‘De letters B en G van Beeld en Geluid staan voor Beter en Gedurfder’
Op 1 februari is Eppo van Nispen tot Sevenaer als algemeen directeur aan de slag gegaan bij het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid. Een terugblik op zijn eerste honderd dagen. ‘Een 8 is zó Hollands.’
Door: Ronald de Nijs
Je werkt weer in Hilversum. Terug op het honk?
Eppo van Nispen tot Sevenaer: ‘Letterlijk, ja. Vanuit mijn werkkamer kijk ik uit op het gebouw van de TROS, waar ik bijna vijftien jaar heb gewerkt.’
Met die tv-ervaring onderscheid je je van eerdere directeuren bij Beeld en Geluid?
‘Zeker! Tijdens mijn eerste dag als directeur bij Beeld en Geluid kwam ik op een afdeling waar door middel van allerlei oude tv-apparatuur werd gedigitaliseerd. Dat was voor mij een tocht langs memory lane. Ik kende deze apparatuur maar al te goed en had er soms in mijn tijd bij de omroep zelf mee gewerkt. Deze blik van herkenning zorgde voor een soort van gejuich op die afdeling.’
Beeld en Geluid was je niet onbekend. Door je werk bij de TROS kwam je er al over de vloer?
‘De TROS en de VPRO hebben vooropgelopen als het gaat om de ontwikkeling van het world wide web en wat de omroepen ermee konden doen. Vanuit mijn liefde voor techniek was ik een van de mensen die onderzocht welke rol de digitalisering in de omroepwereld zou kunnen krijgen. Ondertussen was Beeld en Geluid bezig met de digitale voorziening (DDV), een gecentraliseerd digitaal aanlevercentrum voor uitzending. Ik werd vanuit de TROS gevraagd om erover mee te denken.’
Net zoals bij je vorige werkgever, de Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (CPNB), kom je ook bij Beeld en Geluid elke dag met een oerkreet binnen?
‘Ja, daar moesten ze hier in Hilversum wel even aan wennen. Ik laat altijd een “oerkreet” horen als ik ergens binnenkom; ook thuis. Dan weet iedereen dat ik er ben. Die kreet klinkt een beetje als “Yeehhh!” [Lacht] Het grappige is dat ik in de gangen – bij wijze van antwoord – steeds meer kreten begin te horen.’
Op je eerste werkdag hield je je maidenspeech. Wat was je belangrijkste boodschap?
‘De letters B en G van Beeld en Geluid staan wat mij betreft voor Beter en Gedurfder. Met “Beter” bedoel ik: kijk nog eens goed naar de rol van je organisatie in dit tijdperk, en dan vooral naar je toekomstige rol. En wat betreft “Gedurfder”: vaak bewandelt een organisatie het meest veilige pad. Dat is altijd het meest grijze pad, zeg ik altijd. Mijn stellige overtuiging is dat dat je het minste gaat brengen. Kies dan liever voor een ambitieuze energie waar je blij van wordt. Toen ik bij DOK Delft begon, zei ik: “We gaan de modernste bibliotheek ter wereld maken!” Dat is natuurlijk een enorm grote broek aantrekken. En toch is dat tamelijk goed gelukt.’
Kun je een voorbeeld geven van ‘Gedurfder’?
‘We zijn nu bezig met onze nieuwe Experience, zeg maar de inrichting van het museum. “Het motto is dat we onszelf een 8 kunnen geven,” kreeg ik te horen. “Waarom niet een 10 of een 11?” vroeg ik. Een 8 is zó Hollands. We gaan de plannen nog eens goed nalopen om te voorkomen dat straks iedereen zegt: “Wat jammer, het is een achtje”.’
In je maidenspeech presenteerde je ook een lijst met verboden woorden.
‘Een platgetreden woord als “innovatie” kan écht niet meer. Liever spreek ik bijvoorbeeld van een “avontuur”. Een ander woord dat héél veel gebruikt wordt in de wereld van archieven en bibliotheken is “ontsluiten”. Als ik iemand dat woord hoor gebruiken, zeg ik altijd dat ik het in mijn leven een paar keer heb meegemaakt en dat het vooral een bloederige toestand was. Laten we daar een ander woord voor bedenken, bijvoorbeeld “toegankelijk maken” of “toegang verzorgen”. Een mooi alternatief vind ik ook: “verbinden”; maak van de collectie een connectie.’
Van afkortingen ben je evenmin gecharmeerd.
