In 2020 bouwde Reporters Without Borders (RSF) een bibliotheek in de populaire videogame Minecraft, een loophole om gecensureerde werken toch toegankelijk te maken. Vijf jaar later heeft The Uncensored Library meer dan driehonderd verboden boeken op de virtuele planken staan en is ze, gezien de staat van de persvrijheid, nog steeds relevant.
De RSF World Press Freedom Index 2025 liegt er niet om; de wereldwijde persvrijheid is in slechte staat. Ook de Verenigde Staten zijn oranje gekleurd: de situatie is daar inmiddels ‘problematic’. In steeds meer landen ligt vrije informatie onder vuur. De staat controleert er de pers. Kranten, websites en blogs worden er gecensureerd, journalisten gearresteerd of zelfs gedood. The Uncensored Library is niet alleen een indrukwekkende mix van activisme, gaming en digitale preservering, maar ook heel noodzakelijk, zo lijkt het.
Mediabeperkingen omzeilen
Veel jonge mensen groeien op plekken op waar censuur dagelijkse kost is; ze kennen geen onafhankelijke informatievoorziening en leren niet hun mening te vormen, zegt RSF. Wat ze echter wel kunnen doen is computergames spelen. Zo ontstond het idee om een ‘ongecensureerde bibliotheek’ te bouwen in Minecraft – een achterdeur die mediabeperkingen omzeilt in landen waar de journalistiek streng wordt gecontroleerd, maar waar de server van de game gewoon toegankelijk is.
Het virtuele bibliotheekgebouw heeft hallen voor diverse landen, gevuld met artikelen en tijdschriften. Ook zijn er rapporten over persvrijheid te vinden. In de bibliotheek hebben vijf journalisten – uit Vietnam, Saoedi-Arabië, Rusland, Egypte en Mexico – een plek waar hun stem weer wordt gehoord, ongeacht of ze verbannen of vermoord zijn of in de gevangenis zitten. Hun artikelen zijn opnieuw uitgegeven als Minecraft-boeken, in het Engels en in de oorspronkelijke taal. Iedereen kan ze op de server inzien, maar niets aan hun inhoud veranderen.
Cultuur en kennis
Voor de realisatie van The Uncensored Library werkte RSF samen met DDB Germany, designstudio BlockWorks en productiemaatschappij MediaMonks. Hatice Cengiz, de verloofde van de vermoorde journalist Jamal Khashoggi, ondersteunt het project.
De bibliotheek is in drie maanden gebouwd en gemaakt van meer dan 12,5 miljoen blokjes. Betrokken waren 24 bouwers uit zestien landen die meer dan 250 uur zijn bezig geweest om het gebouw neer te zetten. De architectuur is neoclassicistisch, zoals vaak bij publieke bouwwerken als musea en bibliotheken, weet RSF. Een stijl die staat voor cultuur en kennis; daarmee worden ‘vrijheid van kennis’ en de ‘kracht van het vrije woord’ nog eens extra onderstreept.
Nieuwe landen toegevoegd
Het project kende bij de start wat servercrashes omdat te veel mensen wilden inloggen, maar sindsdien is het alleen maar gegroeid, volgens RSF. Waar de bibliotheek begon met tweehonderd boeken zijn dat er inmiddels ruim driehonderd. Ook zijn er nieuwe ruimtes toegevoegd voor Brazilië, Wit-Rusland, Eritrea en Iran. The Uncensored Library wordt regelmatig bijgewerkt en is meer dan 200.000 keer gedownload, waardoor het bijna onmogelijk is om haar te verwijderen – zelfs niet door de makers. ‘Het is een ongoing project zonder einddatum. Met een beetje onderhoud kan de server online blijven draaien en kunnen spelers de bibliotheek bezoeken wanneer ze willen, dag en nacht’, aldus RSF.
Truth finds a way
In de afgelopen jaren laaide er online wel eens kritiek op: zo zou de toegenomen populariteit van The Uncensored Library het alleen maar waarschijnlijker maken dat restrictieve regeringen over het project horen en de website, de server of Minecraft in het geheel verbieden. Of dat het een aardig verdienmodel is voor de gamemaker … Aan de andere kant is een dergelijk project juist gebaat bij zoveel mogelijk aandacht. In de woorden van RSF: ‘Laten we de volgende generatie in staat stellen op te komen voor het recht op informatie en haar een krachtig instrument geven om onderdrukkende leiders te bestrijden: kennis. Samen met de aldoor groeiende gamegemeenschap laten we de wereld zien dat de waarheid nooit zal worden verzwegen.’ #TruthFindsAWay
Deze bijdrage komt uit het digitale magazine IP #7-2025. Klik op de onderstaande button om het hele nummer te lezen.
