In de film American Animals besluiten twee studenten de afdeling Bijzondere Collecties van de Transylvania University te beroven. Een aanrader, vindt Michiel Nijhoff. Let op, deze recensie bevat veel spoilers.
Door: Michiel Nijhoff
Ongeveer twintig jaar geleden maakte ik ‘The librarian in the movies’, een compilatie van filmfragmenten waarin het clichébeeld van de bibliothecaris in de film getoond wordt. American Animals (2018) zou er goed in hebben gepast. In deze film, onlangs op dvd uitgekomen, speelt de bibliotheek een rol. Ook komt een bibliothecaresse voorbij die voldoet aan het type knotje, grijs haar en bril.
Maar het is wat men een ‘heist movie’ noemt: een film over een spectaculaire diefstal (bijvoorbeeld uit een museum) of bankroof. Denk aan Hollywood-films als Ocean’s Eleven, Inside man en Entrapment. Wat deze films gemeen hebben, of ze nu als komedie of als thriller bedoeld zijn, is dat er zorgvuldige voorbereidingen worden getroffen, en slimme manieren worden bedacht om ermee weg te komen. Vaak eindigen dit soort films met het alsnog verloren gaan van het geroofde.
Amateurdieven
In American Animals zijn de dieven amateurs. Jonge jongens die studeren aan de Transylvania University in Lexington Kentucky. De film is gebaseerd op een waargebeurd verhaal en die universiteit heet ook werkelijk zo. Studenten Spencer Reinhard, gespeeld door Barry Keoghan met zijn merkwaardige scheve ogen, die zo’n meesterlijke en sinistere rol had in The Killing of a Sacred Deer, en Warren Lipka (Evan Peters) besluiten de afdeling Bijzondere Collecties van de bibliotheek te beroven.
Spencer heeft daar tijdens een rondleiding het prachtige boekwerk van James Audubon, The birds of America, gezien. Enorme banden in dubbel folio – in het Engels Double Elephant Folio, 61,5 x 48,5 cm, met 450 handgekleurde prenten, gedrukt in Londen van 1827-1838.
Amsterdam-Oost
Hun voorbereiding bestaat uit heist-movies bekijken. Geestig is dat in een scène uit The Killing van Stanley Kubrick, waar de boeven hun plannen zitten te bespreken, ineens ook Warren in zwart-wit bij ze aan tafel zit.
Ze zoeken naar een heler en Warren reist af naar Amsterdam, uiteraard met een bezoek aan de rosse buurt waar hij in een bruin café afspreekt met twee louche types. Inderdaad zijn er een paar scènes in Amsterdam gedraaid, de ontmoeting met de helers na de caféafspraak vindt plaats onder een van de in Nederlandse misdaadfilms verplichte viaducten van de spoorweg in Amsterdam-Oost.
Flamingo
Terug in Amerika vertelt Warren dat ze miljoenen kunnen verdienen. Ze hebben zelf een beeld van hoe de overval moet gaan: als gentleman inbrekers zijn ze cool en in een prachtige choreografie goed op elkaar ingespeeld. Spencer twijfelt nog, en rent op een gegeven moment uit een bijeenkomst weg, in het donker ziet hij dan op de weg een flamingo – net als op Audubons beroemdste prent – en besluit na dit voorteken toch mee te doen. Ze zullen elkaar aanspreken als Mr. Pink, Mr. Green et cetera, een referentie naar Reservoir Dogs van Tarentino.
Taxatie
Uiteraard gaat de werkelijke roof op een klunzige manier mis. De Audubon-delen zijn véél te groot en zwaar en vallen uit hun handen, ze nemen wat andere boeken mee, drukken op het verkeerde liftknopje en worden gezien door een hele leeszaal vol studenten. Toch weten ze te ontkomen.
Ze laten de boeken taxeren bij Christie’s, waar men het niet vertrouwt en hen de volgende dag wil laten terugkomen. Daarbij geeft Spencer zijn mobiele telefoonnummer, maar zijn voicemail geeft zijn echte naam in plaats van de valse die hij bij het veilinghuis gebruikte. Ze worden al snel, samen met twee medeplichtigen die ze gaande de film hebben aangenomen, gearresteerd.
Commentaar
Wat erg goed werkt, is het feit dat de échte daders ook in de film voorkomen. Ze becommentariëren de gespeelde actie, en gaandeweg wordt duidelijk dat er allerlei zaken niet kloppen. Heel grappig is het beeld van een ontmoeting met een mogelijke heler: Warren Lipka vertelt in een voice-over dat hij een blauwe das droeg, of was het nu een paarse, en in de gespeelde scène zie je de kleur van de das onmiddellijk veranderen.
Ook zegt Warren dat hij misschien wel niet echt naar Amsterdam gereisd is, maar dat hij deed alsof (je ziet hem afgezet worden bij het vliegveld, en als Spencer weggereden is komt hij weer uit de vertrekhal gelopen) om de twee medestudenten die ze willen recruteren te laten zien dat het menens is.
Zeven jaar cel
De daders krijgen allemaal zeven jaar cel. In de epiloog wordt, zoals dat bij dit soort docudrama’s hoort, verteld waar ze nu terechtgekomen zijn. We horen dan ook Betty Jean Gooch, de bibliothecaresse die nog steeds op de afdeling Bijzondere Collecties aan Transylvania University werkt, en die zich nog steeds afvraagt: waarom? Volgens de daders zelf ‘om iets bijzonders gedaan te hebben in je leven’. Zij is het enige echte slachtoffer, ze werd getaserd, vastgebonden en gekneveld.
De daders komen er relatief goed af. We zien in de epiloog hoe Spencer, de aankomend kunstenaar, met gekleurde papiersnippers een flamingo vormgeeft.
Een aanrader deze film, zeker voor mensen die hun filmgeschiedenis kennen, want hij zit vol citaten en knipoogjes naar het cinematografisch verleden.
Michiel Nijhoff is hoofd Bibliotheek en Archief bij het Stedelijk Museum Amsterdam