt veel gewiekster te zijn dan de mensen om hem heen, terwijl het zich in werkelijkheid juist gewillig naar de slachtbank laat leiden. Want het einde is voorspelbaar: als het varkentje zijn schijnbaar astronomische winst wil incasseren, blijkt de site ineens uit de lucht en kan hij fluiten naar zijn geld. De virtuele romance spat als een luchtbel uit elkaar.
Deze vorm van oplichting komt uit China en nam grote vormen aan ten tijde van de coronapandemie. Tegenwoordig zijn er ook in landen als Thailand en Myanmar verschillende scam factories waar honderden mensen aan het werk zijn. Ze maken gebruik van geavanceerde scripts en deepfake video’s. In veel gevallen zijn die mensen zelf ook weer slachtoffers van de bendes: ze zijn via mensenhandel ‘eigendom’ geworden van de misdaadsyndicaten. En dat maakt deze vorm van oplichting nog vele malen schrijnender.
Rob Feenstra is projectleider/consulent bij de Universitaire Bibliotheken Leiden (focus op onder meer de digitale bibliotheek) en museumdocent bij het Cobra Museum.
Deze bijdrage komt uit het digitale magazine IP #3-2024. Klik op de onderstaande button om het hele nummer te lezen.
