Door Rob Feenstra
In 2017 belandde regenboogtaal op de derde plaats in de Woord van het Jaar-verkiezing (appongeluk, wie heeft het er nog over, was dat jaar de winnaar). Het ging bij regenboogtaal om genderneutraal taalgebruik. Met name de gemeente Amsterdam maakte zich sterk voor, bijvoorbeeld, het gebruik van ouders in plaats van vaders en moeders, of biseksueel persoon in plaats van biseksueel. De laatste tijd is er veel aandacht voor het gebruik van persoonlijke voornaamwoorden (hen, hun, lij, vij et cetera) voor non-binaire personen.
En nu is er dan regenboogtaalkunde. Taalwetenschapper Sterre Leufkens muntte het woord in Onze Taal. Het gaat in de regenboogtaalkunde om de vraag hoe de taal van lhbt’ers afwijkt van die van heteroseksuele of cisgender personen. Een vroeg voorbeeld daarvan vond ik in het scriptiearchief van de Universiteit Leiden. In 1983 schreef Jolien Dekker ‘Enkele prosodische kenmerken van de Nederlandse nichterige spraak’ over intonatie en toonhoogte. Van iets latere datum zijn het Homo-erotisch woordenboek (1988) en Lesbiaans; lexicon van de lesbotaal (1991).
In de Verenigde Staten wordt er sinds de jaren negentig systematisch onderzoek gedaan naar regenboogtaal, en het artikel in Onze Taal maakt duidelijk dat het vakgebied inmiddels ook in Nederland vaste voet aan de grond krijgt. Er is een breed scala aan onderwerpen. Onderzoekers zoals Dekker keken en kijken naar de uitspraak van lhbt’ers. Weer anderen bestuderen de geschiedenis van regenboogtaal. Er blijken in allerlei tijden en culturen lhbt-geheimtalen te hebben bestaan.
Een ander onderzoeksterrein is de ontwikkeling van woorden. Flikker was in eerste instantie een scheldwoord, maar werd ergens in de jaren zeventig een geuzennaam (ik herinner me de punkband Tedje en de Flikkers). Tegenwoordig is het gebruik van flikker weer minder bon ton. De Utrechtse onderzoeker Hielke Vriesendorp ontdekte dat homoseksuele twintigers meer Engels gebruiken dan hun niet-homoseksuele leeftijdsgenoten. Een constatering die vraagt om verder onderzoek. En steeds is er natuurlijk de vraag wat de drijvende kracht achter al deze ontwikkelingen is. Dat laatste geldt trouwens ook voor Leufkens’ constatering dat het meeste onderzoek wordt gedaan naar taalgebruik van homoseksuele mannen. Hoe moeten we dat nu weer plaatsen?
Rob Feenstra is projectleider/consultant bij de Universitaire Bibliotheken Leiden; heeft als aandachtsgebieden bibliotheeksystemen en de digitale bibliotheek.
Deze bijdrage komt uit de papieren IP #6-2022. Het hele nummer kun je hieronder lezen of downloaden.