Grote erfgoedinstellingen sluiten internationale overeenkomst voor verantwoorde AI

KB, nationale bibliotheek heeft begin deze maand bij de British Library in Londen een Memorandum of Understanding (MoU) ondertekend die de formele oprichting markeert van AI4LAM (Artificial Intelligence for Libraries, Archives & Museums). Meer dan veertig erfgoed- en kennisinstellingen wereldwijd sluiten zich hierbij aan, waaronder ook de Universitaire Bibliotheken Leiden en het Rijksmuseum.

AI4LAM is een internationale samenwerking tussen bibliotheken, archieven, musea en kennisinstellingen. Het netwerk richt zich op het ontwikkelen en delen van verantwoorde AI-toepassingen voor het erfgoeddomein. Met het nieuwe MoU wordt AI4LAM officieel een onafhankelijke organisatie.

Kennis, data en tools delen

De nieuwe overeenkomst legt vast hoe instellingen kennis, data en tools gaan delen en hoe zij samenwerken aan betrouwbare en uitlegbare AI. ‘Dat past bij de rol die de KB wil innemen’, zegt algemeen directeur Wilma van Wezenbeek. ‘We willen een nationale speler zijn die Nederlandse initiatieven verbindt met internationale ontwikkelingen op het gebied van kunstmatige intelligentie.’

Volgens Van Wezenbeek bieden de snelle ontwikkelingen in AI enorme kansen voor het verbeteren van de toegang tot kennis en cultuur. ‘Door internationaal samen te werken kunnen we die kansen op een veilige en verantwoorde manier benutten, in het publieke belang. Zo bouwen we aan digitale hulpmiddelen die mensen daadwerkelijk helpen om onze collecties beter te begrijpen, te doorzoeken en te ontdekken.’

Voordelen bezoekers en onderzoekers

De samenwerking moet het voor bezoekers en onderzoekers makkelijker maken om materiaal te vinden. ‘Denk aan slimmere zoekfuncties, automatisch gegenereerde beschrijvingen en hulpmiddelen die helpen om de juiste bronnen sneller in beeld te krijgen. Dat geldt ook als iemand nog niet precies weet waar hij of zij moet zoeken.’

De KB experimenteert volgens Van Wezenbeek al met zulke toepassingen. Zo is getest met de CuratorBot (zie ook de KB Onderzoekskroniek verderop) waarmee gebruikers vragen kunnen stellen aan collectiemateriaal. Ook verkent de bibliotheek hoe grote taalmodellen (large language models of LLM’s) veilig en verantwoord kunnen worden ingezet. Daarnaast werkt ze aan datacuratie, bijvoorbeeld om gelijknamige personen beter uit elkaar te houden of om digitale versies van dezelfde titel automatisch aan elkaar te koppelen.

Internationale ondertekenaars

Tot de ondertekenaars van het MoU behoren onder meer de Library of Congress, Smithsonian Institution en de nationale bibliotheken van een groot aantal Europese landen, waaronder Frankrijk, Duitsland, Engeland, België, Zweden, Denemarken, het Vaticaan en Finland. Ook het Rijksmuseum, Europeana en Beeld & Geluid tekenen mee. Daarnaast doen universiteiten en onderzoeksinstellingen mee uit onder andere Nederland (Universiteit Leiden), de Verenigde Staten, Noorwegen, Frankrijk, Italië, Oostenrijk, Luxemburg, België, Slovenië, Finland, Qatar en Zwitserland.


UBL: mogelijkheden AI verder exploreren
‘Samen met partners in AI4LAM willen wij werken aan kennisdeling en aan veilige, transparante AI-toepassingen binnen het erfgoeddomein voor zowel educatieve, onderzoeks- en publieksgerichte doeleinden’, laat Universitaire Bibliotheken Leiden (UBL) weten. ‘Universiteit Leiden is een van de koplopers in Nederland in de toepassing van AI binnen onderzoek en onderwijs, onder meer via het interdisciplinaire onderzoeksprogramma SAILS. De UBL wil de mogelijkheden van AI verder exploreren op het gebied van metadatering, digitale informatievaardigheden, beeldherkenning en kwalitatieve evaluatie van AI-embedded toepassingen op informatiesystemen.’


Deze bijdrage komt uit het digitale magazine IP #9-2025. Klik op de onderstaande button om het hele nummer te lezen.