Door Stichting VOGIN
We leven in een vinkjesmaatschappij. Dat is al lang zo. In onze technologisch geavanceerde samenleving is een groot vertrouwen nodig in systemen die helpen bij het nemen van beslissingen over individuen. Zonder automatisering is grootschalige besluitvorming in een complexe samenleving als de onze onmogelijk. Als gevolg daarvan is een behoefte ontstaan aan zuiver meetbare indicatoren waaraan afgemeten kan worden of beslissingen rechtmatig en effectief zijn. Een hele industrie richt zich op het vertalen van de zichtbare en tastbare leefomgeving in een digitale evenknie, waarmee nog meer inzicht nog gedetailleerder kan worden gegenereerd dan voorheen. De belofte: nog meer efficiency, nog snellere en betere besluitvorming, nog meer grip en controle.
Toename synthetic data
Onder de veelzeggende titel Forget About Your Real Data — Synthetic Data Is the Future of AI kondigt IT-onderzoeksbureau Gartner in een van zijn vergezichten aan dat de beweging naar artificial intelligence gaat leiden tot een grote toename van synthetic data. Datasets met voldoende detailniveau zijn voor veel vraagstukken namelijk niet beschikbaar wegens ontbreken van meetresultaten, of in onvoldoende detail. Door het modelleren van de ontbrekende data kan AI dan toch worden ingezet, waarmee business value kan worden gegenereerd die anders onbenut blijft.
Digital twins
Dat die datasets compleet moeten worden gemaakt, wordt onder andere gevoed door de behoefte aan digital twins: de digitale pendant van fysieke omgevingen die bijvoorbeeld bij onderhoud van machines op zeer gedetailleerd niveau inzichten biedt in de status van onderdelen en de werking ervan. Door sensoren op onderdelen te plakken en de waarden permanent uit te lezen ontstaat een voortdurend beeld van het functioneren van de machine. Realtime awareness gevoed door sensoren, geïnterpreteerd door zelflerende AI, leidt ertoe dat mogelijke problemen precies op tijd kunnen worden voorspeld en opgelost. Daarmee wordt kostbaar preventief onderhoud vervangen door gericht ingrijpen, alléén als het nodig is. De digital twin geeft signalen af over verslijtende, bezwijkende of slecht afgestelde onderdelen. In de juiste context toegepast leidt zo’n systeem tot minder verspilling en lagere kosten. Goed voor milieu én portemonnee.
Vervolmaking modelmatig sturen
Data uit talloze sensoren, aangevuld met synthetische data voeden aan AI, leiden tot situational awareness: de vertaling van data naar een compleet beeld van een omgeving in realtime. Die belofte is voor machineonderhoud nog wel aanlokkelijk. Tegelijk is in IT vaak sprake van function creep, waarbij iets wat werkt voor het ene domein zonder meer wordt overgeplaatst naar een ander domein. De sector heeft zijn oog daarvoor laten vallen op het openbaar bestuur. In diverse gemeenten worden IT-bedrijven ingehuurd om een digital twin van de stad te maken waarmee het ideaalbeeld dichterbij komt van een sociale omgeving die volgens technisch-natuurkundige wetmatigheden wordt geleid.
Bestuurders kunnen zich volkomen richten op het optimaliseren van hun digitale tweelingstad; de signalen die door sensoren worden aangeleverd, leveren de data die gewenst zijn, en vinkjes worden permanent in vakjes gezet. Op individueel niveau, per stoeptegel desnoods, is elke stap van elke burger voortdurend te controleren op het al dan niet naleven van regels, protocollen en toetsingskaders die het leven proberen te sturen naar gewenste uitkomsten. De digital twin lijkt de vervolmaking van het modelmatige sturen van een sociale entiteit, waarbij het ideaal de werkelijkheid heeft ingehaald.
Complex menselijk gedrag
Het zal je niet verbazen dat deze modelmatige benadering uitstekend werkt bij vraagstukken die technisch voorspelbaar van aard zijn, maar veel minder of zelfs helemaal niet waar het complex menselijk gedrag betreft. Toch lijkt de sirenenzang van de databewerkers ‘dat alles beter wordt als je maar meer data hebt’ niet te kunnen worden genegeerd, ondanks voorbeelden van het tegendeel (SyRi; predictive policing). Verbazingwekkend wellicht, maar een verklaring kan liggen in de behoefte waaraan de dataleverancier voldoet. Die presenteert namelijk een overzichtelijke oplossing voor een wicked problem: onvoorspelbaar menselijk gedrag feilloos sturen met een glashelder vinklijstje.
Stichting VOGIN informeert en organiseert voor professionals die zich bezighouden met toepassingen van data, informatie, kennis, content, internet en de cloud.
Deze bijdrage komt uit de papieren IP #4-2022. Het hele nummer kun je hieronder lezen of downloaden.