Veel tools staan op andere plekken, manier van zoeken onveranderd
PubMed is voor professionals hét startpunt voor een zoektocht naar medische artikelen. Maar na ruim twintig jaar was de gratis database toe aan een update. Wat zijn de eerste ervaringen van medisch informatiespecialisten?
Door: Irma van Houts
Elke dag bezoeken zo’n 16 miljoen mensen wereldwijd meer dan 50 miljoen pagina’s op PubMed. Daarmee staat de database volgens de Wolfram Alpha-zoekmachine op de 129e plaats van best bezochte websites (stand februari 2020). Die hoge ranking is niet zo vreemd, want PubMed biedt momenteel toegang tot ruim 30 miljoen medisch-wetenschappelijke artikelen via de database Medline. Inclusief de beste en meest actuele artikelen. Jaarlijks komen daar nog eens 1 miljoen referenties bij.
Van betaald naar gratis
Even terug in de geschiedenis. Medline, een afkorting die staat voor Medical Literature Analysis and Retrieval System Online, is een bibliografische database die sinds 1971 bestaat. Met name universiteits- en ziekenhuisbibliotheken maken er dan gebruik van. Om de artikelen te kunnen raadplegen, is een prijzig abonnement nodig. Maar dat verandert in 1997, als de toenmalige vice-president Al Gore medische informatie altijd en overal toegankelijk maakt. ‘From a computer in the comfort of their own home or from one in neighbourhood library, Americans will be able to access timely and accurate medical information.’ Medline is vanaf dat moment gratis. In datzelfde jaar wordt PubMed in het leven geroepen, een database die ook Medline doorzoekt. Van dit genereuze gebaar van de Clinton-regering maken sindsdien dagelijks vele bezoekers wereldwijd gebruik.
Mensen verbinden
Zo’n tien jaar later ondergaat de interface een verandering, maar die valt in het niet bij de ingrijpende update die onlangs heeft plaatsgevonden. De National Library of Medicine (NLM), de organisatie achter PubMed, wil PubMed veranderen in ‘een moderne hub met een snelle, betrouwbare en intuïtieve zoekfunctie die mensen verbindt met ‘s werelds toonaangevende artikelen uit medische bronnen’. Daarvoor zijn experts uit uiteenlopende disciplines benaderd: clinici, onderzoekers, professoren, bibliothecarissen, journalisten, schrijvers, biocurators, advocaten gezondheid en PubMed-medewerkers.
Ook bibliothecarissen uit Nederland en België zijn verbonden met PubMed. Zo hebben informatiespecialisten Wichor Bramer van het Erasmus MC, Olga van Dijk van het Medisch Centrum Leeuwarden en Nele Pauwels van de Universiteit van Gent in de afgelopen maanden per mail op eigen initiatief vragen gesteld aan PubMed over de veranderingen.
De nieuwe versie van PubMed wordt al sinds begin 2019 getest en is sinds november 2019 te gebruiken naast ‘legacy’ PubMed, de huidige versie. Zoals het er nu naar uitziet, is vanaf maart 2020 de update de standaard interface en blijft de oude versie nog enkele maanden op de achtergrond beschikbaar.
Medische Google
Is de update vooral een cosmetische ingreep of is er wezenlijk iets gewijzigd? ‘De manier van zoeken en de weergave van artikelen doen met de nieuwe interface meer Google-achtig aan,’ zegt informatiespecialist Wichor Bramer. ‘Dat vind ik een verschraling. Een bibliografische database is niet gelijk aan Google, hoewel veel eindgebruikers het wel als zodanig opvatten. Eindgebruikers die PubMed als een medische Google gebruiken – lees: gewoon een aantal woorden intikken – zullen meer treffers gaan vinden. Ook onervaren zoekers worden door PubMed nu beter geholpen. Als een zoekactie uit een paar woorden bestaat, past PubMed Automatic Term Mapping (ATM) toe. Daarmee worden de ingevoerde zoektermen zoveel mogelijk automatisch omgezet naar een standaard trefwoord. Dat was ook in de oude situatie al het geval, maar deze ATM is nu verbeterd.’
Nele Pauwels van de Universiteit van Gent is het hiermee eens: ‘ATM neemt nu meer synoniemen, bijvoorbeeld van de Britse spelling, automatisch mee in de search. Dit is handig voor de eenvoudige zoekopdrachten, voor het dagelijks zoeken.’
