3 trends in datavisualisatie

Was het creëren van datavisualisaties tot voor kort weggelegd voor een selecte groep, inmiddels wordt het mainstream. Dankzij de laatste technieken ligt het maken ervan nu voor iedereen binnen handbereik. Ook hebben datavisualisaties op grote schaal hun intrede gedaan in de mainstream media. De laatste trends nader bekeken.

Door Niall MacKellar en Thijs Bos


1 Datavisualisatie steeds vaker gebruikt in social media

In onze nieuwsconsumptie zijn datavisualisaties een universele taal geworden. Je komt ze niet alleen veelvuldig tegen op televisie, maar ook op social media. Dat laatste ligt voor de hand: uit onderzoek blijkt dat datavisualisaties vaker worden gelezen en gedeeld dan puur tekstuele content.

Iemand die dat goed begrepen heeft is Donald Trump. Toen hij in 2016 Hillary Clinton had verslagen bij de presidentsverkiezingen, liet hij in het Witte Huis een kaart ophangen met kleurcodes die de county’s (‘provincies’) aangeven waar hij had gewonnen. De roodgekleurde gebieden zijn Republikeins, de blauwgekleurde Democratisch. Nog altijd verwijst Trump graag naar deze landkaart. Zo tweette hij in 2019: ‘Try to impeach this’, en projecteerde hij deze tekst op de betreffende kaart.

De kijker misleid

Ook in 2020 duikt de kaart weer op: ‘Kijk eens hoe rood Amerika nog altijd is?’, lijkt Trump te willen zeggen. De kaart impliceert een enorme overwinning, alleen blijft gemakshalve achterwege dat Trump er in 2016 niet in slaagde de zogenaamde popular vote te winnen; zo kreeg Hillary Clinton bijna drie miljoen meer stemmen dan Trump.

In feite is de kaart correct, het aantal weergegeven county’s waar hij de overwinning heeft behaald klopt. Toch is de visualisatie vervaardigd op een manier die de kijker misleidt: het zijn namelijk mensen die hun stem uitbrengen, en niet de county’s. Wat de kaart niet laat zien is dat veel van de rode county’s kleine populaties kennen. Het overgrote deel van de Amerikaanse bevolking woont in de blauwe strepen aan de west- en oostkust van het land. De kaart zegt daarom weinig over de ware politieke verhoudingen.

Dit is overigens niet de enige keer dat het Witte Huis zich schuldig maakt aan het verspreiden van misleidende visualisaties. Zo ging er in 2015 een tweet uit met een visualisatie waarin het lijkt alsof het aantal Amerikanen dat een middelbareschooldiploma heeft gehaald de afgelopen jaren verdriedubbeld is. Het was een diagram met kolommen van boeken waar vijf boeken gelijk stonden aan 75 procent en tien boeken aan 78 procent. En waar de kolommen niet begonnen bij nul op de y-as, zoals zou moeten, maar verderop op de as. Het is een veelgebruikte manier om een verkeerd beeld neer te zetten, iets wat door de toename van datavisualisaties ook vaker gebeurt en waar waakzaamheid geboden is (zie ook trend 3).


2 Datavisualisatie als branding tool

De afgelopen jaren is de wereld van datavisualisatie steeds meer samen komen te vallen met andere disciplines. Denk aan brand identity, de manier waarop een organisatie zich wenst te identificeren en positioneren. Je ziet steeds vaker dat een bedrijf datavisualisaties gebruikt als onderdeel van zijn merkidentiteit. Zo is Pentagram, een van de bekendste designstudio’s ter wereld, een samenwerking aangegaan met een van de bekendste information designers, Georgia Lupi. Pentagram heeft furore gemaakt met brand identities voor bijvoorbeeld Microsoft, Shake Shack, Slack en de presidentiële campagne van Hillary Clinton.

Volgens Lupi zal deze samenwerking ervoor moeten zorgen dat datavisualisatie een onderdeel gaat worden van ons dagelijks leven: in wat we consumeren, dragen en zien. Zij wil met deze samenwerking een brug slaan tussen de nichewereld van datavisualisatie en andere grafische disciplines. Haar doel is om merken te verrijken door gebruik te maken van datagedreven grafische elementen. Vooral omdat bedrijven zoals Pentagram zich nog bezighouden met de meer traditionele manier van brand identity. Lupi heeft al eens eerder met haar bedrijf Accurat meegeholpen bij het opzetten van een systeem van richtlijnen voor datagedreven producten bij IBM, met als doel een algehele en consistente designfilosofie te creëren.

