De oude bibliotheek de Librije in Zutphen moest het tot nu toe doen met een ‘oude’ papieren catalogus. Maar daar is onlangs verandering in gekomen dankzij een digitale conversie.
Door Marieke van Delft
Wie denkt aan oude bibliotheken in Nederland komt al snel uit bij de Librije in Zutphen. Deze bibliotheek is heel bekend omdat ze zo goed bewaard is gebleven. De boeken staan nog in de zestiende-eeuwse ruimte die speciaal voor deze collectie is gebouwd, op de contemporaine lectrijnen (kasten) waarop de boeken aan de ketting liggen. Wie de ruimte betreedt stapt terug in de tijd.
De Librije begon eind vijftiende eeuw als kleine bibliotheek voor een college van geestelijken (kapittel), verbonden aan de Walburgiskerk, opgesteld in een speciaal daarvoor ingeruimde plek boven de kapittelzaal. In het midden van de zestiende eeuw werd bij de kerk een librije of stadsbibliotheek gesticht, een openbare bibliotheek voor geletterden die boeken nodig hadden voor hun beroep. Hiervoor werd tussen 1561 en 1564 een aparte ruimte gebouwd waar de boeken nu nog steeds staan.
Speelplaats voor kinderen
Toch is het niet zo vanzelfsprekend dat bezoekers alles zo puntgaaf aantreffen. Er zijn perioden geweest waarin er weinig aandacht was voor de Librije. In het midden van de negentiende eeuw nam het stedelijk archief de boeken over en kreeg het gebouw zelfs de functie van speelplaats voor kinderen. Dit veranderde toen de historicus K.O. Meinsma zich voor de Librije ging interesseren. Hij zorgde ervoor dat de boeken terugkwamen naar de Walburgiskerk. Ook publiceerde hij een catalogus van de collectie.
Na Meinsma’s dood in 1929 herhaalde de geschiedenis zich. Van lieverlee werden de boeken weer aan hun lot overgelaten, totdat in 1974 de Rijkscommissie van advies inzake het Bibliotheekwezen zich het lot van de Librije aantrok. Dat was de start van een grootscheeps restauratieprogramma, met als gevolg het instellen van de Stichting Librije Walburgiskerk Zutphen in 1984 die ervoor moet zorgen dat de collectie goed wordt beheerd en gepresenteerd.
Restauratieproces
Sinds de instelling van de stichting is er veel gebeurd. De Librije is ordelijk opgesteld in de oorspronkelijke ruimte boven de kapittelbibliotheek (de Bovenlibrije) en het zestiende-eeuwse gebouw (de Benedenlibrije). Er heeft een omvangrijk restauratieproces plaatsgevonden met subsidie van het toenmalige ministerie van Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk werk. De boeken worden nu regelmatig gecontroleerd en indien nodig alsnog gerestaureerd, en onderzoek naar de collectie wordt gefaciliteerd. Ook zijn er voor financiële middelen donateurs geworven en is de collectie opengesteld voor bezoek onder leiding van gidsen die eerst een opleidingsprogramma volgen. Ten slotte is op initiatief van de stichting een wetenschappelijke catalogus gemaakt door A.D. Renting en J.T.C. Renting-Kuijpers, Catalogus van de Librije in de St. Walburgiskerk te Zutphen (Groningen 2008). Daaruit blijkt dat de Librije nu 826 titels telt op het terrein van theologie, recht, klassieke letterkunde, geschiedenis en schoolboekjes.
Online doorzoekbaar
De nieuwste loot aan de activiteitenstam van de stichting is de conversie van deze papieren catalogus naar een online versie, die Ingressus in samenspraak met bestuursleden Marieke van Delft van de KB en Marijke Horensma heeft gedaan. Na flink wat sparren en trial and error is het gelukt de wetenschappelijke catalogus zonder kwaliteitsverlies online doorzoekbaar te maken. De verschillende registers uit de catalogus fungeren als gecontroleerde trefwoorden bij de afzonderlijke records. De wetenschappelijke transcripties van de titelpagina’s zijn nu vervangen door foto’s – iets wat online wel kan maar indertijd voor het gedrukte boek te kostbaar was. Tegelijkertijd is een website gebouwd met informatie over de Librije, waarin de catalogus is opgenomen. Het geheel is eind 2019 opgeleverd.
Dagelijks bezoeken zo’n 35 mensen de website en bekijken ze ruim 100 pagina’s. Deze bezoekers komen niet alleen uit Nederland, ook internationaal is de Librije een begrip. Op deze manier wil de stichting ervoor zorgen dat de veronachtzaming die de Librije in vroeger eeuwen weleens ten deel viel, voorgoed voorbij is.
De catalogus kun je hier inzien.
Literatuur : George E. Hartman, ‘Zutphen. De Librije te Zutphen’, in: A. Leerintveld en J. Bedaux, Historische stadsbibliotheken in Nederland. Studies over openbare stadsbibliotheken in de Noordelijke Nederlanden vanaf circa 1560-1800. Zutphen, Walburg Pers, 2016. (Bijdragen tot de geschiedenis van de Nederlandse boekhandel; 18).
Marieke van Delft is conservator Oude Drukken bij de Koninklijke Bibliotheek.
Deze bijdrage komt uit IP #6/2020. Het gehele nummer kun je hier lezen.