Hoe ziet de nationale digitale bibliotheek van de toekomst eruit? Kansen liggen er bijvoorbeeld met Web Publications.
Door Ted van der Togt
Bij het denken over een nationale digitale bibliotheek bestaat het risico dat we in termen van de klassieke bibliotheek blijven steken. Een digitale bibliotheek is echter geen uitleen van e-books op digitale boekenplanken, beschreven in een digitale kaartenbak. In plaats van te proberen hetzelfde te doen met een digitale publicatie als met een gedrukte, mag de focus meer komen te liggen op wat met digitale publicaties juist extra kan. De nationale bibliotheek heeft daarbij nog een andere uitdaging: hoe brengt zij haar miljoenen boeken en andere gedrukte publicaties naar deze nieuwe digitale wereld?
Web Publications
Werkprocessen voor fysiek en digitaal uitgeven gaan steeds meer in elkaar op. Het World Wide Web Consortium heeft inmiddels een speciale publishingafdeling, en grote uitgevers zoals Hachette geven hun gedrukte boeken net als webpagina’s vorm met behulp van HTML en CSS. In Web Publications for the Open Web Platform publiceerden Ivan Herman en Markus Gyling jaren geleden al hoe digitale publicaties veel meer onderdeel kunnen worden gemaakt van het world wide web, en wat voor extra mogelijkheden dat zou bieden. Op het moment lijken commerciële uitgevers huiverig om alweer een volgende standaard te omarmen. Wellicht kunnen bibliotheken hier een rol in spelen.
Bibliotheek als (her)uitgever
Wanneer bibliotheken oudere rechtenvrije werken digitaliseren en beschikbaar stellen moeten ze daarbij ook bepalen welke vormen het beste aansluiten bij de klantbehoefte. Is het voldoende om scans online te tonen? Of wil de klant titels offline kunnen gebruiken als e-book? Moeten deze heruitgaven voldoen aan toegankelijkheidseisen? Kunnen deze ‘digitale tweelingen’ van de gedrukte exemplaren zo worden gestructureerd dat onderzoekers ze geautomatiseerd kunnen analyseren en verrijken? Zouden Web Publications hier een mooie vorm voor kunnen zijn?
Lagen van informatie
Web Publications zijn meer dan ‘gewoon een ander formaat’. Allerlei voor het web ontwikkelde techniek kan hiermee meteen worden toegepast. Het opent bijvoorbeeld mogelijkheden om extra lagen aan te brengen; voor persoonlijke aantekeningen, maar ook voor verrijkingen. Wat zo’n gelaagde structuur potentieel kan bieden valt te zien bij digitale kaarten zoals Open Street Map. Daar wordt over een bronbestand (satellietfoto) informatie gelegd over bijvoorbeeld wegen, boomsoorten, ‘te koop staande huizen’ en leuke wandelroutes. Bij digitale boeken in Web Publications-vorm kunnen we denken aan lagen in het kader van literatuurgeschiedenis (de verrijkingen door DBNL, de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren), maar ook aan taalontwikkeling of algemene geschiedenis. Aan een moeilijke in ‘Oud Nederlandsch’ geschreven tekst kan een moderne transcriptie worden toegevoegd en aan vreemde woorden de fonetische uitspraak. De gebruiker zou de mogelijkheid tot informatielagen zelf op zichtbaar of onzichtbaar kunnen zetten.
Op dit moment onderzoekt de KB samen met partners als het Nationaal Archief de mogelijkheden van Web Publications voor gedigitaliseerde publicaties, met als doel deze zo bruikbaar mogelijk te maken. Hopelijk als volwaardig onderdeel van het open web.
Ted van der Togt is researcher bij de KB
Deze bijdrage komt uit IP #5/2020. Het gehele nummer kun je hier lezen.