Meer tijd kwijt
Er is dus veel winst te behalen voor een eenvoudige zoekactie, maar voor een wat ingewikkelder search ben je nu meer tijd kwijt dan voorheen. ‘Mijn eerste reactie op de nieuwe versie van PubMed is dat het er voor informatiespecialisten allemaal niet beter op is geworden,’ zegt Olga van Dijk. Quinten de Bakker van het VieCuri Medisch Centrum sluit zich hierbij aan: ‘Wat ik in ieder geval geen verbetering vind is dat de “search details”, cruciaal bij het opstellen van een goede search, nu zo ver weg gestopt zijn. Deze stonden voorheen op de startpagina maar om deze te kunnen zien, moet je nu dieper het systeem in, namelijk naar het advanced zoekscherm. Ook de history is nu op een andere plek te vinden, evenals de MeSH-database, een trefwoordenlijst, en de Clinical Trials, een tool om snel overzicht te krijgen van belangrijke literatuur over een specifiek onderwerp.’
Zoeken blijft hetzelfde
Hoewel er dus veel tools op andere plaatsen staan, blijft de manier van zoeken hetzelfde. ‘De systematiek die wij onze klanten bij het Erasmus MC aanleren in onze cursussen verandert niet wezenlijk, dus voor de ervaren gebruikers zal het niet veel verschil opleveren,’ vertelt Wichor Bramer. ‘Maar het doorklikken naar de full-text is omslachtiger geworden. Vroeger konden onze medewerkers met een filter hun zoekresultaten inperken tot de artikelen waar we als instituut een abonnement op hebben. Die mogelijkheid verdwijnt met de nieuwe versie. Dit is alleen nog mogelijk met een LinkResolver; verschillende bibliotheken hebben deze tool daarvoor speciaal moeten aanschaffen. Ieder artikel krijgt dan een link en in het nieuwe scherm zie je of je de full-text krijgt, of je krijgt een formulier voor het interbibliothecair leenverkeer. Dat gaat veel mensen veel meer tijd kosten. Ook blijft de oude interface nog de standaard voor de MeSH-database, de trefwoordenlijst die gebruikt wordt om meer systematische zoekacties op te bouwen. Dat gaat mogelijk verwarring opleveren.’
Lesmateriaal aanpassen
Werk aan de winkel dus voor iedereen die lesgeeft over PubMed. Denk hierbij onder andere aan informatiespecialisten bij hogescholen, universiteiten en ziekenhuizen die workshops of lessen over PubMed geven. Zo worden PubMed-trainingen aangepast, nieuwe filmpjes gemaakt, online opdrachten herzien en PowerPoints vernieuwd. Docenten en studenten moeten worden geïnformeerd en er worden bijeenkomsten georganiseerd naar aanleiding van de update.
Ook de Pubmed-docenten vanuit de BMI, de biomedisch informatiespecialisten die de belangen behartigen van informatieprofessionals in de gezondheidszorg, zijn druk bezig om de trainingen aan te passen. ‘Binnen de nieuwe interface van PubMed zijn we nu de trainingen aan het voorbereiden,’ aldus Marion Heijmans, een van de docenten. ‘PubMed1 stond gepland voor maart maar kon vanwege het coronavirus niet plaatsvinden. De PubMed-trainingen zullen we dit jaar opnieuw aanbieden.’
Informatiespecialist op de grens van techniek en gebruiker
De nieuwe site van PubMed was al meer dan een jaar als test beschikbaar. Verschillende informatiespecialisten hebben commentaar gegeven richting de makers. Een belangrijk punt betrof de veranderingen in de zoektaal van PubMed. Zinnen werden plotseling op een andere manier geïnterpreteerd. Deze reacties zijn inmiddels verwerkt in de huidige versie. Zo hebben onze reacties ervoor gezorgd dat bestaande zoekacties van systematic reviews en gepubliceerde zoekfilters niet te grote verschuivingen in resultaten laten zien.
Een belangrijke taak van informatiespecialisten, in welke functie dan ook, is naar mijn mening het vormen van een brug tussen de techniek en de gebruiker. Dat kan in verschillende vormen. Of je nu een gebruiker uitlegt hoe een systeem werkt, of de informatiebehoefte van een klant vertaalt in het technisch ontwerp van de systemen, het principe blijft hetzelfde.Inherent aan het gebruik van technologie is dat deze verandert. Dit betekent soms dat je je werkwijze moet aanpassen. Maar dit wil niet zeggen dat je lijdzaam hoeft af te wachten. Als je ervaart dat systemen handiger ingericht kunnen worden, trek aan de bel. Er kan niet altijd iets met alle opmerkingen worden gedaan, maar een slimme leverancier van een systeem dat door jou betaald wordt, zal een luisterend oor bieden. (Wichor Bramer)
Irma van Houts is informatiespecialist bij HAN Studiecentra