Deel 24 artikelenserie over kunstmatige intelligentie: AI en de strijd om de organisatiestem

Door Simon Been

Wat is de impact van AI op het informatiedomein? In een reeks artikelen wordt ingegaan op veranderingen in de organisatieprocessen, de informatieprofessie en het persoonlijke informatiewerk ten gevolge van kunstmatige intelligentie. Dit 24ste deel richt zich op communicatieprofessionals, socialmediamanagers, internetredacteuren, woordvoerders en pr-professionals. Zij bewaken de buitengrens van de organisatie: wat de organisatie uitzendt, en wat er van buiten op haar afkomt. Precies die grens staat door AI onder druk, van twee kanten tegelijk.

De impact van AI op informatieprofessionals is een genuanceerd onderwerp. De verantwoordelijkheid voor ‘informatie’ binnen organisaties is immers enorm versnipperd en daarmee ook de raakvlakken met AI. Daarom behandelen we in een miniserie van artikelen vier categorieën:

  1. Organisatiegeheugen & Verantwoording
  2. Informatieverstrekking & Ondersteuning
  3. Kennisorganisatie & Informatiestromen
  4. Communicatie & Externe Informatie

Dit artikel richt zich op categorie 4, de professionals die de buitengrens van de organisatie bewaken. In de vorige IP’s is ingegaan op de situatie van de eerste drie categorieën informatieprofessionals en hun mogelijke reacties op de AI-impact. Even kort door de bocht: voor archivarissen en DIV’ers (aflevering 21) verdampen de paper trails. Voor informatiespecialisten (artikel 22) worden gebruikers onzichtbaar zelfstandig. Voor kennismanagers en governanceprofessionals (artikel 23) wordt juist de AI de grootste gebruiker van hun systemen. Voor communicatieprofessionals (dit artikel) is het probleem tweeledig en ongekend: AI verandert zowel wat jullie produceren als wat er op jullie afkomt.

Uitdaging is anders

AI voelt als een geschenk. Teksten vloeien sneller, concepten staan er in minuten, het brainstormen gaat gemakkelijker dan ooit. En dat klopt ook: generatieve AI is voor jullie vakgebied misschien wel het meest directe productiviteitsinstrument dat er bestaat. Taal is jullie materiaal en AI is (meestal) een taalwonder.

Maar precies daarom is de uitdaging voor jullie anders dan voor de meeste collega’s in dit domein. Niet alleen jullie eigen werk verandert; de omgeving waarin jullie opereren verandert mee. Dezelfde AI die jullie helpt sneller te produceren overspoelt het informatiedomein met content die moeilijker op waarde te schatten is. Dezelfde AI dat een persbericht in een kwartier schrijft, kan ook de identiteit van jullie organisatie nabootsen, geloofwaardig, georkestreerd, en zonder dat iemand om toestemming heeft gevraagd. De snelheidswinst en het reputatierisico komen uit dezelfde bron. Gelukkig kun je er ook iets aan doen. En dat is de missie achter deze reeks: verantwoord gebruik mogelijk maken, op twee niveaus tegelijk.

  • Op persoonlijk niveau gaat het om bewustwording: wie begrijpt hoe AI werkt en waar de valkuilen zitten, gebruikt het effectiever én bewaakt de kwaliteit van wat naar buiten gaat. Voor communicatieprofessionals betekent dat concreet: weten wanneer AI-output mag worden vertrouwd, en wanneer verificatie geen optie maar een vereiste is.
  • Op organisatieniveau gaat het om de governance van de buitengrens. Wie bewaakt de stem van de organisatie als iedereen zijn eigen AI-tool gebruikt? Wie richt de crisisprotocollen in voor bedreigingen die twee jaar geleden hypothetisch waren? Wat dit artikel belicht zijn randvoorwaarden die bepalen of AI-gebruik de communicatieafdeling versterkt of bedreigt.

Een diverse groep

Ook binnen de categorie Communicatie & Externe Informatie opereren verschillende disciplines. Denk aan:

De communicatieadviseur of communicatieprofessional is primair een verhaalbouwer en strategisch klankbord. Hij of zij vertaalt bestuurlijke intenties naar communiceerbare boodschappen en bewaakt de consistentie van het narratief van de organisatie over tijd: intern naar management, extern naar stakeholders.

De socialmediamanager beheert de aanwezigheid van de organisatie op sociale platforms. Hij combineert contentproductie, communitymanagement en realtime monitoring, is eerste waarnemer van reputatiekansen en -bedreigingen, en direct aanspreekbaar als er iets misgaat.

