IP Lingo: quaranzine

Door Rob Feenstra

De stamboom van een woord gaat vaak verder terug dan die van een mens. Neem het pasgeboren quaranzine. De twee ouders zijn quarantaine en zine. 

In de veertiende eeuw moesten schepen veertig dagen in de haven van Venetië blijven liggen om verspreiding van ziekten te voorkomen. Zo werd quarantene, een variant op quaranta giorni, geboren. Via het Frans kwam het als quarantaine in onze taal terecht.

Een zine is een kleinschalige publicatie die doorgaans een uiting is van een subcultuur. Het gaat vaak om gefotokopieerde blaadjes. Zine stamt af van fanzine, en dat woord, geboren in de jaren dertig van de vorige eeuw, vindt zijn oorsprong weer in magazine. De Engelsen ontleenden het aan het Franse magasin (opslagplaats). Een magazine is dus niets anders dan een opslagplaats van artikelen. Maar de oorsprong ligt dieper in het verleden. Magasin is een verbastering van magazenum (middeleeuws Latijn) en dat woord is weer een aangepaste versie van het Arabische مَخَازِن‎ (maḵāzin), dat pakhuizen betekent.

En nu is er dan quaranzine. Welkom op deze wereld! De exacte geboortedatum is onduidelijk, maar volgens Google Trends moet het ergens in de buurt van 15 maart liggen. Het is lastig om een sluitende omschrijving te geven, want de term dook vrijwel gelijktijdig op allerlei plaatsen op en overal werd er een eigen invulling aan gegeven. Het blad Library Journal omschrijft quaranzine als ‘een creatieve uiting die individuen en groepen de mogelijkheid biedt om gedachten en emoties over Covid-19 te verwerken’. Logischerwijs verschijnen de quaranzines vooral digitaal. 

Tijdens de lockdown gebruikten veel Amerikaanse openbare bibliotheken de vrijgekomen tijd om quaranzines te faciliteren. Ze bieden een bonte verzameling aan kunstuitingen, maar ook tips voor verantwoorde coronakinderfeestjes, recepten voor gerechten die je voor de deur van een coronapatiënt kunt neerzetten en coronapuzzels. Inmiddels zijn verschillende Amerikaanse universiteiten quaranzines aan het verzamelen en metadateren, omdat ze een uniek persoonlijk beeld geven van hoe mensen deze bijzondere tijd ervaren. Wie online zoekt op quaranzine en library vindt legio voorbeelden.

In Nederland zijn de bibliotheken er nog niet op ingesprongen. Maar wie weet biedt de tweede golf nieuwe kansen.


Rob Feenstra is projectleider/consultant bij de Universitaire Bibliotheken Leiden; heeft als aandachtsgebieden bibliotheeksystemen en de digitale bibliotheek.

Deze bijdrage komt uit IP #7/2020. Het gehele nummer kun je hier lezen.