Door Suzanna Timmer
Marta Kargól en Renate Mattiszik zijn datasteward bij hogeschool Saxion. Tijdens de VOGIN-IP-lezing op 9 april in de OBA verzorgen zij samen de workshop ‘Zoeken, vinden en beoordelen van onderzoeksdata’. Wat maakt je volgens beiden nou een goede informatieprofessional? Mattiszik: ‘Goed doorvragen, goed luisteren. Want soms zeggen mensen iets, maar bedoelen ze iets anders.’ Kargól: ‘En voeg daar nieuwsgierigheid aan toe, en constante ontwikkeling – je bent nooit klaar met leren.’
Het beroep van informatieprofessional is zeer divers – van vakgebied en werkgever tot functie-inhoud en takenpakket. Om de breedte van het vak te laten zien lichten we in de rubriek IProfiel een informatieprofessional door, en soms twee.
IPaspoort
Naam: Marta Kargól (1983) en Renate Mattiszik (1966)
Opleiding: Kargól studeerde geschiedenis en kunstgeschiedenis en promoveerde in culturele antropologie. Ze ging aan de slag in een bibliotheek en ontwikkelde zich tot datasteward. Eerst werkte ze op De Haagse Hogeschool, daarna stapte ze over naar Saxion.
Mattiszik studeerdeinformatiedienstverlening en -management aan hogelschool Saxion (toen nog IJsselland) en ging werken in de bibliotheek van die hogeschool. Daar groeide ze door tot datasteward.
Huidige functie: Beiden zijn datasteward bij Saxion, een hogeschool met vestigingen in Apeldoorn, Deventer en Enschede. In die hoedanigheid adviseren ze onderzoekers over FAIR datamanagement.
Wordt blij van: Mattiszik: ‘Als ik mensen kan helpen en ondersteunen. Ik vind het prettig als ik de onderzoeker op weg kan helpen bij een onderzoeksproject. Daarnaast houd ik van de afwisseling in het werk. Achter de schermen richt je de infrastructuur zo in dat de onderzoekers in hun workflow worden ondersteund.’
Kargól sluit zich daarbij aan: ‘Maar ook het inhoudelijk werken vind ik leuk. Dus echt praten over onderzoek: de methodologieën en de manieren van data verzamelen.’
Ergert zich aan: Mattiszik: ‘Het is soms lastig om mee te kunnen groeien met de landelijke ontwikkelingen.’
Kargól: ‘Ja, dat is moeilijk, en ik merk bij mezelf een soort ongeduld. Er gebeurt zoveel en ik zou willen dat het mogelijk was om de ontwikkelingen sneller te implementeren op hogescholen.’
Inspiratiebron: Kargól: ‘Dat is het Digital Competence Center voor Praktijkgericht Onderzoek (DCC-PO). Dit landelijke expertisecentrum voor onderzoeksondersteuning in het praktijkgericht onderzoek bestaat sinds vijf jaar, en bijna alle hogescholen doen er inmiddels in mee. Het inspirerende is dat we de collega’s uit het hele land hebben leren kennen en samen in werkgroepen aan de slag gaan. Wij hebben bijvoorbeeld handleidingen geschreven op het gebied van researchdatamanagement. Hogescholen kunnen dit als model gebruiken om te implementeren.’
Mattiszik:‘Het is inspirerend om te kijken wat andere hogescholen doen.Ook vind ik het interessant om te zien hoe universiteiten dingen aanpakken en hoe zij handelen, en daar waar het kan gezamenlijk op te trekken.’
HOE BEN JE IN HET VAK VAN INFORMATIESPECIALIST GEROLD?
Mattiszik: ‘Na mijn studie ging ik werken in de bibliotheek van toen nog IJsselland – nu Saxion – en ik vond het onderzoekswerk heel leuk. In 2016 heb ik de cursus Essentials 4 Data Support gedaan en er ging een wereld voor me open. Ik was in de bibliotheek al met metadata bezig, dus: hoe beschrijf je informatieobjecten? En tijdens de cursus ontdekte ik de onderzoekswereld. We hebben bij hogeschool Saxion een eigen repository waar wij onderzoeksdata in wilden opslaan. En we gingen een eigen Research Information System bouwen. Metadata speelden daarbij een grote rol. Vervolgens zijn we in 2018 live gegaan met Saxion Research Services (SRS) en ben ik als datasteward begonnen.’
