Van Leiden via Pennsylvania naar archive.org – ‘geredde’ dissertaties nu online

Door Jos Damen

Op 11 september 2024 maakte de Leidse universiteitsbibliotheek bekend dat ze 350.000 oudere (vooral Europese) wetenschappelijke proefschriften uit de periode 1850-1990 ging weggooien. De verhuizer die de 3 kilometer boeken moest afvoeren, was al besteld. Gelukkig wierp Brewster Kahle van het Internet Archive zich op als redder van deze collectie (zie ook IP #8-2024). Hoe staat het nu met die enorme hoeveelheid dissertaties?

De onderhandelingen van het Internet Archive met de Leidse universiteitsbibliotheek verliepen voorspoedig. Binnen een week lag er een contract, waarbij de proefschriften werden overgedragen aan het Internet Archive, dat betaalde voor de kosten van inpakken en verzenden naar Pennsylvania.

Ik vermoed dat er diverse redenen waren dat het Internet Archive veel geld wilde investeren om 3 kilometer oude boeken naar Amerika te verschepen. Het redden van cultuurgoed was een motief, maar ook de mogelijkheid om een inhoudelijk interessante collectie te kunnen digitaliseren. Het feit dat een groot deel van de collectie afkomstig was van Duitse en Franse universiteiten zal de aantrekkelijkheid hebben vergroot, omdat het Internet Archive vanouds erg gericht was op Engelstalig materiaal en nu in een klap kon diversificeren met andere talen.

Geen woorden

Het clublied van Feyenoord kent de kenmerkende regel: ‘Geen woorden, maar daden’. Dat devies geldt ook voor het Internet Archive, dat binnen anderhalf jaar inmiddels duizenden dissertaties heeft gedigitaliseerd (in Amerika en elders) en online open beschikbaar stelt. Wat zijn dat voor boeken?

Begin mei dit jaar stonden er meer dan tienduizend dissertaties uit de voormalige Leidse collectie op archive.org. Sommige van die proefschriften zijn in de korte tijd dat ze online beschikbaar staan, al dertig keer geraadpleegd. Een steekproef van vierhonderd boeken maakte duidelijk dat men begonnen is met het digitaliseren van Duitse proefschriften: het merendeel van de beschikbare boeken binnen deze collectie is Duitstalig. Er zijn ook diverse Engelstalige en Franstalige boeken aanwezig, maar dat is nog een minderheid. Wat betreft publicatiejaar zijn de aantallen van voor 1940 en erna ongeveer in evenwicht. Dat roept interessante auteursrechtelijke vragen op.

Rozen verwelken, websites vergaan

Websites leven niet eeuwig. Lijstjes met favoriete sites leveren binnen een jaar vele foutmeldingen op: de websites zijn verdwenen. Via Internet Archives Wayback Machine kun je dan in veel gevallen een oude kopie van een verdwenen site bekijken. Wikipedia kent miljoenen verwijzingen naar andere websites. De dode links onder die verwijzingen worden door de InternetArchiveBot (IABot) omgezet naar een verwijzing naar een kopie van de website in de Wayback Machine. IABot werkt sinds 2013 en heeft op alle taalversies van Wikipedia inmiddels meer dan 20 miljoen links gerepareerd.

Informatieverwijzingen kunnen ook voor deze proefschriftencollectie handig zijn. Dat gaat dan twee kanten op: vanuit Wikipedia kan bijvoorbeeld in de literatuurlijst worden verwezen naar het digitale proefschrift, en bij het digitale proefschrift kan een link staan naar het Wikipedia-artikel over de auteur. Beide links worden nu als proef handmatig aangebracht, zie bijvoorbeeld wikipedia.org/wiki/Ksawery_Zakrzewski. Er wordt gekeken naar methodes van snellere verwerking.


Jos Damen is parelduiker, Wikipediaan en voormalig bibliothecaris.

Deze bijdrage komt uit de papieren IP #4-2026. Het hele nummer kun je hieronder lezen of downloaden.