Informatie presenteren en ontwikkeling en educatie bieden op een andere manier, modern en inspirerend. Hiertoe ontwikkelde NBD Biblion het Serious Gaming Platform, samen met partners binnen en buiten de bibliotheekbranche. Nina Nannini en Olga van Reede lichten het toe.
Door Martin de Jong
Vorig jaar ontving Stichting NBD Biblion een subsidie van Stichting Pica voor het ontwikkelen van een platform waarmee bibliotheken eenvoudig en laagdrempelig serious games kunnen maken: voor elke doelgroep en rond elk gewenst thema. Bijvoorbeeld een speurtocht op een erfgoedlocatie. Of een leerpad om kinderen te leren werken met 3D-printers, lasersnijders en andere technologie die beschikbaar is in een Fablab of Maakplaats. In verschillende spelstructuren wordt de digitale omgeving verbonden met de fysieke omgeving, en daarbij kunnen beide omgevingen elkaar versterken.
Doordat het mogelijk is de games te delen bouwen bibliotheken aan een breed inzetbaar platform waarop de spellen kunnen bijdragen aan sociaalmaatschappelijke vraagstukken. Dankzij de subsidie kon het platform sneller worden doorontwikkeld op basis van wensen van de bibliotheken. Vorig jaar werd tijdens Het Nationale Bibliotheekcongres een eerste spel gepresenteerd: de Van Nelle Game, een virtuele tour door de Van Nelle Fabriek, waarbij de bezoeker informatie krijgt over (de historie van) het pand en het gebruik ervan.
Lokale partners
NBD Biblion werkt in het project samen met zogenoemde ‘Vrienden van het Serious Gaming Platform’: OBA, de nieuwe bibliotheek, de Bibliotheek AanZet, de Bibliotheek Lek & IJssel, de Bibliotheek Gouda en Boekenberg Spijkenisse. Dat zijn niet de enige partners, zegt Nina Nannini, directeur van NBD Biblion. ‘We werken ook samen met het Maasstadziekenhuis in Rotterdam, musea, gemeenten en lokale partners, wat de games juist krachtiger maakt. Zo wordt de game in Groningen ontwikkeld met lokale ondernemers.’
Inmiddels is voor de Boekenberg in Spijkenisse een app ontwikkeld waarmee je een audiovisuele tour door het pand kunt doen en waarmee ook de Mediaquest kan worden gespeeld. Door middel van de Mediaquest-tablet, bedoeld voor groep 7, 8 en de brugklas, worden kinderen bewust gemaakt van de invloed die media op hun leven hebben.
‘Er zijn inmiddels elf games in ontwikkeling’, vertelt Nannini. ‘Onder andere een over 75 jaar vrijheid, een escaperoom-achtige game voor groep 7, 8 en de brugklas in het voortgezet onderwijs. Een andere game gaat over Beleven & Vinden, oftewel: hoe vind je het beste boek of verhaal dat bij je past. Deze is ontwikkeld voor kinderen uit groep 5-6. De mogelijkheden van het platform zijn groot, het is in te zetten voor speurtochten, projecten, architectuurtours, geschiedenis, inburgeren, gezondheidsvaardigheden – en dan zijn we nog maar net begonnen.’
Wat zijn je verwachtingen van het platform?
‘Het is een mooi platform met veel interactieve mogelijkheden. Het is vrij makkelijk om zelf een game te ontwikkelen en deze te delen met andere bibliotheken. We verwachten dat de vriendengroep steeds groter wordt en dat er over een jaar een heel mooie reeks games is ontwikkeld, maar, nog belangrijker: dat deze bijdragen aan de persoonlijke ontwikkeling en verbetering van de maatschappelijke kansen van de bibliotheekbezoeker.’
Je had op 9 april in de Boekenberg bij de presentatie zullen spreken. Wat had je daar over de app willen zeggen?
‘Het mooie van de Boekenberg is dat deze bibliotheek als eerste vriend aan boord kwam en direct al een andere invulling aan het platform gaf dan we zelf hadden kunnen bedenken. Het blijkt dat de Boekenberg-app veel breder kan worden ingezet en dus op veel meer vlakken toepasbaar is. De cocreatie van deze game heeft ons weer verder gebracht in de doorontwikkeling van het platform.’
Tweehonderdduizend bezoekers
De officiële lancering van het Serious Gaming Platform, op 9 april in de Boekenberg in Spijkenisse, en van de app ging vanwege het coronavirus niet door. Twee maanden voordien was er in de bibliotheek nog volop bedrijvigheid, zodat er een stille plek moest worden gezocht voor een gesprek met Boekenbergs teamleider marketing, communicatie en programmering Olga van Reede. ‘Bij Het Nationale Bibliotheekcongres deden we mee aan de tour door de Van Nelle Fabriek’, begint ze. ‘Het project had mijn interesse omdat we al een paar jaar bezig zijn om zelf een audiovisuele tour te realiseren. Al vanaf de opening in 2012 ontvangen wij veel gasten die interesse hebben in het pand. Meer dan tweehonderdduizend bezoekers per jaar en maandelijks krijgen we meerdere verzoeken voor rondleidingen. Bijvoorbeeld van architecten, maar ook van medewerkers van bibliotheken wereldwijd en mensen die zich individueel voor een rondleiding inschrijven. Wij doen dit graag, maar op onaangekondigde bezoekers kunnen we helaas niet altijd inspelen.’
Er is een Engelse expositie over het pand en een internationale brochure om uit te delen. Maar dat is toch anders dan een fysieke rondleiding verzorgen, weet Van Reede. ‘Dan geef je nogal specifieke informatie en de mensen die dat doen moeten daarvoor getraind zijn. We dachten: kunnen we iets ontwikkelen waardoor iedereen op ieder ogenblik van de dag kan worden rondgeleid. Dat werd de app.’
