Het gevecht om de podcastluisteraar

Grote spelers als Spotify en de BBC vechten om de aandacht van de podcastluisteraar. Ook de bibliotheek- en erfgoedwereld hebben het medium ontdekt.

Door: Stefan Jongen

Eerst wat overnamenieuws. Eerder dit jaar nam Spotify Gimlet Media en Anchor over, twee grote spelers in het podcastveld. Afgelopen maart berichtte de streamingdienst ook over de overname van Parcast, een podcastnetwerk gespecialiseerd in misdaad, mysterie en sciencefictionshows. Parcast heeft inmiddels achttien series gelanceerd, zoals Serial Killers en Cults and Conspiracy Theories. Parcast neemt dus een gecureerde lijst en loyale luisteraars mee naar Spotify. Voor dit jaar staan er alweer twintig nieuwe shows in de planning.

De werkwijze van het bedrijf lijkt op die van streamingdienst Netflix door het gebruik van ‘voorspellende algoritmes’. Hierdoor weet Parcast – en nu dus Spotify – waar de consument van houdt en kan het bedrijf het succes van producties inschatten – en vervolgens groen licht geven. Dawn Ostroff, chief content officer, vult aan: ‘De toevoeging van Parcast aan onze podcastcontent zal ons verder helpen om uit te groeien tot ’s werelds leidende audioplatform.’

Ondertussen experimenteert Spotify met een nieuwe versie van haar app, waarbij podcasts een prominentere rol krijgen. ‘We willen de gebruiker na twee in plaats van zeven klikken bij de podcasts krijgen,’ aldus Barry McCarthy, chief financial officer. ‘Er zijn genoeg podcasts om van te genieten als we wisten dat ze bestonden. Er is echter nog geen zoekmachine of zoekinterface die weet van welke podcast jij en ik houden.’

BBC versus Google

Aan de andere kant van de Noordzee woedt een andere strijd. Onlangs heeft de BBC de toegang tot haar podcasts geblokkeerd voor een aantal Google-platformen, waaronder Google Search en Google Podcasts. Nieuwe podcasts van de Britse publieke omroep zijn daardoor niet meer te vinden via Google.

Volgens de BBC, die de luisteraars graag bindt via het eigen BBC Sound-platform, is dit vooral ‘positief voor de luisteraars’. De omroep kan voortaan namelijk ‘gepersonaliseerde aanbevelingen’ geven. Maar de vraag is of dit gunstig uitpakt voor de gebruikers. Wil je een BBC-podcast luisteren via Google Home of Android Auto? Helaas, dan heb je geen toegang tot de content. Open toegang blijkt dan opeens niet zo open te zijn bij de publieke omroep.

Duidelijk is dat zowel de BBC als Google vecht om de gebruikersdata en de aandacht van de luisteraar. Deze strijd lijkt in ieder geval nog niet te zijn gestreden.

‘Luisteren is het nieuwe lezen’

Ook in ons land wordt flink ingezet op de aandacht van de luisteraar. Iedereen die iets via het gehoor wil delen, maakt inmiddels podcasts. Denk aan media als De Volkskrant, de NRC, de Telegraaf, De Correspondent en de NOS, maar ook aan organisaties als de NS en ABN Amro.

Niet verwonderlijk dus dat vorig jaar De Volkskrant kopte: ‘Te moe om te lezen? Waarom zelfs de conservatieveling aan het luisterboek moet’. En luisteren kun je natuurlijk op allerlei momenten, bijvoorbeeld tijdens het autorijden of hardlopen. Om de renners te bedienen, sloegen Nike en Intersport de handen ineen. Ze lanceerden een hardlooppodcast, natuurlijk gemaakt door een influencer.

In een tijd dat de schermmoeheid toeneemt, is de podcast een welkome afwisseling om een ander zintuig te prikkelen. Toch is er ook kritiek. Potentiële podcast-luisteraars weten vaak niet waar te beginnen en wat te beluisteren. Voor nieuwe en bestaande applicaties valt daar nog een wereld te winnen. In afwachting van een alwetend algoritme, moeten we het vooralsnog doen met favorietenlijstjes. Zo zijn Sarah Koenig’s Serial – ‘the one that started it all’, S-Town – gepresenteerd door Brain Reed – en Stephen Fry’s Great Leap Years enkele favorieten van de Nederlandse podcaster en radio-dj Michiel Veenstra.

VU Library Live

Ook bibliotheken betreden langzaamaan het strijdtoneel van de podcast. Zo maakt de Universiteitsbibliotheek van de Vrije Universiteit (VU) in Amsterdam VU Library Live, een podcast waarin nieuwe ontwikkelingen in de academische wereld aan bod komen. ‘In de eerste editie spraken we bijvoorbeeld met een aantal gasten over het belang om resultaten van wetenschappelijk onderzoek voor iedereen vrij toegankelijk te maken,’ vertelt redacteur Anneke de Maat.

In de tweede podcast ging René Bekkers, hoogleraar Filantropie aan de VU, in op de betekenis van een wetenschapscultuur die meer open en op samenwerking gericht is. Verder legde Jolien Scholten, research data-specialist bij de UB van de VU, uit wat FAIR (Findable, Accessible, Interoperable en Reusable) data zijn. De afleveringen van VU Library Live zijn terug te beluisteren viasoundcloud.com/vu-library-live.

