Kinderen denken zelf al veel actiever na over wanneer ze hun telefoon of scherm wegleggen dan doorgaans wordt aangenomen. Dat blijkt uit onderzoek van Marthe Mennes (UAntwerpen/UGent).
De communicatiewetenschapper interviewde 56 Vlamingen in de leeftijdsgroep van 7 tot 21 jaar, maar ook hun ouders, broers en zussen, leerkrachten en klasgenoten. Kinderen leggen zichzelf grenzen op en ze weten waarom, zo toont het onderzoek van Mennes aan.
‘Al van jongs af aan omschrijven kinderen wanneer het gepast is om de smartphone weg te leggen: aan tafel, bij vrienden, tijdens de les. Ze doen dat niet blindelings, maar vanuit een eigen moreel redeneren over respect, aandacht en evenwicht’, zegt Mennes. ‘Zelfs kinderen die zelf nog geen smartphone bezitten, verwoorden al wat “verantwoord” schermgedrag inhoudt.’
Subtielere signalen
Die inzichten pikken kinderen op uit hun omgeving. Bijvoorbeeld van ouders die zelf de telefoon wegleggen aan tafel. Of leerkrachten die uitleggen waarom concentratie belangrijk is en vrienden die aangeven wanneer schermgebruik als respectloos wordt ervaren. ‘Regels alleen volstaan niet, het zijn ook de subtielere signalen en het zichtbare gedrag van volwassenen die kinderen vormen.’
Kinderen houden ook volwassenen aan hun eigen regels. ‘Wanneer een ouder een kind verbiedt om aan tafel op de smartphone te kijken, maar het zelf wel doet, wordt dat opgemerkt en benoemd. Kinderen evalueren actief of de regels die voor hen gelden ook eerlijk en consistent worden toegepast.’
Regels die eerst werden opgelegd, maken kinderen zich door de jaren heen eigen. Beperkingen die kinderen aanvankelijk als frustrerend ervoeren, beschrijven ze later als behulpzaam. Tegelijk benadrukt het onderzoek dat een digitaal evenwicht vinden niet vanzelf gaat voor kinderen.
Oneerlijk
De bezorgdheid over schermgebruik is volgens Mennes begrijpelijk en regels en beperkingen – zoals een smartphoneverbod in de klas – kunnen zeker een nuttige rol spelen. ‘Maar ons onderzoek toont aan dat die beperkingen pas echt landen als kinderen begrijpen waarom ze er zijn. Wanneer regels zonder uitleg worden opgelegd, ervaren kinderen ze al snel als arbitrair of oneerlijk. Dan werken ze averechts. Duurzame digitale verantwoordelijkheid groeit niet uit controle alleen, maar uit het gesprek dat erachter zit.’