Duurzaamheid
De Boekenberg kreeg medewerking van Winy Maas, de architect. Hij vertelt in de tour over het concept en zijn basisideeën voor het pand. ‘Daarnaast is er het aspect duurzaamheid van het pand’, zegt Van Reede. ‘Heel actueel en een belangrijk onderdeel. Maar uiteraard willen we ook laten weten welke rol wij vervullen als bewoner, en vertellen over onze dienstverlening en maatschappelijke rol. We hebben verder een aantal elementen toegevoegd die je als reguliere bezoeker niet te zien krijgt. We kijken bijvoorbeeld in de technische kamer, onder de parkeergarage. Dat is een mooi verhaal om te vertellen, het gaat over ons automatische luchtcirculatiesysteem.
‘Ook hebben we contact gezocht met het streekarchief voor beeldmateriaal van hoe Spijkenisse er vroeger uitzag. Dat komt mooi samen met het verhaal van Winy Maas over hoe het in Spijkenisse vroeger was: de mensen leidden er een boerenbestaan. Het agrarische verleden is terug te zien in het ontwerp van de Boekenberg, want het gebouw symboliseert een boerenschuur. De wijk naast de Boekenberg is gelijktijdig gebouwd en onderdeel van het concept. Het is natuurlijk heel leuk als je daarin staat, wordt uitgenodigd om naar buiten te kijken en ondertussen de inspiratiebron op je beeldscherm ziet.’
Hoe werkt de tour?
‘Het gaat via je telefoon: je kunt een programmaatje downloaden of de QR-code gebruiken. Wat wij belangrijk vinden is dat het spel via de smartphone gespeeld wordt, in dit specifieke geval gebeurt het om je heen en is het pand het verhaal. De gebruiker kan dus eigenhandig de tour volgen zonder hulp van buitenaf. In die zin is het wel een innovatief aspect van je dienstverlening. Aan de hand van je eigen scherm kun je de route lopen en je krijgt dan steeds vervolgstappen. We stellen ook vragen die bezoekers kunnen beantwoorden. Hoeveel ramen denk je dat dit pand heeft? Gewoon van die fun facts. Of: welke functie hebben de bovenste boeken in de Boekenberg? Dat is een vraag die structureel bij iedere rondleiding wordt gesteld – hoe kom ik bij die bovenste boeken? Het is een onderdeel van het concept van de architect: letterlijk een berg van boeken creëren.
‘Daarnaast word je tijdens de tour geïnformeerd over de dienstverlening. Zo vertellen we op de jeugdafdeling over onze spreekuren en dan zeggen we ook: wilt u meer weten over opvoedingskwesties, dan moet u hier zijn voor boeken over dit onderwerp.’
Bestaat de tour uit meerdere onderdelen?
‘Het is één tour, waar al die verschillende elementen in terugkomen. Maar ik kan me voorstellen dat je, als je specifiek voor de architectuur bent gekomen, stappen overslaat. Die keuze heb je. Of je kunt er nog een keer naar luisteren want het verhaal van Winy Maas is best lang. We zeggen ook tegen de bezoeker: ga er even voor zitten. Kom je voor een bibliotheek in Scandinavië speciaal voor onze dienstverlening en ben je wellicht niet zo geïnteresseerd in architectuur, dan kun je door.’
Je doet de tour individueel, hoeveel mensen kunnen hem tegelijkertijd doen?
‘Honderd man. Je hebt niet meer, zoals bij een groepsrondleiding, te maken met: er is nu een groepje onderweg, over een kwartier start er weer een. Je komt binnen, je downloadt de app en dan kun je je eigen route volgen.’
Is jullie tour overdraagbaar?
‘Onze tour kan niet door een andere bibliotheek worden geïmplementeerd omdat het specifiek om dit gebouw gaat. Daarin hebben wij een net iets andere rol dan de andere partijen die wel dergelijke games hebben ontwikkeld, zoals Mediaquest. Maar Nederland telt een aantal bibliotheken in bijzondere panden. We hopen dat deze tour hen inspireert.’
Hoe verloopt de samenwerking met NBD Biblion?
‘De pilot was prettig, want voor beide partijen was het nog even zoeken. Wij wisten wel welk verhaal we willen vertellen, maar hoe we dat technisch gezien moesten invullen, dat is hun expertise. Ze schakelen snel en zijn heel betrokken, en we vragen in die zin ook echt wat aan elkaar. Het is een mooie wisselwerking. Wij hebben bijvoorbeeld in een van de eerste sessies laten zien wat ons idee was omdat wij daar al een wat steviger beeld van hadden. Dan geef je met concrete voorbeelden een presentatie aan bibliotheken. Zo proberen we elkaar te versterken. Uiteindelijk is het de bedoeling dat allerlei bibliotheken een eigen game gaan maken, en sommige meer richting de gamevariant, die uiteindelijk bruikbaar is voor alle bibliotheken die instappen.’
Meer informatie is te vinden op: www.nbdbiblion.nl/gaming
Serious game: spel dat niet puur vermaak als primair doel heeft maar bijvoorbeeld doceren, communiceren, werven, selecteren of verwerven van inzicht. In onderwijs, luchtvaart, industrie en gezondheidszorg wordt gamification al vaker toegepast. Gebruikte technieken zijn:
Augmented Reality (AR): live, direct of indirect, beeld van de werkelijkheid waaraan de computer elementen toevoegt.
Virtual Reality (VR): simuleert een omgeving via een computer om een gebruiker via diverse zintuigen onder te dompelen in een ervaring. De meeste VR-omgevingen zijn visueel en auditief via speciale stereoscopische brillen en geluid.