‘Bij Beeld en Geluid zijn er bij wijze van spreken wel 90.000 afkortingen. Zoals KCC, het Klantcontactcentrum. Een buitenstaander heeft geen idee waar je het over hebt. En met afkortingen doe je onrecht aan wat en wie je bent. Dus ze mogen eigenlijk niet meer van mij.’
Bij je aantreden bij Beeld en Geluid lag er al een beleidsplan 2016-2020. Wil je bepaalde dingen gaan aanscherpen?
‘In dat beleidsplan staan 37 ambities. Sommige ambities zijn goed afgetimmerd, bij andere kijken we of we er in het kader van “Beter en Gedurfder” meer gas op kunnen geven. En of ze nog maatschappelijk of technologisch relevant zijn. Minder goed omschreven in het beleidsplan is de vraag wie nu precies onze klant is en wat hij of zij van ons verwacht. En hoe we die verwachtingen kunnen overtreffen. Daar richten we ons nu op.’
Ook vind je dat Beeld en Geluid beter voor het voetlicht kan brengen wat het als instituut allemaal doet?
‘Laatst vroeg iemand me een document te tekenen. Op mijn vraag waar het om ging, kreeg ik als antwoord: “Iemand uit Amsterdam wil haar archief aan ons overdragen. Ik ga het even met een busje ophalen.” Het bleek om het persoonlijke archief van Sonja Barend te gaan! Ho, denk ik dan. Zo’n tv-icoon is bereid om haar archief aan ons te geven. Daar moet je niet alleen een gat van in de lucht springen, dat moet je ook vieren – en niet zomaar “even” ophalen. Dit is een voorbeeld van de dingen die we beter kunnen doen.’
Dit past bij je. Bij de CPNB ging je op je knieën om een auteur te vragen het Boekenweekgeschenk te schrijven…
‘Zeker, maar de mensen die ons hun kostbare archieven schenken, hebben het ook echt verdiend! Als je dingen in beweging wilt krijgen, zul je meer moeten doen dan het grijze pad bewandelen.’
Je ziet voor Beeld en Geluid een meer duidende rol weggelegd?
‘Vorig jaar is het Persmuseum een onderdeel van Beeld en Geluid geworden. Daardoor kunnen we als Nederlands instituut meer uitspraken doen over hoe bijvoorbeeld de perscultuur zich verhoudt tot bijvoorbeeld het publiek dat eigen journalistiek bedrijft of tot de veranderingen in de media. Verder vind ik het inzetten op mediawijsheid ook een onderdeel van die duidende rol. We moeten ons sterk maken voor mediawijsheid als onderdeel van het curriculum op de scholen. Tegelijkertijd kunnen we in ons museum laten zien dat in de hele mediageschiedenis bijvoorbeeld sprake is geweest van misleiding en van fake news. Het is dus onze rol om dingen in de tijd te duiden. Nu doen we dat nog niet.’
Toen je hier kwam werd je verteld dat Beeld en Geluid een ‘instituut voor mediacultuur’ wil worden. Wat vind je daarvan?
‘Ik ben er nog niet over uit. Wat we hier bieden, is misschien meer dan cultuur. De merknaam Beeld en Geluid lijkt me prima. De vraag is alleen: waar staat die naam precies voor? Daarom zijn we nu bezig met een herbezinning. Dus als je vraagt wat ik de afgelopen honderd dagen heb gedaan: ik ben nu met iedereen die in dit pand werkt in gesprek. We brainstormen in zogenaamde “droomsessies”. Enig! En de ideeën die daaruit voortvloeien gaan we concretiseren.’
Welke gedachte staat in die sessies centraal?
‘Er is een verdeling tussen museum en archief. Maar dat is iets anders dan wat we zijn, vind ik. We zijn veel meer dan alleen een museum of een archief. Dat vinden de medewerkers zelf ook. De vraag is: wat zijn we dan veel meer dan dat? Dat zijn we nu aan het verwoorden.’
Je kijkt ook naar buiten en overlegt daarom tevens met omroepdirecteuren?
‘Ja! Mijn agenda zit dan ook tot aan de nok toe vol. Ik heb mezelf tot eind juni gegeven om met iets te komen, dus ik zit nu in een enorme pressure cooker. Maar het gaat echt lukken.’
Zie je een rol weggelegd voor het publiek?
‘Het museum wordt technisch zodanig geavanceerd, dat er veel getest moet worden. Zo willen we iets gaan doen met gezichtsherkenning. Daarom hebben we plannen om samen met het grote publiek dingen te gaan testen. Dit worden grootschalige onderzoeken waarbij we landelijk de boer op gaan: “Kom nu naar Beeld en Geluid, want we zijn op zoek naar duizend proefpersonen”. Dat wordt dan een hele dag feest in ons gebouw.’