De internetredacteur beheert de externe informatielaag van de organisatie: website, kennisportaal, productcontent. Hij schrijft voor vindbaarheid, helderheid en toegankelijkheid. In tegenstelling tot de intranetredacteur uit artikel 23 is zijn domein extern gericht, al zijn beide rollen soms in één persoon verenigd.

De woordvoerder is de institutionele stem van de organisatie. Hij is het aanspreekpunt voor journalisten en staat in de frontlinie bij crisiscommunicatie. Zijn persoonlijke geloofwaardigheid is zijn instrument, een instrument dat ook kan leiden tot persoonlijke aanvallen.

De pr-professional bouwt aan reputatie over de lange termijn via mediarelaties, persberichten en een proactieve media-agenda. Hij stuurt op dat, wanneer en hóe de organisatie in het nieuws komt.

De corporate-communicatiemanager of het hoofd communicatie overziet het geheel, stelt kaders voor het team en bepaalt de communicatiestrategie. Per saldo is hij tevens degene die de AI-werkwijze voor de afdeling moet inrichten, daartoe aangestuurd of niet.

De media-analist monitort en analyseert media-aandacht, sentiment en trends. Hij verwerkt externe signalen met strategische waarde voor management en bestuur. Dit is niet altijd een zelfstandig profiel, maar sowieso een functie die door AI fundamenteel wordt geraakt.

In de praktijk zijn functies vaak gecombineerd. Een socialmediamanager is ook internetredacteur. Een communicatieadviseur is ook woordvoerder. Waar dit artikel over functies spreekt, bedoelt het vooral ook taken, de functietitel doet er minder toe dan de informatiestroom. Het grote kader bij dit artikel legt nog wat accenten per functie.

Twee poorten, drie stromen

Jullie bepalen wat de organisatie uitzendt, jullie vangen op wat er van buiten binnenkomt, en jullie filteren wat van buiten informatiewaarde heeft voor de organisatie zelf. Oftewel, jullie kanaliseren drie stromen:

  • De stem: de organisatie aan het woord
  • De spiegel: de wereld over de organisatie
  • De antenne: overige signalen die de organisatie aangaan

De stem
De eerste informatiestroom gaat van binnen naar buiten. Er is informatie over de organisatie – diensten, standpunten, producten, pr, branding – en er is inhoudelijke informatie uit de organisatie: beleidsdocumenten, expertisecontent, reacties op complexe dossiers. Beide vertrekken via dezelfde communicatiekanalen, maar de verantwoordelijkheid verschilt. Bij de eerste gaat het primair om reputatie en consistentie. Bij de tweede gaat het om inhoudelijke juistheid en autoriteit. De communicatieprofessional wordt in beide gevallen vaak gezien als de ‘verpakker’ van interne informatie. AI kan die verpakkingsfunctie ook uitvoeren, sneller en gladder. Maar AI weet niet automatisch wat de organisatie werkelijk bedoelt, waar de gevoeligheden zitten, en wat naar buiten kan en wat niet.

De spiegel
De tweede informatiestroom komt van buiten en gaat over de organisatie: wat anderen over haar zeggen, schrijven, claimen of nabootsen. Hier zitten reputatiebeheer, monitoring en crisiscommunicatie.

De antenne
De derde informatiestroom heeft inhoudelijke informatiewaarde voor de organisatie zelf: nieuwe wetgeving, sectorontwikkelingen, stakeholdersentiment, wat er beweegt in het politieke of maatschappelijke veld. De communicatiemanager of media-analist die deze informatie verwerkt en doorsluist naar het bestuur, vervult een strategische functie.
Ja, op organisatieniveau valt er nog veel te doen.

Generatieve AI verandert de ‘uitzendfunctie’ op alle drie de niveaus van het werk: aan de frontlinie, op afdelingsniveau en in de organisatie als geheel.

Aan de frontlinie
Nergens in de organisatie past generatieve AI zo moeiteloos in het dagelijkse werk als hier: conceptpersberichten schrijven, posts, nieuwsbrieven, reacties, sneller dan ooit. Het fundamentele probleem is niet dat AI fouten maakt. Het is dat AI fouten maakt die er niet uitzien als fouten. AI voegt feitelijke claims toe die naadloos in de tekst passen maar niet zijn geverifieerd. AI presenteert verouderde informatie als actueel. AI klinkt zelfverzekerd, ongeacht of het gelijk heeft. En het schrijft soms in een toon die inhoudelijk klopt maar toch de plank misslaat: net te formeel, net het verkeerde signaal, net niet wat de organisatie op dit moment bedoelt.