Kargól: ‘Toen ik na de bibliotheek op De Haagse Hogeschool kwam te werken was ik eerst verantwoordelijk voor open access. Ik werd gevraagd voor een klus als onderzoeksondersteuner om auteursrechten vast te stellen van onderzoekspublicaties en die in te voeren in de repository. Het leek me dat ik daarin, vanuit mijn ervaring met academisch publiceren en mijn kennis van open access, snel stappen kon maken. Ik ben er dus inderdaad zo’n beetje ingerold.’
VOOR DE FUNCTIE DATASTEWARD HEBBEN JULLIE ZELF EEN FUNCTIEPROFIEL BESCHREVEN BINNEN HET LANDELIJKE DIGITAL COMPETENCE CENTER VOOR PRAKTIJKGERICHT ONDERZOEK (DCC-PO). WANT DAT WAS ER NOG NIET?
Mattiszik: ‘Dat klopt, maar de term bestaat al wel langer. Vanuit de bedrijfsinformatie – want in elk bedrijf heb je informatie – spreek je over een datasteward die onder meer bedrijfsdata beheert. En wij zijn daar een soort specialisatie op binnen de hogescholen.’
Kargól: ‘Als je het historisch bekijkt, ontstond de functie iets eerder op de universiteiten. Op hogescholen is het begonnen rond 2018. Dus de functie is in onze omgeving nog vrij nieuw en ook nog wel onderbelicht.’
ALS JE IEMAND MOET UITLEGGEN WAT JE WERK PRECIES INHOUDT, WAT ZEG JE DAN?
Mattiszik: ‘Ik adviseer onderzoekers in het hele onderzoeksproces. Het draait om alles wat met researchdatamanagement te maken heeft. Dat begint bij het schrijven van een dataparagraaf. Die dataparagraaf moet de onderzoeker vervolgens uitwerken in een datamanagementplan, en daarin geef ik advies. Het gaat verder met het opslaan van de researchdata tijdens het onderzoek en eindigt bij het publiceren of archiveren van onderzoeksdata of metadata. Kort gezegd adviseer ik over het FAIR (Findable, Accessable, Interoperable, Reusable) maken van onderzoeksdata.’
Kargól: ‘Het komt vaak voor dat mensen denken dat ik iets “uitvoer”. Ik zeg dan: ik ben vooral een adviseur. Dus ik praat met mensen en ik zeg hoe ze moeten omgaan met data. Dat gaat over veiligheid en privacy – dus dat je die data niet kwijtraakt of dat data niet in verkeerde handen komen. En het gaat over open science en over het delen van data. Wij beoordelen de data zelf niet. Dat is echt aan de onderzoekers.’
WAT ZOU ER BETER KUNNEN IN JULLIE VAKGEBIED?
Mattiszik: ‘Er gaat al veel goed, en soms mag het wat sneller, maar we zijn hard aan de weg aan het timmeren. Neem de Barcelona Declaration on Open Research Information. Dat is een wereldwijde movement om informatie over onderzoek zo open mogelijk op te slaan. Belangrijk, want vaak staat informatie over onderzoek in gesloten systemen bij de instituten. Maar hoe krijgen wij data zo opgeslagen dat we deze makkelijk met elkaar kunnen delen? Dat betekent dus dat je metadatastandaarden moet hebben die open zijn. Verschillende applicaties moeten met elkaar kunnen praten en elkaar kunnen verstaan. Het is een uitdaging waar wij graag aan meewerken. Onder andere de Vereniging Hogescholen, de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO), regieorgaan SIA en gezondheidsorganisatie ZonMW hebben de Barcelona Declaration inmiddels ondertekend.’
Kargól: ‘We werken samen in het DCC-PO, maar elke organisatie richt dat op een andere manier in. En het probleem is dat de functie van datasteward nog niet erkend is. Sommige hogescholen hebben dat al aardig ingericht, maar er zijn er ook waar het op een heel laag niveau ligt. Daar heeft het vaak nog geen prioriteit, of hebben mensen er wel voor gevochten, maar is het nog niet gelukt om de datasteward en zijn of haar werk op de kaart te zetten. Daar zijn wij voor aan het lobbyen. Daarom hebben we ook dat functieprofiel geschreven om het makkelijker te kunnen implementeren. Maar elke hogeschool heeft een eigen functiegebouw en dat maakt het lastig.’
