IP Lingo: Begingeneriek

Door Rob Feenstra

Als je begingeneriek opzoekt op Google, krijg je 12.200 resultaten voor de kiezen. En als je dat verbaast, betekent het waarschijnlijk dat je een Nederlander bent, want in Vlaanderen schijnt het een bekend woord te zijn. Met begingeneriekworden de begintitels van een film of tv-programma bedoeld. Het woord komt voor in de Woordenlijst Nederlandse Taal, maar de Van Dale beschrijft merkwaardig genoeg alleen eindgeneriek. 

Ik kwam het woord tegen in een schotschrift van de Belgische vertaler Robbert-Jan Henkes, die zich kwaad maakt over de gekmakende activiteiten van redacteuren, persklaarmakers en correctoren (door hem ‘persklaarversmurfers’ genoemd).[1] Ik heb daar zelf ook wel eens mee te maken gehad. In een Engelstalig persberichtje sprak ik over journals, omdat het over wetenschappelijke tijdschriften ging. De redactie veranderde dat echter keer op keer in magazines, een woord dat wordt gebruikt voor populaire tijdschriften. Ik werd er inderdaad gek van. Overigens zijn vertaalprogramma’s nog erger: op een uit het Engels vertaalde website zag ik dat zowel journal als magazine werd vertaald met tijdschrift. Dat leidde tot de zin: ‘de belangrijkste verschillen tussen tijdschriften en tijdschriften liggen in hun inhoud, schrijfstijl en doelgroep’.

Maar terug naar begingeneriek. De schrijver beklaagt zich erover dat woorden die tot het Algemeen Beschaafd Vlaams behoren niet door de ballotage van redacteuren komen als ze in Nederland niet gebruikelijk zijn, terwijl omgekeerd de Vlamingen wel Noord-Nederlandse woorden moeten accepteren. Dat is inderdaad jammer, want er zijn veel Vlaamse woorden die mooier klinken dan de Engelstalige equivalenten die wij vaak gebruiken. Maar wat ik me vooral realiseerde na het lezen van Henkes’ verhaal is hoeveel stappen er zitten tussen een oorspronkelijke tekst en wat we uiteindelijk lezen. De (buitenlandse) auteur schrijft een stuk waar hij tevreden over is. Daarna doen de proeflezer, de redacteur en de corrector hun werk en veranderen het een en ander. Vervolgens gaat een vertaler ermee aan de slag, en ook na zijn werk volgt nog een redactieslag. Henkes maakt op overtuigende en amusante wijze duidelijk hoeveel er alleen al in die laatste stap gewijzigd, om niet te zeggen verwoest, kan worden. 

Om een klein beetje aan de wens van de Belgische vertaler tegemoet te komen, stel ik voor dat we in ieder geval voortaan het woord begingeneriek gebruiken in plaats van begintitels. Ik ben benieuwd of de redactie van IP de vorige zin ongemoeid laat.

[1] Henkes, Robbert-Jan. 2023. ‘Contra de persklaarversmurfers’, in: Een caleidoscopisch vertaaljaar, 30:1, p. 9-20.


Rob Feenstra is projectleider/consultant bij de Universitaire Bibliotheken Leiden; heeft als aandachtsgebieden bibliotheeksystemen en de digitale bibliotheek.

Deze bijdrage komt uit de papieren IP #4-2023. Het hele nummer kun je hieronder lezen of downloaden.