Voor communicatieprofessionals is dat een specifiek risico. Jullie bewaken wat de organisatie naar buiten zegt. Een AI-gegenereerde fout in intern gebruik is vervelend, maar dezelfde fout in een persbericht, een officiële verklaring of een campagne is reputatieschade.

Hoog en laag risico
Het onderscheid tussen laag en hoog risico is voor deze groep cruciaal. Laag risico betreft brainstormen, ruwe conceptteksten, structuur aanbrengen en eerste drafts. Dit zijn situaties waar je niet zwaar toetst. Hoog risico: persberichten, officiële standpunten, crisiscommunicatie en feitelijke claims over producten, diensten of mensen. Bij hoog-risico content is verificatie cruciaal: elke feitelijke bewering moet je controleren, ook als die perfect in de tekst past. Juist dan. Laag-risico gebruik wordt echter vaak ongemerkt hoog-risico als de brainstorm uitmondt in een persbericht. En zoals uitgediept in artikelen 17 en 18 is het beoordelen van risico’s een stuk complexer dan ‘de output checken’. De hele dialoog met de AI speelt een rol, inclusief de vraagstelling, context en andere input.

Snelheid vergroot het risico. Social media dwingen sowieso al tot reageren voordat alle feiten zijn gecheckt. AI versnelt de contentcreatie, maar de verificatie versnelt niet mee. Meer tekst in minder tijd, met meer kans op fouten die sneller en verder reizen dan ooit.

Op afdelingsniveau
Op afdelingsniveau speelt een ander risico, stiller maar net zo groot. Brand voice – de herkenbare stem van de organisatie, haar toon, haar woordkeuze, de manier waarop ze adresseert – is gebouwd op consistente keuzes over tijd. Die consistentie is niet cosmetisch, maar de basis van herkenbaarheid. Lezers registreren afwijkingen ook als ze niet echt kunnen thuisbrengen waarom. En daarmee erodeert vertrouwen.

AI heeft geen stem. Het heeft wel stijl, maar die is glad en generiek. Na een jaar klinkt de organisatie niet meer zoals zichzelf. En niemand heeft het zien gebeuren.

Dit is een governanceprobleem: wie bewaakt de stem van de organisatie als de productie is gedistribueerd naar AI-tools? AI kan brand voice overigens ook (helpen) bewaken, mits tools worden geconfigureerd met stijlgidsen en toonrichtlijnen. Dat vraagt echter om inrichtingswerk dat niet altijd is gerealiseerd.

Monopoliepositie op kwaliteit
Maar brand voice drift veronderstelt dat er een origineel is om naar terug te keren en daar zit ’m de kneep. De kernfunctie van de communicatieprofessional is de organisatie begrijpelijk maken voor de buitenwereld: wat de organisatie werkelijk is, besluit en beoogt vertalen naar wat zij zegt. AI keert die volgorde om. Het produceert wat de organisatie zegt zonder te weten wat de organisatie is. Naarmate communicatie meer via AI verloopt, schuiven die twee lagen los van elkaar. Stakeholders ontvangen een communicatielaag die steeds minder wordt gevoed door de werkelijkheid erachter. En het bestuur verliest geleidelijk het vermogen om via communicatie zichtbaar te maken wat het werkelijk beoogt. Dat los je niet op met een stijlgids.

Tegelijkertijd ondermijnt AI een tweede pijler van de communicatieafdeling: de monopoliepositie op kwaliteitsproductie. AI stelt iedere afdeling in staat om teksten te produceren die er professioneel uitzien. De beleidsadviseur, de projectleider en de regiodirecteur schrijven nu zelf hun persbericht. Dat de communicatieafdeling ‘het beter kan’ is een argument dat moeilijker vol te houden is als het kwaliteitsverschil niet meer direct zichtbaar is. Het werkelijke bestaansrecht van de afdeling verdwijnt niet – want dat is het grondig weten wat de organisatie in déze situatie moet zeggen, tegen wie, met welk doel, en wat beter niet kan worden gezegd – maar die kwaliteit is onzichtbaar.

Op organisatieniveau
Op organisatieniveau zijn de gevolgen van ongecoördineerd AI-gebruik moeilijk te zien maar het grootst. Geen afspraken over wanneer AI-gebruik transparant moet zijn. Geen norm over wie hoog-risico content autoriseert. Intussen produceert de communicatieafdeling meer dan ooit, met hetzelfde aantal ogen om het te controleren.

