Wil jij je data met mij delen?
Universiteit Leiden hostte op 24 en 25 april het derde International Solid Symposium. Onder leiding van Mirjam van Reisen (hoogleraar FAIR Data Science LUMC) en haar team was een internationaal gezelschap bijeen om de laatste wetenschappelijke inzichten te delen over social linked data, de uitgangspunten van open data en de FAIR-principes.
Na twee dagen deep dives in presentaties, posters en papers duizelde het – en dat is een goed teken. Want onder alle wetenschappelijke onderbouwingen ligt iets nog mooiers én helemaal in lijn met de Smart Humanity-thema’s van onze beroepsgroep: hoe maken we de wereld beter door de inzet van onze kennis en technologie. ‘Tech meets Social’.
Personal online datastore
Internetpionier Sir Tim Berners-Lee is een van de aanjagers van de Solid-beweging. Eerst vanuit het Massachusetts Institute of Technology (MIT), nu via het Open Data Institute (ODI). In een tijd dat iedereen er met jouw persoonlijke data vandoor gaat, is het de hoogste tijd om er zelf weer eigenaar van te worden. Het internet kan daar nog steeds bij van dienst zijn, door als platform te dienen voor een web dat data kan helpen verbinden in plaats van documenten op te slaan.
Oké, dat is wellicht wat te simpel beschreven, maar de lijn is helder, en die heeft grote implicaties: iedereen zijn of haar eigen kluisje met persoonlijke data, ofwel personal online datastore (POD), waarbij je zelf beslist welke gegevens je met wie en onder welke voorwaarden deelt. Dat levert bijna een ‘mer à boire’ op aan stappen om daar te komen. Nieuwe architecturen, nieuwe afspraken over standaarden, nieuwe indexeringen en nieuwe afsprakenstelsels.
Wederzijds vertrouwen
De paradox is dat juist de laatste ontwikkelingen in de technologie hierbij kunnen gaan helpen. Door alle wetenschappelijke bijdragen heen zijn tijdens het symposium twee interessante trends waar te nemen. De eerste is: hoe bouw je aan wederzijds vertrouwen? Als je data gaat delen, moet je immers de ander wel vertrouwen. Veel is op te lossen met wetten, standaarden en securityprotocollen, maar niet alles. Want eenmaal gedeeld … is gegeven. En als een partij de data eenmaal binnen heeft, wat gaat die er dan mee doen? (Gelukkig verouderen persoonlijke gegevens snel – het blijven instabiele elementjes met een zekere halfwaardetijd.)
Nieuwe systemische benadering
De tweede trend is: hoe maak je technologie die erop gericht is het huidige systeem en daarmee de huidige verdienmodellen van big tech, big farma en big agro te veranderen? Aan te vallen zelfs? Een nieuwe systemische benadering van het internet zou bedrijven als Meta en Alphabet in een enorme neerwaartse spiraal kunnen brengen – ze zijn immers voor meer dan 90 procent afhankelijk van advertenties en van de verkoop van jouw gegevens. Er zijn start-ups en technologiebedrijven die bovenop de ontwikkelingen springen, maar wie betaalt dat? Bovendien wordt een deel ervan weer gefinancierd door non-gouvernementele organisaties (ngo’s), waarvan enkele een dubieuze achtergrond hebben en in ieder geval niet controleerbaar of democratisch handelen.
Duizelt het je al? Dan wordt het nog erger, want ook bedrijven als Alphabet zijn momenteel bezig met het ontwikkelen van speciale voorzieningen om ‘klanten’ te helpen met hun persoonlijke datakluis. Superhandig, want zo’n kluis vormt de basis voor ieders persoonlijke AI-assistent. Kortom, het is en blijft een race om aandacht en vertrouwen van mensen.
Positief activisme
Op het symposium in Leiden was echter meer dan een sprankje hoop. Door data komen burgers weer in hun kracht, luidde het. De initiatieven op het gebied van gezondheid (zoals het voorspellen van epidemieën met het Virus Outbreak Data Network (VODAN)) en de ontwikkelingen in de agrisector – ze spreken meer en meer tot de verbeelding. Niemand wil dat, als een grote ngo (denk aan USAID) een project stopt, ook alle data van bijvoorbeeld patiënten en stakeholders daarmee verdwijnen. Dat betekent dat ook de businessmodellen van ngo’s die zich te veel als profitorganisatie gedragen onder druk staan.
De KNVI slaat graag op de trom wat deze prachtige Solid- en open-dataontwikkeling betreft, en ze ondersteunt de wetenschappelijke voortgang. Ikzelf wens ons allen tegelijkertijd een beetje meer van dat positieve activisme toe!
Wouter Bronsgeest is duovoorzitter van de KNVI. Hij schrijft regelmatig blogs en artikelen, is redacteur van een aantal boeken over het vakgebied en is associate lector Data Driven Government aan de Hogeschool Utrecht. Eerder promoveerde hij op het onderwerp ‘Evalueren van ICT-projecten bij de overheid’.
Deze bijdrage komt uit de papieren IP #4-2025. Het hele nummer kun je hieronder lezen of downloaden.