Door Frank Huysmans
Zijn kennis en informatie taalneutraal? Maakt het uit in welke taal je informatie giet? Die vragen dringen zich op nu universitaire opleidingen in de Duitse en Franse taal en cultuur op de tocht staan. Ik herinner me nog hoe de opleiding ‘Slavische talen en culturen’ werd bedacht om opleidingen in het Russisch, Pools, Tsjechisch en de voorheen Joegoslavische talen op één hoop te vegen. Een soortgelijke operatie leidde tot het combipakket getiteld ‘Scandinavische talen en culturen’. In Leiden overweegt men nu Chinees, Japans en Koreaans om te wokken tot ‘Aziëstudies’.
Nu valt zo’n samenvoeging best te billijken. Als je voltijds Zweeds of Pools had willen gaan studeren, is het vast leerzaam om de grammatica en het vocabulaire van ‘jouw’ taal te vergelijken met die van talen uit dezelfde familie. En je pas later in je studie toe te gaan leggen op die ene taal van voorkeur.
Dat neemt niet weg dat de reden voor het samenvoegen van talenstudies een inhoudelijke noch onderwijskundige is. Dalende studentenaantallen zijn de boosdoener. Weinig jongeren zijn nog te porren voor een talenstudie (of het zouden programmeertalen moeten zijn). In feite ligt de schuld bij de studentenpopulatie zelf: bij de overgrote meerderheid die géén taal wil studeren en het daarmee verpest voor de minderheid.
En ja, het Engels. In de twintigste eeuw kwam je op vakantie in Frankrijk nog wel eens leeftijdgenoten tegen die je niet-begrijpend aankeken als je iets in het Engels tegen ze zei. In Duitsland was het Engels wat gangbaarder, maar ook daar liepen de conversaties bepaald niet soepel. En in Italië en Spanje raakte je zonder Frans echt niet in gesprek, net zomin als in Tsjechië en Polen zonder Duits.
Andere tijden, terug naar de onze. In veel landen moet je je stinking best doen om iemand onder de dertig te vinden die het Engels niet minstens op C1-niveau beheerst. Of Amerikaans-Engels dan toch (sort of, kind of, like, you know). Apps vertalen alles in realtime heen en terug, en lezen het nog voor ook. Niet vlekkeloos, maar met kunstmatige intelligentie is dat een kwestie van tijd. Dus ja, Duits en Frans, het zal wel.
Het addertje gaat echter niet schuil onder de taal, maar onder de cultuur. Zo veel van wat we kijken, luisteren en lezen komt uit Angelsaksische culturen, en nog maar zo weinig uit andere. Kijk de eindejaarslijstjes er maar op na. Series, films, muziekstreams, boeken, podcasts – heel af en toe zit er iets tussen wat niet uit eigen land, Groot-Brittannië of de Verenigde Staten komt. De hele populaire én intellectuele cultuur, inclusief filosofische beschouwingen, importeren we uit de enkele landen waarvan we de taal nog machtig zijn. Wat betekent dat voor de Nederlandse cultuur en samenleving? Daarover zou het debat rond de talenstudies óók moeten gaan.
Frank Huysmans is researchspecialist bij de KB, nationale bibliotheek en zelfstandig onderzoeker en adviseur bij WareKennis.
Deze bijdrage komt uit het digitale magazine IP #9-2024. De gesproken versie van de column vind je hier:
Klik op de onderstaande button om het hele nummer te lezen.