Dit probleem is bestuurlijk van aard. Besturen zien AI nog primair als productiviteitsinstrument, terwijl de grootste risico’s liggen in besluitvorming, reputatie en afhankelijkheid van systemen die zij zelf niet doorgronden. Dat verklaart waarom governance achterblijft: het onderwerp wordt verkeerd gepositioneerd.

En zo raken we een structureel dilemma: communicatieprofessionals zijn én actieve gebruikers van AI én slachtoffers van de consequenties. Wie bijdraagt aan het volume van AI-gegenereerde content – hoe professioneel ook – draagt bij aan een omgeving waarin monitoring moeilijker wordt en geloofwaardigheid erodeert. Dat is een fundamentele spanning die deze categorie onderscheidt van alle andere in deze reeks. Archivarissen en kennismanagers zijn overwegend slachtoffers van AI-ontwikkelingen. Communicatieprofessionals zijn medeveroorzakers ervan.

Jullie werk gaat niet alleen over wat de organisatie zegt. Het gaat ook over wat er over haar wordt gezegd en wat zij moet weten om goed te kunnen handelen. Beide stromen staan onder druk.

Aan de frontlinie
Monitoring is altijd al onderdeel van het werk geweest: wat schrijft de pers, wat zeggen stakeholders, hoe reageert de omgeving? Dat volume is nu exponentieel gegroeid. En een toenemend deel van wat er wordt gemonitord, is niet geschreven door mensen die iets hebben meegemaakt, maar gegenereerd. Iets kan viraal gaan terwijl de organisatie nog uitzoekt of het klopt. AI produceert geloofwaardig; geloofwaardigheid leidt tot snelle verspreiding; en snel corrigeren is bijna nooit snel genoeg.

Op afdelingsniveau
Op afdelingsniveau raakt dit de media-analist het directst. Zijn werk is het verwerken van externe signalen: wat leeft er bij toezichthouders, wat beweegt er politiek, wat schrijft de vakpers? Die signalen zijn steeds moeilijker te duiden. Maar er is meer. Ook de logica van (social) media is niet betrouwbaar meer. Veel online aandacht betekende dat het topic of de mening interesse opwekte. Maar content kan nu viraal gaan via geautomatiseerde megafoons zonder dat het één mens boeide. Wat meet een sentimentanalyse dan nog? Is dat wel de stemming bij stakeholders? Of AI-ruis?

Dat ondermijnt meer dan alleen de media-analyse. De communicatiemanager en media-analist zijn de kanalen waarlangs externe informatie met strategische waarde het bestuur bereikt. Als die informatie minder betrouwbaar is, worden de beslissingen die erop steunen dat ook. Dat is een informatiekundig probleem met bestuurlijke gevolgen.

Identiteitsaanval
Maar daar blijft het niet bij. Met AI is het mogelijk om de volledige externe identiteit van een organisatie na te bouwen. De exacte huisstijl. De correcte toon. Een website die van de echte niet te onderscheiden is. E-mails in de precieze opmaak van de organisatie, met een link naar die nepwebsite. Socialmedia-accounts die het versterken. Alles klopt. Dat is pas echt foute boel: de identiteitsaanval.

Ingenieursbureau Arup verloor 25 miljoen dollar doordat een medewerker in Hongkong akkoord ging met een overboeking na een videocall waarbij de cfo en meerdere collega’s aanwezig leken. Het waren deepfakes: gegenereerde beelden en stemmen, perfect gesynchroniseerd. Niets wees op een aanval. Alles klopte.

Waakzaamheid
Vroeger was phishing herkenbaar: je herinnert je vast de kromme zinnen en vreemde afzenders. Inmiddels kan een kwaadwillende eenling met een vrije ochtend en AI-tools een gecoördineerde aanval opzetten. En er zijn ook professionele bad actors die politieke doelen hebben zoals het toebrengen van schade aan reputaties en vertrouwen. De communicatieprofessional kan dit niet voorkomen. Hij is wel de eerste die het moet signaleren en de eerste die moet ingrijpen.

Dat vraagt om waakzaamheid die buiten het klassieke takenpakket valt: niet alleen bewaken wat er over de organisatie wordt gezegd, maar ook of wie namens de organisatie spreekt ook werkelijk de organisatie is. En het vraagt om samenwerking met andere afdelingen, want zo’n aanval is tegelijk een securityincident, een fraudezaak, een communicatiecrisis en mogelijk een juridisch probleem. Die samenwerking is niet altijd vanzelfsprekend. Onterecht, want ook al is de aanval technisch, de primaire schade is communicatief.

