Door Cindy Lammers
Knalroze, bloedrood en gitzwart. De actie van Stichting Literaire Rechten Auteurs (Lira), de Auteursbond en de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) is helder: blijf met je poten van ons werk af! Eind vorige maand gingen ze fysiek naar het kantoor van Meta in Amsterdam; op opstand.ai is online steun te betuigen. AI-bedrijven maken op grote schaal gebruik van creatief werk van schrijvers, journalisten en vertalers om hun taalmodellen te trainen. Daarbij wordt regelmatig uit zogeheten shadow libraries geput: online verzamelingen van boeken en andere auteursrechtelijk beschermde teksten die zonder toestemming en zonder vergoeding zijn gekopieerd en verspreid. Copy, yeah, right!
Treurig in dit kader is dat deze illegale praktijken nou niet meteen leiden tot plaatjes van AI-producten. In de wereld van de nasynchronisatie en ondertiteling leggen vertalers het al een tijdje af tegen AI, maar tjonge, wat worden zij node gemist als je kijkt naar de vaak tenenkrommend slechte AI-vertalingen. Kinderboekenschrijfster Elsbeth Witt wees op LinkedIn op de met AI vertaalde en ingesproken tekenfilmserie over dino Spike. Waarin de diertjes ‘hier je gaat’ (here you go) zeggen, en ‘het was hij’ (it was him). Witt: ‘Weet je wat dit doet met de taalontwikkeling van kinderen?’ Inmiddels is de Netflix-serie offline, maar zonder uitleg, en de streamingdienst heeft nog plenty andere series die aan hetzelfde euvel lijden.
‘Zonder ons werk is er geen AI, daar moeten techbedrijven zich van bewust zijn’, luidt een van de argumenten van Lira, Auteursbond en NVJ tegen Meta c.s. Ja, maar dit geldt natuurlijk niet alleen voor big tech zelf. Het geldt voor iedereen. Je moet weten hoe het werkt om te weten wat wel én niet werkt. Tijdens mijn deeltijdopleiding aan de pabo zijn we in de weer met ‘rijke teksten’; verhalen en gedichten uit prachtig kinder- en jeugdwerk als basis voor taalles. Wat doe je als er op de website rijketeksten.org geen tekst te vinden is over herfst, pompoenen en Sint-Maarten? Tip van de stagejuf: ‘Dan vraag je het toch aan ChatGPT?’ Een studiegenoot vertelde dit, en riep ook meteen: ‘Ja, Cindy, ik weet hoe jij erover denkt …’ Ik zal me hiertegen blijven verzetten; zeggen dat die chattekst gebaseerd kan zijn op illegaal verkregen trainingsmateriaal. En gvd: kies voor het origineel!
Er is nog veel missiewerk te verrichten.
Cindy Lammers is hoofd-/eindredacteur van IP.
Deze bijdrage komt uit het digitale magazine IP #7-2026. Klik op de onderstaande button om het hele nummer te lezen.
