Door: Frank Huysmans
Als u dit leest, ben ik er niet meer. Op Twitter. Mijn tiende #twitterversary was een goede aanleiding om de stekker eruit te trekken. Op 27 oktober 2009 plaatste ik mijn eerste tweet. Ja, #latetotheparty, ik weet het. Aanvankelijk twijfelde ik of het wel iets voor me zou zijn, oppervlakkig en vluchtig als het was, dat babbelen in 140 tekens – korter nog dan een sms. Een collega haalde me over. En het duurde best een tijdje, maar op een zeker moment ging ik los. Zozeer zelfs dat vrienden in bepaalde periodes omfloerst informeerden of ik mezelf wel in de hand had. Want verslavend was het, getuige zijn van breaking news over een aanslag, of het volgen van conferenties via de hashtag. Twitter had me in z’n greep, en vaster dan ik wilde toegeven – ook, nee, vooral aan mezelf.
Een beetje ondankbaar is het wel. Net nu Twitter Inc. eindelijk winst begint te maken. Een dikke twee miljard dollar verlies hebben investeerders voor lief moeten nemen voor het zover was. Al die tijd hebben wij, honderden miljoenen wereldburgers en trollen, gratis en voor niks de publieke opinie mede gevormd. Elkaar geattendeerd op goede nieuwe platen, films, blogposts en lezenswaardige artikelen in opiniebladen. Elkaar geprobeerd te overtreffen in plotseling viraal gaande spelletjes als #MinderSpannendeBoeken (‘Het Koninkrijk der Nederlanden in de Eerste Wereldoorlog’). Ontzettend gelachen. Maar ook gezeurd, getreiterd, gedreigd. Ongewild nepnieuws geretweet omdat het aannemelijk leek en in ons ideologische straatje paste. Of ons gewoon geërgerd aan elkaars onbenulligheid.
Het heeft achteraf gezien nog verrassend lang geduurd voordat Twitter, dat toch begon als een grassroots platform om in ‘microblogs’ met elkaar te converseren, werd gekoloniseerd door de economische en politieke machten. We hebben het allemaal kunnen zien gebeuren: de troll farms die met honderden nepaccounts probeerden de publieke opinie in een bepaalde richting bij te sturen. Een enkele keer met nobele bedoelingen, maar veel vaker vanuit platte machtshonger. Campagnebudgetten werden verschoven van kranten en televisie naar de sociale media, alwaar degene die het meeste kon betalen zijn politieke opponent in het kwaadste daglicht kon zetten. Door nepaccounts te kopen die leugens tot in de haarvaten van het sociale netwerk konden laten doordringen. Zelfs geheime diensten van zogeheten illiberale democratieën – een geuzennaam in te veel werelddelen – werkten daaraan mee.
Beroepsmatig en privé heb ik veel aan Twitter te danken. Ik heb veel meer vakgenoten leren kennen dan in het echte leven mogelijk zou zijn geweest. Talloze artikelen gelezen die anders langs me heen waren gegaan. Dat alles weegt inmiddels niet meer op tegen het etaleren van het eigen gelijk, de verdachtmakingen aan het adres van het ‘partijkartel’, de ‘staatsomroep’, de ‘mainstream media’. Het eruit filteren van wat nog wel goed, waar of komisch is, is te veel werk voor een hoofd dat toch al zoveel moeite heeft met het richten van de aandacht op wat er werkelijk toe doet. Tabee, en #twexit.
Frank Huysmans is redacteur van IP, bijzonder hoogleraar bibliotheekwetenschap aan de UvA en zelfstandig onderzoeker en adviseur bij WareKennis
Deze bijdrage komt uit IP nr. 8 / 2019. Het gehele nummer kun je hier lezen.