WAT KENMERKT EEN GOEDE INFORMATIESPECIALIST?
Mattiszik: ‘Goed doorvragen, goed luisteren. Dus de vraagarticulatie is key. Want soms zeggen mensen iets, maar bedoelen ze iets anders. Je moet goed doorvragen om de achterliggende problematiek echt boven tafel te krijgen.’
Kargól: ‘Ik wil ook nieuwsgierigheid daaraan toevoegen, en constante ontwikkeling. Je bent nooit klaar met leren. Er is altijd iets nieuws. En je moet een beetje breder kijken dan alleen naar jouw taken om bijvoorbeeld het hele onderzoeksproces goed te begrijpen.’
JULLIE ZIJN PIONIERS ALS DATASTEWARDS BINNEN DE HOGESCHOLEN, MAAR HOE HOUD JE JE VAK BIJ?
Kargól: ‘Ik denk dat wij ook hier een heel sterke rol hebben doordat wij samen optrekken binnen het DCC-PO. We houden het vak niet alleen bij door samen workshops te volgen, maar ook door zelf iets te ontwikkelen voor hogescholen. We blijven in contact met alle partijen die een rol spelen in onderzoek en ondersteuning. Niet alleen de hogescholen en universiteiten, maar eveneens de nationale data-archieven, de subsidieverstrekkers en bijvoorbeeld ook SURF.’
Mattiszik: ‘Zoals Marta al zegt is het belangrijk om een groot netwerk binnen en buiten je organisatie op te bouwen. Daardoor blijf je ook op de hoogte van nieuwe ontwikkelingen.’
WAT IS DE GROOTSTE VERANDERING DIE JE DE AFGELOPEN JAREN HEBT GEZIEN IN HET VAK?
Mattiszik: ‘Veel hogescholen hebben Research Drive in gebruik genomen. Een alternatief voor de commerciële cloud – voor het veilig opslaan en veilig delen van researchdata.’
Kargól: ‘Daarnaast denk ik dat de profielen van informatiespecialisten en mensen die in de bibliotheek werken zijn veranderd. Je hebt niet alleen meer standaard werk dat iets te maken heeft met boekencollecties of databanken, maar er zijn steeds meer verschillende rollen. Er is ook andere expertise nodig om te werken in die rollen.’
WAT IS DE IMPACT VAN NIEUWE TECHNOLOGIE OP JE WERK OF VAK?
Mattiszik: ‘Enerzijds betekent nieuwe technologie nieuwe kansen. Je wilt natuurlijk die kansen omarmen en dat doorgeven aan onderzoekers. Maar dat is ook een risico, omdat het introduceren en implementeren van nieuwe technologie evengoed onveilig kan zijn. Binnen het DCC-PO zijn wij betrokken bij de ontwikkeling van een tool die de onderzoeker kan ondersteunen om effectiever een datamanagementplan te schrijven. Het is een heel interessant project waar ook universiteiten aan werken.’
Kargól:‘Wij moeten de ontwikkelingen intensief volgen en goed kijken naar de consequenties van het gebruiken van tools. Dus eigenlijk toetsen, testen en dan gebruiken. Soms wil je onderzoekers aanmoedigen om een tool te gaan inzetten, in een ander geval moet je dat vooral afremmen. Met AI bijvoorbeeld moet je juist voorzichtig omgaan en erop letten wat het doet met jouw privacy en intellectuele eigendom. Ik ben eigenlijk constant bezig met dit soort vraagstukken.’
WAT ZIJN DE UITDAGINGEN VOOR DE TOEKOMST VOOR JOU SPECIFIEK EN VOOR HET VAK ALS GEHEEL?
Kargól:‘Kunstmatige intelligentie is een grote uitdaging, maar dat geldt voor de hele wereld. Gelukkig is het juist zo’n onderwerp waarmee iedereen bezig is. Er is genoeg expertise en er wordt genoeg over gesproken, zowel over de voordelen als de nadelen.’
Mattiszik: ‘Kennisveiligheid en publieke waarden zouden hier als uitgangspunten moeten worden gezien. En digitale soevereiniteit komt dan ook om de hoek kijken.’
JULLIE GEVEN TIJDENS DE AANKOMENDE VOGIN-IP-LEZING DE WORKSHOP ‘ZOEKEN, VINDEN EN BEOORDELEN VAN ONDERZOEKSDATA’. WAT WILLEN JULLIE DAAR DE DEELNEMERS MEEGEVEN?
