Column van KVAN
Make-over van het informatiebeheer
Op het moment van schrijven wordt in Den Haag kwartiergemaakt voor een ‘regeringscommissaris informatiehuishouding’. Er wordt zelfs gesproken over een ‘minister voor digitale zaken’. Het resultaat van de formatie zal uitmaken welke van de twee het wordt, maar hoe dan ook staat informatiebeheer volop in de schijnwerpers. Zal Assepoester nu echt haar prins krijgen?
De man of vrouw hoeft bepaald niet vanaf nul te beginnen. Door middel van het Rijksprogramma voor Duurzaam Digitale Informatiehuishouding (RDDI) wordt de informatiehuishouding van het rijk al een paar jaar structureel ondersteund. Dat krijgt nu een forse zet met het programma ‘Open op Orde’. Daarnaast worden andere programmalijnen ingericht, bijvoorbeeld rond de invoering van de Wet open overheid (Woo) en de Archiefwet. Verder is er nog een ‘adviescommissie openbaarheid en informatiehuishouding’ in de maak. Oorspronkelijk zou deze commissie alleen de uitvoering van de Woo monitoren, maar vanwege de vele raakvlakken is de opdracht verbreed naar de informatiehuishouding.
Integraal informatiebeleid
De commissie kijkt naar alle overheden. KVAN had graag gezien dat de opdracht voor de regeringscommissaris zich over alle overheidslagen heen zou uitstrekken. Mede om die reden heeft een minister onze voorkeur. KVAN heeft haar wens voor een integraal informatiebeleid en een informatiewet besproken met de kwartiermaker, en aangegeven dat KVAN de sector van archief- en informatiebeheer actief wil verbinden met de bewindspersoon/regeringscommissaris. KVAN heeft het programma ‘Lifelong learning’ al verbonden met de professionaliseringsacties van het RDDI.
Mensenwerk
‘Never waste a good crisis’, zo wordt er veel geroepen, en dat lijkt met het rapport ‘Ongekend onrecht’ over de toeslagenaffaire echt te gaan gebeuren. Maar niets gaat vanzelf. Laten we er samen voor zorgen dat deze structuur maximaal effect kan bereiken (en niet hetzelfde lot beschoren zal zijn als de informatiecommissaris een paar jaar geleden). Uiteindelijk is het allemaal mensenwerk. Het KVAN-bestuur gaat in ieder geval actief investeren in de relatie met deze functionaris en zijn/haar staf.
Column van KNVI
War of the Words
Door de septembervlog van Lee Harris zag ik opnieuw hoe belangrijk woorden zijn. Veel berichten op alle informatiekanalen zijn op dit moment verwikkeld in een strijd om aandacht én ze zijn een zoektocht naar de juiste woorden. De juiste woorden trekken lezers, brengen boodschappen over, laten impressies achter. Fijn zou zijn dat je als lezer van welke tekst dan ook geholpen wordt met feiten. Feiten die jou de kans geven om een eigen beeld te vormen van de wereld om je heen. Feiten die je brein aan het werk zetten – zoals Daniel Kahneman heeft bedoeld met zijn snelle (en luie) en langzaam denkende hersenprocessen.
Wij mensen zijn vaak wat ‘lui’ aangelegd en laten liever ons snelle brein besluiten nemen. Opgeteld bij het feit dat onze prefrontale cortex vol zit met aangeleerd gedrag en emotionele en onverwerkte patronen, maakt het dat onze hersenen een goede bodem vormen waarop gestuurde, verpakte, geframede of zelfs verdraaide feiten kunnen landen. Alle bijvoeglijke naamwoorden vóór het woord ‘feiten’ in de voorgaande zin zijn daar al voorbeelden van!
Verborgen feiten in teksten
Het consumeren van feiten is niet altijd makkelijk. Uiteraard kan een goed geschreven tekst daarbij helpen, maar een helder (oké, waardeoordeel … zit u nu ook bijvoeglijke naamwoorden te tellen? Ik wel) feitenrelaas zal niet altijd lekker leesbaar zijn. Dit brengt mij op een volgende waarneming. De verborgen feiten in teksten. Op een mooie zaterdag in september werd ik daarbij geholpen door de ‘koppen’ van een (gerenommeerde) kranten-app: ‘Apple scant iPhones voorlopig niet op kinderporno’ en ‘Den Haag overweegt coronatoegangspas breder in te zetten’. Voelt u hoe u meegenomen wordt op reis naar een volgende fase?
In beide gevallen weten we wat de intentie is van zowel Apple als van ‘Den Haag’. En we zijn daarvoor al vakkundig meegenomen in feiten over de ernst van beide onderwerpen. Althans: weet u zeker dat u al die feiten en onderbouwingen heeft kunnen zien? Of er ten minste desgewenst toegang toe had?
Overheidsgegevens inzien
Dat consumenten niet alle gegevens over de bedrijfsvoering van Apple kunnen inzien, begrijp ik. Dat burgers overheidsgegevens kunnen inzien – in ieder geval informatie die henzelf betreft – lijkt me geen voer voor discussie. Of dat al kan? Helaas nog niet. We hebben dan wel de Wet open overheid (Woo) en de nieuwe Archiefwet, maar die zijn nog niet in werking. Het Rijksprogramma voor Duurzaam Digitale Informatiehuishouding (RDDI) is niet voor niets hard aan het werk, en het KIA (Kennisnetwerk Informatie en Archief) werkt niet voor niets aan het innoveren van de archieffunctie.
Ethische vraag
Terug naar de ‘War of the Words’. Naast fysieke schade en privacy-inbreuken is er ook de ethische vraag. Mag je te allen tijde een overheid, toezichthouder of commercieel bedrijf laten meekijken in iemands persoonlijke correspondentie? Zoals nu in Australië: mag de overheid jouw geolocatie als ‘steekproef’ opvragen als je als teruggekeerde reiziger weer thuis bent? Bijvoorbeeld ter controle van een voorgeschreven actieradius vanaf je huis? En mag een overheid toe naar een maatschappij die gezondheidsdiscriminatie toelaat? Op basis van de woorden die ik u laat lezen en de feiten die u erbij kunt zoeken, mag u uw eigen conclusie trekken.
Wouter Bronsgeest, duovoorzitter KNVI
Deze bijdrage komt uit IP #7/2021. Het hele nummer kun je hieronder lezen of downloaden.