Door Marco Martens
Het huidige witte KB-pand naast Den Haag Centraal ondergaat over enige tijd een grondige renovatie. Om een beeld van de mogelijkheden te krijgen én om eigenaar Rijksvastgoedbedrijf te inspireren leek het de KB een goed idee om eerst zélf met het gebouw aan de slag te gaan. Samen met architectuurstudenten.
Over een paar jaar verhuist de KB naar haar tijdelijke onderkomen in het Berlagehuis in Den Haag. De collectie van 122 strekkende kilometer aan boeken, tijdschriften en kranten is tegen die tijd al overgebracht naar het nieuwe boekenmagazijn in de Harnaschpolder – de KB Onderzoekskroniek in de vorige editie van IP ging daar al op in. Dat opent de mogelijkheid om het huidige statige witte pand nabij het Centraal Station grondig aan te pakken. Alleen de publieksfunctie en de kantoren komen hier terug.
Strengere randvoorwaarden
Het pand is van het Rijksvastgoedbedrijf; het herontwerp wordt daarom ook onder leiding van het RVB uitgevoerd. Om een beeld van de mogelijkheden te krijgen én om het RVB te inspireren leek het de KB een goed idee om eerst zélf met het gebouw aan de slag te gaan. Dit is uiteraard voer voor architectuurstudenten. Vorig jaar april zijn negen van hen, in het kader van het programma Master graduation design studio – Revitalization Heritage: The Future Library aan de Technische Universiteit Delft, enthousiast aan de slag gegaan met het herontwerp van de KB.
Om het voor de studenten wat moeilijker te maken waren de randvoorwaarden wat strenger gemaakt: ga uit van het huidige gebouw met al zijn sterke en zwakke punten, behoud een groot deel van de huidige architectonische kwaliteit, en weet dat de vrijgekomen ruimte waar nu de collectie ligt opgeslagen ook mag worden gebruikt.
Negen eigen ontwerpen
De studenten begonnen met een uitgebreide verkenning van bibliotheken in het algemeen en de KB in het bijzonder. Vervolgens maakten ze ieder afzonderlijk een eigen ontwerp, gebaseerd op wat ze persoonlijk aan het hart gaat. Dit komt terug in de titels die ze hun ontwerpen hebben gegeven: ‘KB can be’ vormt een ruimtelijke ontdekkingstocht met de nadruk op maken en creëren. ‘Soundscaping the future library’ gaat over het werken met stille, minder stille en levendige gebieden om de KB auditief op allerlei manieren te ervaren. ‘Luminous minds’ richt zich op kennisdeling en intellectuele ontwikkeling door inspirerende verlichting. ‘Universal inclusivity – designing for the senses’ beoogt iedereen de KB te laten ervaren met alle zintuigen tegelijk en optimaliseert daarmee de toegankelijkheid voor iedereen.
‘The third place in between’ zorgt voor veel sociale interactie door aanbod van diverse soorten openbare ruimten, ‘The extroverted library’ ziet de KB als een interactieve en inclusieve hub voor de toekomst. ‘Archive Avenue’ verbindt de KB aan het Nationaal Archief en daarmee nog meer aan de Nederlandse cultuur en maatschappij, ‘Building balance’ koppelt het doen van onderzoek met collecties aan de publieke functies. En tenslotte gaat ‘A library for all’ in op inclusiviteit, verbinding en verwondering voor iedereen.
Geïnspireerd geraakt
De negen ontwerpen waren in januari en februari dit jaar te zien bij de KB. Personeel en architecten zijn hierdoor geïnspireerd geraakt. We zijn benieuwd welke elementen uit de diverse ontwerpen zullen worden meegenomen in het uiteindelijke ontwerp. Zeker is dat duurzaamheid hoog op de prioriteitenlijst staat en dat een groot deel van het huidige gebouw zal worden hergebruikt. We wachten het af.
Verhuizingen
De KB trekt eind 2028 tijdelijk in het Berlagehuis in Den Haag. Op de huidige locatie nabij station Den Haag Centraal komt vanaf 2033 een vernieuwd publieksgebouw van de bibliotheek als blijvend onderdeel van het culturele hart van Den Haag.
Tijdens de bouwwerkzaamheden aan het nieuwe publieksgebouw verhuist de KB tijdelijk naar het Berlagehuis aan de Groenhovenstraat in Den Haag. Voorafgaand wordt het Berlagehuis in 2028 gedeeltelijk verbouwd, zodat de nationale bibliotheek bezoekers vergelijkbare service en diensten kan bieden als nu het geval is. Er moeten onder meer een leeszaal, ruimte voor publieksprogrammering en veilige plek voor het inzien van de collectie komen. Levering van de opgevraagde collectiestukken gebeurt dan vanuit het nieuwe boekenmagazijn in Midden-Delfland.
De nationale bibliotheek bewaart de fysieke collectie nu nog in haar huidige publieksgebouw. In 2017 is besloten om de magazijnfunctie en de publieksfunctie te scheiden. Vorig jaar begon de bouw van het gerobotiseerde nieuwe boekenmagazijn, dat in 2027 zal worden opgeleverd.
Marco Martens is adviseur Onderzoek Conservering bij KB, nationale bibliotheek.
Deze bijdrage komt uit de papieren IP #2-2026. Het hele nummer kun je hieronder lezen of downloaden.