AI‑gestuurde desinformatie is geen tijdelijke onregelmatigheid, maar een blijvend kenmerk van het digitale informatielandschap. Alleen een langdurige, gezamenlijke inspanning van platforms, mediaprofessionals, factcheckers, onderzoekers en beleidsmakers kan de democratische informatievoorziening voldoende veerkrachtig houden.
Dat concluderen onderzoekers in een whitepaper van BENEDMO, een expertisenetwerk rond desinformatie en factchecken. In het whitepaper brengen onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam de huidige kennis samen over hoe generatieve AI wordt ingezet in desinformatie. Ook schetsen ze welke tegenmaatregelen effectief kunnen zijn om desinformatie in te context van AI te lijf te gaan.
De studie laat onder meer zien dat het aantal AI-gegenereerde beelden dat in Nederland gebruikt wordt voor politieke doeleinden is toegenomen, vooral onder radicaal-rechtse groepen. Dit blijkt uit de CampAIgn Tracker, die berichten van politieke partijen in aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen 2025 heeft geanalyseerd op gebruik van AI.
Ook zien de onderzoekers dat AI-toepassingen niet altijd expliciet foutieve claims bevatten. Vaak gaat het om negatieve campagnes of satire die de tegenpartij bekritiseren of de gedachten en beelden van de eigen groep versterken.
Twee hoofdroutes
Het whitepaper maakt onderscheid tussen twee hoofdroutes om AI-gestuurde desinformatie tegen te gaan: pre-bunking en geletterdheidsinterventies en de-bunking, fact-checking en labelling. Bij pre-bunking en geletterdheidsinterventies leren mensen vooraf hoe zij misleidende informatie kunnen herkennen. Deze interventies kunnen ook bijdragen aan overmatige scepsis, waarbij mensen ook betrouwbare informatie in twijfel trekken.
Bij de-bunking, fact-checking en labelling laten analyses zien dat fact‑checking de geloofwaardigheid van onjuiste beweringen kan verlagen, maar dat mensen corrigerende informatie niet altijd accepteren. De effectiviteit van de maatregel hangt af van het onderwerp, de vorm van de content en de houding van het publiek.
Ingrijpend vergroot
Op basis van de stand van de wetenschap, de eigen bevindingen van het BENEDMO‑lab en de praktijkinzichten van het consortium concluderen de auteurs dat AI de fundamentele logica van desinformatie niet volledig heeft veranderd, maar wel de schaal, snelheid en toegankelijkheid ervan ingrijpend heeft vergroot.