Diversiteit in de bibliotheek

Tijdens het Nationale Bibliotheekcongres, op 16 april jl., werd de podcast Diversiteit in de bibliotheek live uitgezonden door Cubiss en vervolgens kreeg deze een plek op www.cubiss.nl/podcast. Cubiss ondersteunt organisaties die zich bezighouden met vraagstukken rondom lezen, leren en informeren. ‘Podcasts zijn een onderdeel van ons lab colLABorate, waarbij we de (on)mogelijkheden van media en technologie met medewerkers en externe partners verkennen,’ zegt Egid van Houtem, programmaleider Cubiss Limburg. ‘We willen inspireren, prikkelen, beweging (helpen) maken,’ vervolgt Van Houtem. ‘Ook willen we onze partners en collega’s een podium bieden. Collega’s reageren erg erg enthousiast. Ze deinzen niet terug voor een plek achter de microfoon. Ook zijn er ideeën om de podcast bij projecten te introduceren als verslaglegging of communicatievorm.’

Wat zijn de plannen voor de toekomst? ‘Uiteindelijk willen we een platform met verschillende podcastformats ontwikkelen, om zo langere gesprekken met nuance te voeren tegen relatief lage kosten. We richten ons qua inhoud in eerste instantie op de bibliotheeksector en collega’s, maar daarna willen we ook breder gaan, denk aan maatschappelijke thema’s en cultuur,’ aldus Van Houtem.

Waren er obstakels bij de opstartfase? Volgens Van Houtem valt dat wel mee. Wel geeft hij aan dat het maken van podcasts niet alleen bepaalde ervaring vereist, zoals interviewvaardigheden, maar ook investeringen in goede apparatuur. Daarvoor hebben ze advies ingewonnen bij een mediabureau en een radiomaker.

Vervanging van audiotours?

Ook in de erfgoedwereld wint de podcast aan belang. Zo heeft het Stadsarchief Amsterdam uitgewerkte plannen liggen om een podcast te starten. ‘De levensduur van een podcast is langer, het spreekt een jong publiek aan en kan overal, op elk moment beluisterd worden,’ legt conservator Ludger Smit uit. De podcast biedt ook de ruimte om verschillende groepen te bereiken, vervolgt Smit. ‘Men kan tijdens of na afloop van een bezoek aan het Stadsarchief de podcast beluisteren. Verder kunnen we geïnteresseerden bereiken die niet in staat zijn om een tentoonstelling te bezoeken. Ten slotte willen we de podcast inzetten voor educatieve doeleinden om scholieren, studenten en docenten te bereiken.’

Smit vervolgt: ‘Het doel is om de podcast gereed te hebben voordat een expositie plaatsvindt. De eerste aflevering kan dan mee met de uitnodiging voor de opening. Vanuit samenwerkingspartners voor de randprogrammering is al de vraag gekomen of de podcast buiten de tentoonstelling om en na afloop van de tentoonstelling nog steeds te beluisteren is. Dit bevestigt het voordeel van de lange levensduur. Zeker als deze niet gedateerd is, zoals het geval zal zijn bij de podcast van het Stadsarchief.’ Het zou Smit dan ook niet verbazen als de podcast de traditionele audiotour gaat vervangen.

Zo lijkt de audiotour dus het onderspit te gaan delven. Een ding is duidelijk: de podcast wint de laatste tijd veel terrein. En trekt de aandacht van vele luisteraars. Een doorn in het oog voor andere luistermedia: de toekomst zal uitwijzen wie hier de nummer-een-positie gaat veroveren.


Onderzoek

Amerikaans onderzoek (zie tinyurl.com/yxa2kj9d) toont aan dat de podcast de afgelopen jaren volwassen is geworden. De luisteraars in de Verenigde Staten zijn voornamelijk hoogopgeleide, mannelijke millennials, die gemiddeld meer dan zes uur per week podcasts beluisteren. Een kwart van de Amerikanen luistert wekelijks naar een podcast; thuis en in de auto zijn de favoriete plekken. Advertenties, donaties en branded content zorgen hoofdzakelijk voor de inkomsten.


5 Nederlandse bibliotheekpodcasts

  • De Openbare Bibliotheek Amsterdam (OBA) neemt elke drie weken OBA Live op met een hoofdgast en vaste rubrieken. Ook neemt de OBA Cinema Literair op: een talkshow over films en boeken (beide podcasts te beluisteren viawww.oba.nl/collectie/podcasts.html)
  • Chicks and the City is een participatieproject voor en door (jonge) vrouwen dat inzet op 21-eeuwse vaardigheden en mediawijsheid. De Bibliotheek Rotterdam is het decor voor de opnames
  • Bibliotheek Den Haag maakt een podcastserie waarin zij verschillende schrijvers interviewen 
  • BibliotheekCast, de podcast van Bibliotheek Zuid-Kennemerland, met podcasts over thema’s als mediawijsheid en laaggeletterdheid

Inspiratieochtend

Op 10 juli organiseert DEN samen met de Podcastdokter een inspiratieochtend over podcasts. Wil jij je eigen podcast maken, maar weet je niet goed hoe je je plan moet realiseren? Hoe bereik je je publiek en houd je de luisteraars vast? En hoe bewaar je al je materiaal voor de toekomst? Deze en andere vragen komen aan bod tijdens de workshop. 


Stefan Jongen is redacteur bij IP en specialist Scientific Information bij Maastricht University Library

Deze bijdrage komt uit IP nr. 5 / 2019. Het gehele nummer kun je hier lezen.