Op organisatieniveau
Op organisatieniveau zijn crisisprotocollen vaak niet ingericht op deze scenario’s. Een deepfake van de directeur die een valse verklaring aflegt. Een nepwebsite die stakeholders misleidt. Een gecoördineerde campagne via nepaccounts die een crisis construeert die nooit heeft plaatsgevonden. Weet de organisatie wat ze doet als het haar overkomt?

Drie van de acht rollen uit artikel 20 zijn voor communicatieprofessionals het meest direct relevant. Ze zijn niet nieuw, maar inhoudelijk wel.

De Waarheidsbewaker

Controleren wat naar buiten gaat en wat van buiten binnenkomt, oude koek. Als filter, als redacteur, als checker. Wat nieuw is, is de schaal en de subtiliteit van wat er moet worden gecontroleerd.

Aan de frontlinie: elke feitelijke claim in AI-output nakijken, ook als die er correct uitziet. Juist als die er correct uitziet. AI klinkt zelfverzekerd ongeacht of het gelijk heeft. Wie dat vergeet, heeft een probleem dat pas achteraf zichtbaar wordt.

Op afdelingsniveau: is geregeld wie hoog-risico content aftekent? Vaak gaat het op gevoel, op vertrouwen in collega’s, op de aanname dat iemand anders het wel heeft gecheckt. Dat is een structureel gat.

Op organisatieniveau: de waarheidsbewaker bewaakt ook wat er buiten over de organisatie circuleert. Dat vereist systematische monitoring, geen incidentele aandacht.

Interessante vraag: de waarheidsbewaker die een AI-gegenereerde fout ontdekt in een tekst die de directeur al heeft goedgekeurd. Wat doe je dan?

De Risicobeheerder

Reputatierisico is het kerndomein van communicatieprofessionals, maar er zijn zoveel meer bronnen voor.

Aan de frontlinie: elk stuk dat naar buiten gaat beoordelen op reputatierisico, ook als AI het heeft geschreven. De verantwoordelijkheid ligt bij de professional, niet bij de tool. Maar we weten hoe lastig dat beoordelen is.

Op afdelingsniveau: zijn de crisisprotocollen bijgewerkt? Dus voor scenario’s die twee jaar geleden nog hypothetisch waren zoals deepfakes, identiteitsaanvallen en gecoördineerde desinformatie? Is er de benodigde samenwerking buiten de afdeling?

Op organisatieniveau: het management overtuigen van risico’s die nog niet zijn opgetreden kan knap lastig zijn. Enthousiasme over AI als productiviteitsinstrument kan oordelen vertroebelen. Maar ook omgekeerd: AI verbieden maakt de race tegen de klok en de volumes uitzichtloos.

Hier zit een structureel dilemma: AI is het meest verleidelijk in te zetten precies op het moment dat het gevaarlijkst is: in crisis. Want tijdsdruk, bestuurlijke drive om snel naar buiten te treden en onvolledige informatie zijn de condities waaronder fouten worden gemaakt die het langst nawerken. De professional die in rustige tijden zorgvuldig het hoog/laag-onderscheid hanteert, staat in een crisis voor een keuze zonder goede uitkomst: snel schakelen (met AI en risico op fouten), of zorgvuldig en te laat. Dat is een afweging die thuishoort in de crisisprotocollen, niet op het moment zelf.

De Toekomstbewaker

In artikel 21 stond deze rol voor de archivaris: verantwoording over wat er is besloten, wanneer, op welke gronden. Voor communicatieprofessionals gaat het om een aanverwante vraag: als een statement wordt aangevochten, kan de organisatie dan laten zien hoe het tot stand is gekomen?

De vraag is bij publieke organisaties niet nieuw, want Wob en Woo stellen hem al jaren. Maar dan gaat het om de beslissing zelf, niet het productieproces van de communicatie. En ook dat proces verdwijnt bij AI uit beeld. Is het wel door een mens inhoudelijk beoordeeld? Journalisten, advocaten en toezichthouders zijn daar gevoelig voor.

Aan de frontlinie: bijhouden wat er naar buiten is gegaan en hoe het tot stand is gekomen. Niet voor elk stuk, wel voor alles wat hoog-risico is.

