News Facts

Aanvulling:
foto bij artikel in IP#8-2025

Bij het artikel ‘Workflow voor het screenen van literatuur met AI: wanneer het SAFE is om te stoppen met zoeken’, gepubliceerd in de vorige IP, ontbreekt ten onrechte de foto van Tale Evenhuis, datasteward en informatiespecialist bij de Hogeschool Utrecht. Hij schreef dit artikel samen met Josien Boetje.


Achtjarigen redeneren en denken beter dan ChatGPT

Een kind denkt veel flexibeler dan AI die volgens vaste patronen denkt. Hierdoor hebben grote taalmodellen nog altijd moeite met het soort flexibel redeneren dat kinderen al vanaf jonge leeftijd beheersen. In een denkpuzzelwedstrijd tussen kinderen, volwassenen en AI versloegen kinderen AI ruimschoots, zo blijkt uit onderzoek van de Universiteit van Amsterdam en het Santa Fe Institute.

De onderzoekers vergeleken de prestaties van kinderen (7-9 jaar), volwassenen en vier van de belangrijkste AI-modellen van dit moment – waaronder ChatGPT – op een reeks analogiepuzzels. Een analogiepuzzel is een denkopgave waarbij je zoekt naar hetzelfde soort verband of dezelfde soort overeenkomst tussen twee verschillende situaties. Het gaat bij zo’n puzzel niet om wat dingen zijn, maar om hoe ze tot elkaar in relatie staan. Bijvoorbeeld: lichaam is tot voeten als boom is tot (wortels). Of: paard is tot stal als kip is tot (kippenhok).

Letterreeksen

In het onderzoek werden op tekst gebaseerde puzzels gebruikt. ‘Taalmodellen hebben nog veel moeite met het begrijpen van visuele puzzels’, legt hoofdonderzoeker Claire Stevenson van de UvA uit. ‘Maar de puzzel mocht ook geen moeilijke woorden bevatten die kinderen niet begrijpen.’ Ze kwamen daarom uit op letterreeksen. ‘Hier heb je bijna geen speciale kennis voor nodig’, stelt Stevenson. ‘Je kunt daardoor goed ontdekken hoe mensen en AI op een gelijk speelveld analogieën oplossen.’

De kinderen, volwassenen en AI moesten letterreeksen voorspellen die steeds veranderden volgens één of meer regels. Bijvoorbeeld: als ‘ab’ verandert in ‘ac’, wat moet er dan gebeuren met ‘gh’? Ze moesten dezelfde logica vervolgens toepassen in andere ‘alfabetten’: het Griekse alfabet en een alfabet met onbekende symbolen.

Verschil menselijk en kunstmatig redeneren

De resultaten waren duidelijk: kinderen en volwassenen pasten hun kennis vrij makkelijk toe in de onbekende domeinen – het Griekse en symbolenalfabet – terwijl de AI-modellen dat minder goed konden. Vooral bij het symbolenalfabet stortte de AI-prestatie in: waar kinderen gemiddeld 67 procent van de opgaven goed hadden en zelfs beter scoorden met dit nieuwe en onbekende alfabet, daalden de modellen soms tot onder de 20 procent. Volgens de onderzoekers laat dit zien dat er een wezenlijk verschil is tussen menselijk en kunstmatig redeneren. Stevenson: ‘Zelfs jonge kinderen begrijpen intuïtief dat een alfabet een geordende reeks is. AI-modellen missen dat abstracte inzicht: ze herkennen vooral patronen in situaties die ze al kennen. Zodra de context verandert, kunnen ze de onderliggende structuur niet meer toepassen.’

> Het artikel naar aanleiding van bovenstaand onderzoek is hier te lezen.


Zeven op de tien Nederlanders twijfelen aan waarheid online informatie

Het aantal mensen dat twijfelt aan de waarheid van online informatie die ze hebben gezien of gelezen groeit. In 2025 is dat 72 procent, in 2023 nog 67 procent en in 2021 63 procent. Mensen twijfelen het vaakst aan online informatie op sociale media, gevolgd door berichten op nieuwssites.

Vooral de twijfel over informatie op sociale media nam de afgelopen vier jaar toe. Dat blijkt uit het onderzoek ICT-gebruik van huishoudens en personen van 12 jaar of ouder van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

Vaker mannen dan vrouwen

Met 84 procent twijfelen 25- tot 45-jarigen het vaakst over de waarheid van online informatie. Vijfenzestigplussers twijfelen hierover het minst vaak (48 procent), wel neemt de twijfel het meest toe onder deze groep: in 2021 had 36 procent twijfels.

Mannen twijfelen in 2025 vaker over online berichten met mogelijk foute informatie dan vrouwen: 76 tegen 68 procent. Daarnaast twijfelen mensen met een hbo- of universitaire opleiding hieraan vaker (83 procent) dan mensen met basisonderwijs of een vmbo-diploma (59 procent).

Meerderheid controleert bij twijfel

Van de mensen die twijfelen over informatie op internet, zegt 68 procent te hebben gecontroleerd of deze informatie wel of niet waar was. Vooral mannen, 12- tot 45-jarigen en hbo- of wo-geschoolden controleren informatie. Vrouwen, 65-plussers en mensen met basisonderwijs of een vmbo-diploma doen dit het minst vaak.

Ruim 80 procent van de mensen die controleren of online informatie waar is, zegt online naar meer informatie te zoeken. Ruim de helft zegt de bron te controleren. Ongeveer 30 procent bespreekt de informatie offline met anderen, of zoekt offline naar meer informatie.

Mensen die mogelijk foute online informatie niet controleren, geven het vaakst als reden dat ze al weten dat de informatie of bron niet betrouwbaar is (65 procent). Ongeveer 20 procent zegt niet te weten hoe ze dit moeten controleren en bijna 10 procent zegt dat dit te moeilijk is.


Deze bijdrage komt uit het digitale magazine IP #9-2025. Klik op de onderstaande button om het hele nummer te lezen.