AI-video’s, memes en bizarre TikTok-trends lijken vaak vooral bedoeld voor entertainment. Maar ze spelen steeds vaker een rol in moderne propaganda en geopolitieke beïnvloeding. Dat blijkt uit het interdisciplinaire onderzoeksproject ‘Ambient Conflict’ van mediawetenschapper Marc Tuters (Universiteit van Amsterdam).
Tuters onderzoekt hoe deze nieuwe vorm van ‘slopaganda’ werkt en waarom klassieke ideeën over propaganda niet langer voldoende zijn. Het project bouwt voort op ‘Ambient Propaganda’, een eerder onderzoeksprogramma uit 2023 waarbij Tuters met collega’s moderne propaganda op sociale media onderzocht.
‘In dit project keken we naar pro-Russische TikTok-memes rond de oorlog in Oekraïne. Het was content die sterk op propaganda leek, maar tegelijkertijd diep verweven was met internetcultuur’, vertelt Tuters. ‘Het bleek lastig om dit zwart-op-wit als propaganda te definiëren, omdat propaganda traditioneel uitgaat van berichten afkomstig van een specifieke actor, met duidelijke manipulatie en traceerbare campagnes. Deze video’s bevonden zich juist in een grijs gebied: de propaganda werd de kijker niet direct opgelegd, maar raakte ongemerkt verweven met de online cultuur van het platform.’
AI-gegenereerde content is de afgelopen jaren steeds meer verweven geraakt met de cultuur van sociale media. Hoewel schattingen sterk verschillen per platform en lastig te verifiëren blijven, suggereren onderzoekers dat AI-content inmiddels een groot aandeel vormt van online activiteit.
Slopaganda
Een nieuwe ontwikkeling binnen deze trend is slopaganda: AI-gegenereerde propagandacontent die snel, goedkoop en op grote schaal geproduceerd en verspreid kan worden. In plaats van vooral te vertrouwen op directe overtuiging, werkt deze content vaak via herhaling, humor, esthetische herkenbaarheid en platformdynamieken om aandacht en betrokkenheid te sturen.
‘Het kenmerkt zich door content die vooral gericht is op engagement en minder op het direct overtuigen van een publiek’, legt Tuters uit. ‘En we zien ook dat deze manier effectief is. Gebruikers delen content vaak niet omdat ze erin geloven, maar omdat deze grappig, opvallend of trending is. Algoritmes versterken die verspreiding vervolgens automatisch. Daardoor vervaagt de grens tussen online cultuur en geopolitieke conflicten. Platforms als TikTok, Instagram en YouTube zijn daardoor niet langer alleen plekken voor entertainment. Ze worden steeds vaker onderdeel van de infrastructuur waar moderne conflicten zich afspelen.’
Als voorbeeld van slopaganda noemt Tuters de door Iran verspreide AI-video’s in Lego-stijl waarin Donald Trump belachelijk wordt gemaakt. ‘Die video’s waren een enorm succes en werden miljoenen keren bekeken en gedeeld.’
Moderne propaganda beter zichtbaar maken
Met het onderzoek hopen de onderzoekers nieuwe manieren te ontwikkelen om moderne online propaganda beter zichtbaar en meetbaar te maken.
Het interdisciplinaire onderzoeksproject Ambient conflict: Platform-native AI media and the infrastructures of societal resilience kreeg vanuit het UvA-brede onderzoeksthema Responsible Digital Transformations een Seed Grant toegekend.
Beeld: Explosive Media