Op afdelingsniveau: werkprocessen zo inrichten dat bij hoog-risico publicaties traceerbaar is wie wat heeft gemaakt, gecheckt en goedgekeurd. Drie vragen die voor elke hoog-risico tekst beantwoord moeten kunnen worden: wie heeft het concept gemaakt, wie heeft de feiten gecheckt, wie heeft het geautoriseerd?

Op organisatieniveau: de werkprocessen die op afdelingsniveau worden beschreven, werken alleen als er een bestuurlijk mandaat achter staat. Wie belegt de verantwoordelijkheid, wie stelt de norm, wie bewaakt de naleving? Dat zijn vragen die buiten de communicatieafdeling zelf liggen maar wel beantwoord moeten worden.

Het dilemma: hoe verdedigt een woordvoerder een verklaring die door AI is gemaakt, door een collega is gepubliceerd, en waarvan geen goedkeuring te achterhalen is?

Op organisatieniveau verdient ook de rol van Inrichtingsadviseur vermelding. Wie bouwt de AI-werkwijze voor de communicatieafdeling? Wie vertaalt toonrichtlijnen en redactionele standaarden naar bruikbare instructies voor AI-tools? Wie maakt de keuzes over welke tools voor welke taken worden ingezet en hoe de controle is georganiseerd? In grotere organisaties is dat waarschijnlijk de corporate-communicatiemanager. In kleinere is het vaak de vraag wie dat is. In de praktijk wordt het echter vaak overgelaten aan (technische) mensen zonder verstand van reputatie en strategische communicatie. Een cruciale no-no!

Wat jullie morgen kunnen doen

Morgen, aan de frontlinie: bepaal voor jezelf het onderscheid tussen laag- en hoog-risico gebruik. Welke taken vertrouw je aan AI toe zonder extra controle, en voor welke is verificatie van elke feitelijke bewering een vereiste? Stel jezelf bij hoog-risico content één vraag voordat je publiceert: als iemand dit statement aanvecht over drie maanden, kan ik dan laten zien hoe het tot stand is gekomen?

Komende maand, op afdelingsniveau: breng in kaart hoe AI nu wordt gebruikt, en wel welke tools, welke taken, welke controles. Bepaal minimumstandaarden voor hoog-risico content: wie keurt af, via welk proces? Begin het gesprek over vertaling van de organisatiestem naar een instructie over AI-tools.

Komend kwartaal, op organisatieniveau: actualiseer het crisisprotocol voor identiteitsaanvallen en deepfakescenario’s, en zorg dat IT en security hierbij betrokken zijn. Maak afspraken over transparantie over AI-gebruik: intern als norm, extern waar professioneel noodzakelijk of wettelijk vereist. Zorg voor goede filters op externe informatie met bestuurlijke relevantie.

AI bespaart tijd. Op de korte termijn klopt dat. Maar de tijd voor verificatie neemt toe. En één gepubliceerde fout, één reputatiecrisis, één geslaagde identiteitsaanval kost meer dan een jaar van zorgvuldig werken.

Wetten en normen

Je zou het misschien niet verwachten, maar professionele normen zijn hier belangrijker dan juridische:

  • De AI Act verplicht tot transparantie in specifieke situaties: AI-systemen die rechtstreeks met mensen communiceren moeten zich kenbaar maken als AI. Synthetische media – deepfakes van echte personen in beeld, audio of video – moeten worden gelabeld. Maar voor AI-gegenereerde tekst in het algemeen geldt geen labelingsplicht, tenzij de tekst echt bedoeld is om te misleiden. Er is echter één uitzondering die voor overheidscommunicatie en publieke organisaties direct relevant is: artikel 50 lid 4 AI Act schrijft voor dat AI-gegenereerde tekst die bestemd is om het publiek te informeren over zaken van algemeen belang – zoals beleidscommunicatie of officiële verklaringen – wél als zodanig moet worden aangeduid. Die verplichting vervalt als er aantoonbaar menselijk redactioneel toezicht heeft plaatsgevonden. Voor publieke organisaties is dat geen bijzaak: wie geen redactioneel proces kan aantonen, heeft ook geen ontheffing.
  • De Europese DSA (Digital Services Act) legt verplichtingen bij platforms neer, niet bij organisaties die op die platforms communiceren. Reclamewetgeving verbiedt misleiding ongeacht de bron, maar schrijft geen AI-label voor.