Waar vind je inspiratie voor die vernieuwing?
‘Ik vind de openbare bibliotheek in Aarhus een mooi voorbeeld van hoe je vernieuwing stimuleert met de input van bezoekers. Dankzij een denktank en user driven innovation hebben ze in Aarhus enorme verbeteringen weten te bereiken.’
Beeld en Geluid heeft vele doelgroepen. Het bedrijfsleven valt er ook onder?
‘We zijn niet alleen een archief, maar ook een bedrijf. Zo maken mediaprofessionals in hun nieuwsvoorziening 24/7 gebruik van onze beeldfragmenten. Ook hosten we hier bijvoorbeeld het archief van Fox, met name voor de beelden van de eredivisie. Hiervoor betaalt Fox ons een commercieel tarief.’
De banden met deze mediaprofessionals, de makers, wil je gaan aantrekken?
‘We hebben nu wel contact met deze groep, maar ik wil echt een verbinding gaan leggen met de makers van nu én van de toekomst. Zoals de CPNB als een soort “clubhuis” voor schrijvers kon fungeren, zo zou Beeld en Geluid dat ook voor de programmamakers kunnen zijn. Zoiets bestaat nu nog niet.’
Bij de CPNB was je verantwoordelijk voor de campagnes, zoals de Boekenweek. Heb je al ideeën over campagnes of prijzen op het gebied van mediacultuur?
‘Jazeker, maar die ik ga ik jou nog niet vertellen.’
Vind je het een onontgonnen gebied?
‘Op televisiegebied zijn er heel wat prijzen, maar er zijn nog genoeg zaken waar we mensen voor kunnen eren. Ook als het gaat om bewustwording rondom mediawijsheid. Ik denk dat er een Beeldenweek aankomt. Of een Week van het Wildste Beeld…’
Nog even terug naar je vorige banen. Wat neem je mee naar Beeld en Geluid?
‘Fuck the system! Kijk, je hebt respect voor het systeem, dat is er niet voor niets, maar wees wél ondeugend. En dat is precies het verschil tussen brutaal en ondeugend. Met ondeugend bedoel ik ook: soms moet je het systeem links laten liggen.’
Heb je dat als directeur bij de CPNB ook gedaan?
‘Ik heb bijvoorbeeld de Boekenweek verkort van tien naar negen dagen. De Boekenweek startte altijd op woensdag, nu feitelijk op de zaterdag. Waarom? Aan het begin was er altijd een verkooppiek, daarna zakten de verkopen langzaam in. Nu zit er een continue lijn in én de omzet is niet afgenomen.’
Wat gaat het grote publiek merken van ‘het tijdperk-Eppo’?
‘Dat zal niet zozeer draaien om Beeld en Geluid als wel om alle erfgoedinstellingen in Nederland. Ik stel me voor dat we samen met alle instellingen, groot en klein, ervoor kunnen zorgen dat de Nederlandse burger een beter beeld krijgt van waar zijn Nederlandse identiteit vandaan komt.’
Hoe zie je dat voor je?
‘Je hebt mijnoverheid.nl, een postbus waar bijvoorbeeld allerlei documenten van de Belastingdienst in zitten. Heel ongezellig. Maar wat te denken van een vrolijk postbusje waarin alles zit wat zo’n beetje met je leven te maken heeft? Een erfgoedinstelling kan je bijvoorbeeld mooie foto’s tonen van de plekken waar je gewoond hebt. Op die manier krijg je meer context bij de omgeving waar je bent opgegroeid. Geweldig toch?’
Tot slot: je echtgenote is, aldus haar LinkedIn-profiel, de ‘vrolijke uitbater’ van het clubhuis van de tennisbaan in jouw woonplaats. Welke lessen neem je mee uit het tenniscafé?
‘[Lacht] Ga nooit de horeca in! Als mensen ergens hard werken, is het daar wel. Ik heb er ook iets geleerd over wachttijden. Iemand die twee minuten moet wachten op een biertje, raakt daar tegenwoordig enorm geïrriteerd door. Zulke korte lontjes. Dat had ik niet gedacht. Ik heb nu meer begrip voor iemand die baalt omdat hij door een bezoeker van Beeld en Geluid is afgesnauwd. En na een avondje als vrijwilliger in het café te hebben gestaan, is het voor mij ontspannend om weer bij Beeld en Geluid binnen te stappen. Dit is heel relaxt werk.’
Ronald de Nijs is eindredacteur van IP.
Deze bijdrage komt uit IP nr. 5 / 2018. Het gehele nummer kun je hier lezen.