Martijn Aslander: ‘Ik hoop dat mensen een nieuwe werk-werkelijkheid gaan omarmen’

Wat is kenniswerk? Wat zijn kenniswerkers? Dat weten we niet, zegt Martijn Aslander, en dat is een groot probleem. Hij maakt er een documentaire over die voor het eerst wordt vertoond op Smart Humanity. Een gesprek met een man on a mission.

Door: Sjors de Valk

Je bent spreker en schrijver, maar noemt jezelf ‘verkenner van de netwerk- en informatiesamenleving’. Wat betekent dat?

‘Ik duid de impact van digitale en technologische ontwikkelingen. Dat doe ik op metaniveau, door te kijken naar de maatschappelijke consequenties op langere termijn, en op microniveau, door te kijken naar de gevolgen voor organisaties en werk in het hier en nu.’

Wat boeit je daaraan?

‘Het puzzelen. Als ik kijk naar de vraagstukken in deze samenleving – van klein tot groot, over zorg, onderwijs, duurzaamheid, enzovoorts – dan zijn dat uiteindelijk allemaal puzzels, informatiepuzzels. Die kun je oplossen met puzzelstukjes, de juiste informatie. Ooit heb ik – met een knipoog – de “heilige drie-eenheid van dynamiek” bedacht: als je een probleem wilt verhelpen, een kans wilt verzilveren of iets schijnbaar onmogelijks wilt doen, dan heb je ideeën, mensen en informatie nodig. Informatie is de brug tussen ideeën en mensen, met technologie als hefboom.’

Maar dan moeten informatie en technologie wel goed gebruikt worden?

‘Daar knelt het, heel erg zelfs. Ons land telt miljoenen kenniswerkers. Een kenniswerker, voor mij, is iemand die tig keer per dag bewust en onbewust beslissingen neemt – met z’n hoofd, buik en hart, door kennis, ervaring en intuïtie te combineren. Toch weten kenniswerkers doorgaans niet hoe ze hun werk – hun kenniswerk – moeten organiseren. En dat is een enorm probleem. Want als je dat niet weet, hoe ga je dan de opgaven van deze tijd te lijf?’

Wat voor opgaven?

‘Op metaniveau: de demografische klok tikt. We moeten met steeds minder mensen steeds meer werk verzetten, ondanks de mooie beloftes over ontzorging door automatisering en robots. Tegelijk neemt onze arbeidsproductiviteit af en werkstress juist toe – kijk naar het aantal burn-outs. Op microniveau: we werken inefficiënt en ineffectief. Mensen sturen dagelijks heel veel mailtjes heen en weer en denken dan dat ze hard hebben gewerkt, terwijl ze elkaar alleen maar van het werk hebben gehouden of zich alleen maar hebben ingedekt tegen de politiek op hun werk. Bovendien gebruiken ze verouderde of verkeerde digitale middelen om hun werk te doen. Veelal uit onkunde, omdat ze niet beter weten en niemand ze dat verteld heeft. Allemaal recipes for disaster.’

Hoe kunnen we dit oplossen?

‘Allereerst door mensen hyperbewust te maken, door het gesprek aan te gaan over kenniswerk en de vaardigheden die daarvoor nodig zijn. En vervolgens door mensen hyperbekwaam te maken, door elkaar te leren hoe we ons werk beter kunnen doen. Bijvoorbeeld met de juiste tools en technieken om informatie te kunnen vastleggen, vinden en gebruiken. Als we ons hierin gaan verdiepen en dit gaan beheersen, kunnen we met minder mensen veel meer gedaan krijgen. En een stuk gelukkiger worden met z’n allen.’

Je werkt aan een documentaire over dit onderwerp.

‘Ja, in samenwerking met de KNVI en Uma Media. Het is deel drie uit een reeks over informatie. De voorgaande delen – Alles is informatie en Toegang – waren bespiegelend, dit deel is praktischer. In de documentaire willen we achterhalen wat kenniswerk is. Daarvoor interviewen we allerlei mensen over de wereld van werk, zoals filosoof Maxim Februari en Marleen Stikker, directeur van Waag. We kijken terug in de tijd, om te begrijpen waar we vandaan komen. We gaan in op de problemen waarmee we geconfronteerd worden. En we verkennen richtingen om tot oplossingen te komen. Zo hebben we wellicht ander taalgebruik nodig om slimmer te kunnen werken – een compactere taal met nieuwe termen. Of we kunnen scherper maken aan welke eigenschappen digitale tools moeten voldoen om ze goed te kunnen gebruiken. We staan aan de vooravond van een new era met duizelingwekkende technologieën die kenniswerkers enorm gaan helpen.’

Wat hoop je dat de documentaire losmaakt?

‘Ik hoop dat het de juiste woorden en de juiste inzichten oplevert om hierover het gesprek te kunnen voeren. Met als doel dat mensen een nieuwe werk-werkelijkheid gaan omarmen. Dat is mijn bijdrage aan de opgaven van deze tijd: ik ben een man on a mission en wil dat de puzzelstukjes op de goede plaats komen.’

Deze bijdrage komt uit de Smart Humanities-special 2019, behorend bij IP nr. 7 / 2019 (hier te lezen)