Borging vooraf is de sleutel

Kortom: een persbericht dat volledig door AI is geschreven en door een woordvoerder ondertekend hoeft wettelijk niet als ‘AI-gegenereerd’ te worden aangeduid. Interessant, of niet? En eigenlijk wel terecht, want ‘AI-gegenereerd’ is een onbruikbaar concept. AI kan ingezet zijn op zoveel manieren en in zoveel stappen. Bij brainstormen, bronnen zoeken, concepten schrijven, factchecking, noem maar op. Sterker nog: de kans is groot dat de gebruikte input ook al in enig opzicht door AI is beïnvloed. Wat is het nut nog van een AI-label? In het allereerste artikel van deze reeks noemde ik de artificering van informatie al onvermijdelijk.

Een betere insteek: wie is verantwoordelijk voor wat hier staat en kan die inhoud worden geverifieerd? Borging vooraf is de sleutel.

In de journalistiek en wetenschap lopen de normen voor op de wet. De Raad voor de Journalistiek in België publiceerde concrete richtlijnen voor transparantie over AI-inzet in journalistiek werk; vergelijkbare kaders zijn in ontwikkeling bij Nederlandse beroepsorganisaties. Academische tijdschriften verplichten methodologische verantwoording van AI-inzet. De burger heeft recht op correcte overheidsinformatie. Een wetenschappelijke instelling die onjuistheden verspreidt via AI-gegenereerde publicaties, beschadigt het publieke vertrouwen op een manier die verder gaat dan een fout. Dat is een professionele zorgplicht die stamt van vóór de AI Act en die effectiever is dan dreigen met een boete.

Bewaak de grenzen

Communicatieprofessionals bewaken de buitengrens van de organisatie. Wat er uitgaat, wat er binnenkomt, wat de organisatie moet weten en wat zij uitstraalt. Die positie was al veeleisend. AI heeft haar kwetsbaarder gemaakt en het belang ervan vergroot.

Dat gaat verder dan je misschien denkt. Communicatieprofessionals onderhouden niet alleen de reputatie van hun organisatie, maar ook de vertrouwensbasis tussen organisaties en hun omgeving. Stakeholders, burgers, journalisten en toezichthouders gaan ervan uit dat organisaties herkenbaar, consistent en verantwoordelijk communiceren. Dat is een collectieve aanname waar elke organisatie aan bijdraagt. Ongecoördineerd AI-gebruik bij vele organisaties kan die aanname uithollen. Dat kan wel eens schadelijker zijn dan een individuele reputatiecrisis. Ben je bereid ook dat te verdedigen?

Kortom

De vraag is niet of AI jullie werk verandert. Dat doet het. De vraag is wie de regie neemt over hoe. Wie de organisatiestem bewaakt als iedereen zijn eigen AI-tool gebruikt. Wie het crisisprotocol bijwerkt voordat de crisis er is. Wie de omgevingsscanning betrouwbaar houdt terwijl artificieel materiaal alles overspoelt.

Als dat jullie verantwoordelijkheid is – en dat is het – dan vraagt het om een actieve positie. Niet wachten op beleid. Beginnen met de vraag: wat zijn onze hoog-risico processen, wie bewaakt die, en hoe leggen we dat vast? Maar ook: word zelf AI-geletterd. Beleef zelf de beperkingen, leer vele toepassingen, hoor en zie wat AI is, hoe het werkt en wat je ermee kunt. En ontwikkel vooral je eigen inzichten en vaardigheden.

Deze reeks binnen een reeks heeft vier categorieën informatieprofessionals belicht. In een volgend artikel komen ze bij elkaar. Want de problemen die elke categorie afzonderlijk ervaart – fragmentatie, kwaliteitsrisico’s, verantwoordingsgaten, governance die achterblijft – zijn niet los van elkaar op te lossen. Ze vragen om een gemeenschappelijk antwoord.


Accenten per functie

Communicatieadviseur en communicatieprofessional. Jullie adviserende rol zit niet meer in de productie van opties voor boodschappen (dat kan AI veel sneller), maar in het oordeel: wat kan en mag onze organisatie in déze situatie zeggen, met welke toon, op welk moment? Dat wordt helaas pas zichtbaar zodra het ontbreekt. Het risico is niet dat AI jullie vervangt, maar dat de organisatie niet meer helder ziet wat jullie bijdragen totdat er iets misgaat. Vandaar ook het belang van sensemaking – het interpretatiewerk dat AI niet kan overnemen – en de rol van verbinder.