Mode en data samenbrengen

Een recent voorbeeld waarbij datavisualisaties worden gebruikt als branding tool is te vinden in de mode-industrie. Voor kledingmerk & Other Stories zocht Lupi naar de data achter de prestaties van drie invloedrijke vrouwelijke wetenschappers – Ada Lovelace (wiskundige), Mae Jemison (astronaut) en Rachel Carson (milieuactivist) – om vervolgens samen een data-driven kledinglijn uit te brengen. De patronen op de kleding laten het verhaal van de drie vrouwen zien en maken er vervolgens een draagbaar verhaal van.

Lupi is overigens niet de eerste die de werelden van datavisualisatie en mode samenbrengt. Zo maakt Rachel Binx al jaren sieraden en kleding die gebaseerd zijn op datavisualisatie. Maar door de inspanningen van Lupi is deze ontwikkeling door de mainstream media, zoals Vogue, opgepakt.

Persoonlijke data

Georgia Lupi is ook een fervent voorstander van personal branding via datavisualisatie. Dit wordt perfect geïllustreerd in het project Dear Data, een verzameling ansichtkaarten die Lupi en collega-information designer Stefanie Posavec naar elkaar stuurden. Op deze kaarten verzonden ze hun persoonlijke data in de vorm van visualisaties. Het geeft een goed beeld van hoe wij op dagelijkse basis omgaan met data en welke rol deze in ons leven speelt. Daarnaast zegt het veel over de persoon, over wie hij of zij is en wat hem of haar beweegt. De kaarten zijn gebundeld in een boek dat een kijkje geeft in het leven van de persoon in kwestie en vooral een beeld schetst van zijn of haar identiteit.


3 Datademocratisering binnen datavisualisatie

Een belangrijke ontwikkeling die zich steeds sterker manifesteert is de zogeheten democratisering van data. Hiermee wordt bedoeld dat iedereen steeds makkelijker toegang krijgt tot data(sets) en de tools om deze te analyseren en verwerken. De tools worden bovendien steeds eenvoudiger in gebruik: met enkele handelingen kunnen de meest geavanceerde analyses en visualisaties worden gemaakt.

Vraag naar tools

In 2019 kocht Salesforce, een softwareleverancier op het gebied van klantrelatiebeheer, het analyse- en visualisatieplatform Tableau voor 15 miljard dollar. Google bleef niet achter en nam het analyse- en visualisatieplatform Lokker over voor bijna 3 miljard dollar. Serieuze investeringen en waarschijnlijk niet de laatste in hun soort. Zowel Salesforce als Google heeft al aanzienlijk geïnvesteerd in eigen datavisualisatietools. Dit zal in de toekomst steeds meer gaan gebeuren. Grote techbedrijven zien steeds meer vraag naar dit soort tools vanuit het grote publiek Daarnaast vindt er een opmars plaats van open source datavisualisatiesoftware.

Gevaar

Een groot voordeel van datademocratisering is dat data uit verschillende invalshoeken en door verschillende disciplines kan worden onderzocht. Dit heeft vooral een grote impact op het bedrijfsleven, waarbij door alle lagen van de organisatie heen, vanwege datademocratisering, belangrijke beslissingen kunnen worden genomen. Toch schuilt er ook een gevaar in democratiseren van data. Mensen die weinig ervaring hebben met het maken van data-analyses en het visualiseren van deze analyses, kunnen de verkeerde conclusies trekken en daarmee de besluitvorming nadelig beïnvloeden.

Het feit dat deze tooling nu voor iedereen voorhanden is suggereert dat iedereen ook goede datavisualisaties kan maken. Dit is echter onjuist. Het maken van een goede datavisualisatie blijft een vak. Immers, dat er video-editingsoftware bestaat wil ook niet zeggen dat je daarmee automatisch goede video’s kunt maken.


Niall MacKellar is information designer en Thijs Bos audiovisueel vormgever bij de NOVI Hogeschool.

Deze bijdrage komt uit IP #4/2020. Het gehele nummer kun je hier lezen.