Kargól: ‘In deze workshop leer je hoe je verschillende soorten data vindt, beoordeelt en hergebruikt. Zoals kwalitatieve en kwantitatieve datasets, survey-templates en andere vormen van onderzoeksdata. Onze training is gebaseerd op een lopend project binnen het DCC-PO. We ontwikkelen ook een handleiding over zoeken en vinden van data die we als een apart product gaan publiceren.’
Mattiszik: ‘Om context te scheppen is het goed om te zeggen dat wij als datastewards onderzoekers onder meer adviseren over publiceren en delen van hun onderzoeksdata. Maar het hergebruik van data is volledig onderbelicht. Dus willen we dit aspect ook meenemen in onze workshop. Als jij data zoekt, waar zoek je die? En als je iets vindt, hoe betrouwbaar zijn die data? Wat is de kwaliteit van die data? En misschien vind je een dataset die niet helemaal past, maar daar zitten wellicht vragenlijsten bij die jij zou kunnen hergebruiken. Neem ook datadocumentatie die je kunt bekijken om inspiratie op te doen. Welke methodologieën heeft iemand gebruikt, hoe is iemand omgegaan met analyse van data om dit ook in eigen onderzoekprojecten te gebruiken. Het mooie is: als je zelf een dataset hebt gepubliceerd en iemand anders hergebruikt die, dan heb je als het goed is een gebruikslicentie toegevoegd. Bij voorkeur eentje waarbij jij als oorspronkelijke auteur moet worden genoemd. Door citatie vergroot je de impact van je eigen onderzoek. Data hergebruiken wordt bijna niet gedaan en dat willen wij met onze workshop promoten in de geest van open science.’
VOGIN-IP-lezing 2026
Marta Kargól en Renate Mattiszik geven hun workshop ‘Zoeken, vinden en beoordelen van onderzoeksdata’ tijdens de veertiende editie van de VOGIN-IP-lezing, op donderdag 9 april in de Openbare bibliotheek Amsterdam (OBA). De dag begint en eindigt zoals gebruikelijk met een gezamenlijke keynote – in de ochtend KB’ers Martijn Kleppe (directieteamlid Onderzoeken & Ontdekken) en Astrid van Wesenbeeck (chief open science), en aan het eind van de dag informaticaprof en AI-kenner Felienne Hermans. Daarnaast kun je weer je eigen ‘vakinformatiemenu’ samenstellen uit zes lezingen en elf workshops.
Het complete programma van en alle relevante informatie over de VOGIN-IP-lezing vind je op vogin-ip-lezing.net. Als abonnee van IP kun je met korting naar dit jaarlijkse vakevenement.
Prijswinnaar
Renate Mattiszik won vorig jaar de SURF Research Support Champion Award 2025 in de categorie hogescholen én ging met de publieksprijs naar huis. De ceremonie vond plaats tijdens SURF Research Day; de prijzen werden voor de vijfde keer uitgereikt aan onderzoeksondersteuners ‘die innovatie stimuleren, collega’s inspireren en met hun werk zichtbaar bijdragen aan de kwaliteit van onderzoek’. ‘Als data librarian en datasteward bij hogeschool Saxion bouwde Renate aan een stevig fundament voor onderzoeksondersteuning, dat nu een inspiratiebron is voor de hele sector. De jury prijst haar visie en doorzettingsvermogen. Door haar inzet is niet alleen de ondersteuning verbeterd, maar zijn ook collega’s actief betrokken geraakt bij open science en datamanagement’, zo motiveerde de jury.
Naast Mattiszik won Raoul Schram, research (software) engineer bij Universiteit Utrecht, in de categorie universiteiten. Ernest Bošković, electronics engineer bij UMC Utrecht, was de winnaar in de categorie UMC’s & onderzoeksinstituten.
Publieksprijs
Naast de reguliere awards werd ook de publieksprijs uitgereikt: tijdens SURF Research Day konden bezoekers stemmen op hun favoriete SURF Research Support Champion. Mattiszik kwam als winnaar uit de bus.
Suzanna Timmer is freelance journalist en tekstschrijver.
Deze bijdrage komt uit de papieren IP #2-2026. Het hele nummer kun je hieronder lezen of downloaden.