Socialmediamanager. Jouw productiewerk versnelt; jouw beoordelingswerk wordt zwaarder. Dat is het eigenlijke vraagstuk. Tegelijkertijd ben jij de professional die het eerst ziet wanneer er iets misgaat in de externe informatieomgeving: een identiteitsaanval, een desinformatiegolf, een deepfake in opkomst. Die signaleringsrol is minstens zo waardevol als de contentproductie. Zorg dat het management dat ook weet.

Internetredacteur. Steeds meer gebruikers zien jouw content niet direct, maar via AI-assistenten die de website samenvatten of citeren. De kunst is niet meer scoren in Google, maar verschijnen in de AI-overviews die voor veel gebruikers het eindpunt zijn van hun zoektocht. Dat is generative engine optimization (GEO), de opvolger van SEO. De kwaliteit van jouw content bepaalt daarmee mede de kwaliteit van de AI-antwoorden die stakeholders, klanten en journalisten te zien krijgen. Jouw redactionele oordeel is relevanter én onzichtbaarder dan ooit.

Woordvoerder. Jouw geloofwaardigheid is jouw instrument, maar deepfakes kunnen jouw stem, gezicht, uitspraken nabootsen. Dat vraagt om waakzaamheid die buiten het traditionele takenpakket valt: actief weten wat er over jou en de organisatie circuleert, ook als niemand jou heeft gevraagd. En het vraagt om samenwerking met IT en security die in de praktijk niet vanzelf tot stand komt. Begin die samenwerking voordat de crisis er is.

Pr-professional. Jouw mediarelaties zijn gebouwd op vertrouwen en herkenbaarheid. AI verstoort dat vertrouwen langs twee kanten: jij produceert er sneller mee, maar jouw berichten landen in een inbox van journalisten die wordt overspoeld door AI-gegenereerde content. Onderscheidend zijn vraagt nu iets anders dan vroeger: niet meer uitsluitend de kwaliteit van de tekst, maar dat jij degene bent die ze kunnen bellen.

Corporate-communicatiemanager en hoofd communicatie. De AI-werkwijze van de afdeling is jouw verantwoordelijkheid. Jij bepaalt wie stijlgids en toonrichtlijnen vertaalt naar bruikbare AI-instructies, wie afspraken maakt over hoog-risico content en wie het crisisprotocol actualiseert voor deepfake- en identiteitsaanvalsscenario’s. De afdeling heeft iemand nodig die de AI-inrichting bewust aanstuurt.

Media-analist. Jij put informatie uit een omgeving vol synthetische ruis: krantenberichten, socialmediasignalen, online reacties. Dat ondermijnt – vaak onzichtbaar – de betrouwbaarheid van je werkwijze. Begin het gesprek daarover met je opdrachtgevers. Niet met een technisch verhaal over AI-gegenereerde content, maar met een praktische vraag: welke bronnen vertrouwen we nog, en op basis waarvan?


Tabel 1. Hoog/laag-risico

Laag risicoHoog risico
Brainstormen, ideeën genererenPersberichten en officiële standpunten
Ruwe conceptteksten als startpuntCrisiscommunicatie
Structuur aanbrengen in eigen materiaalFeitelijke claims over producten of diensten
Stijl en toon controleren op consistentieStatements die juridisch of politiek gevoelig liggen
Vergadering voorbereiden, samenvattenContent over of namens specifieke personen

Tabel 2. De drie informatiestromen

StroomRichtingKern van het risico
Over/uit de organisatieVan binnen naar buitenKwaliteit, toon, verificatie, brand voice
Over de organisatieVan buiten naar binnenDesinformatie, identiteitsaanval, reputatieschade
Voor de organisatieVan buiten naar binnenBetrouwbaarheid omgevingssignalen, bestuurlijke input

Tabel 3. Aanpak: morgen/maand/kwartaal

 Morgen (frontlinie)Komende maand (afdeling)Komend kwartaal (organisatie)
KernvraagWat geef ik aan AI zonder extra controle, en wat niet?Hoe gebruiken we AI nu, en wat ontbreekt?Welk beleid en welke protocollen ontbreken?
KernactieHoog/laag-risico onderscheid toepassenStandaarden voor hoog-risico content vaststellenCrisisprotocol, labeling, omgevingsscanning verankeren

De vorige 23 afleveringen in deze serie lezen? Je vindt ze in het archief op informatieprofessional.nl (trefwoord ‘AI informatiedomein’).


Simon Been is trainer en klankbord voor AI in het informatiedomein en directeur van het Papieren Tijger Netwerk.

Deze bijdrage komt uit de papieren IP #4-2026. Het hele nummer kun je hieronder lezen of downloaden.