Door Celonie Rozema
Ruim 120 kilometer aan boeken, kranten en tijdschriften, in 200.000 containers, tot 1200 jaar oud. Die liggen nu nog in de ondergrondse magazijnen van de KB, midden in Den Haag. Maar over een aantal jaar zal al dit materiaal verhuizen naar een nieuw boekenmagazijn. Veilig bewaard voor de toekomst, maar niet meer zichtbaar voor het publiek. Hoe kunnen we bezoekers dan toch laten beleven hoe groot, divers en kostbaar de KB-collectie is?
Tussen 2025 en 2028 wordt er hard gewerkt aan het bouwen van een nieuw boekenmagazijn in de Harnaschpolder, dichtbij Delft. Hier zal de fysieke collectie van de KB zuurstofarm en energieneutraal worden opgeslagen. Het magazijn is ontworpen om boeken zo lang, duurzaam en veilig mogelijk te bewaren. Het zal door een robotinstallatie worden bediend en niet meer toegankelijk zijn voor het publiek. De boeken blijven nog wel op aanvraag voor gebruikers beschikbaar.
Experimenteren met technologie
Het kan moeilijk zijn je een voorstelling te maken van de enorme hoeveelheid aan materiaal. Waar het nu nog mogelijk is een rondleiding te krijgen door het magazijn, zal dat in het nieuwe boekenmagazijn niet meer een optie zijn. Cultureel erfgoed is echter van en voor iedereen. Het moet geen beveiligde schatkamer zijn, maar een zichtbare en bruikbare collectie voor iedereen in Nederland, nu en in de toekomst. Daarom zoeken we naar manieren om bezoekers van de KB te verbinden met de collecties, als dat fysiek niet meer kan. We experimenteren met nieuwe technologieën om bezoekers te laten beleven hoe groot, divers en kostbaar de collectie van de KB is.
KB van de toekomst
Hiervoor zijn achttien studenten Industrieel Ontwerpen van de TU Delft gedurende acht weken aan de slag gegaan tijdens hun Bachelor Eind Project (BEP). Zij hebben onderzoek gedaan naar het imago van de KB, de manieren waarop bezoekers nu in aanraking komen met de collecties en hoe dit in de toekomst zal veranderen. Met deze inzichten hebben ze ieder individueel een concept ontworpen: een installatie, interactie of kunstobject dat in het publieksgebouw kan worden neergezet en bezoekers op afstand de collecties laat beleven. Deze achttien creatieve en erg gevarieerde ideeën komen samen in een aantal aandachtspunten die we meenemen in het ontwerpen van de KB van de toekomst, zoals de onderstaande drie.
Persoonlijk
De enorme hoeveelheid aan materiaal is waardevol, maar kan ook intimiderend zijn. Het wekt keuzestress op, zeker als je geen goed beeld hebt van wat er nou eigenlijk in te vinden is. Een persoonlijke connectie biedt een eerste stap. Wat stond er op de voorpagina van de krant op jouw verjaardag? Wat is jouw favoriete boek of quote? Wat is jouw mening over dit uitgelichte onderwerp?
Verbinding
De bibliotheek staat bekend als een rustige en stille plek, maar ook juist als een plek van verbinding. Zo wordt er veel waarde gehecht aan het delen van persoonlijke ervaringen met anderen: een manier om een boek aan te bevelen, elkaar te vinden op gedeelde interesses of juist een diversiteit aan meningen te laten zien. Door iets op te schrijven of achter te laten maken bezoekers zelf ook deel uit van de collectie.
Dwalen en verwonderen
In een tijd waarin alles steeds sneller gaat, waarin elke vraag binnen een seconde kan worden beantwoord en iedereen via een algoritme een gepersonaliseerde aanbeveling kan krijgen, verlangen veel mensen juist terug naar het dwalen. Een manier om door de collecties heen te lopen, zich te verwonderen en door serendipiteit iets nieuws te ontdekken. De fysieke bibliotheek moet een plek zijn waar dit gevoel gewaarborgd wordt.
Andere functie publieksgebouw
Met de verhuizing van de fysieke collectie komt veel ruimte vrij in het publieksgebouw van de KB in Den Haag. Dit zal tussen 2029 en 2032 worden verbouwd, waarbij meer plek wordt gemaakt voor verdieping, creativiteit en interactie. Het publieksgebouw zal hierdoor een andere functie en een ander imago krijgen. De ideeën en conclusies uit het bovenstaande project zullen hiervoor als inspiratiebron worden gebruikt. Zo blijft de KB een plaats van persoonlijke connectie, verbinding en verwondering.
Celonie Rozema is junior expert AI bij KB, nationale bibliotheek.
Deze bijdrage komt uit het digitale magazine IP #1-2026. Klik op de onderstaande button om het hele nummer te lezen.
